Abstract
2021-2022 жж Алматы облысында биологиялық , кешенді және химиялық қорғау жағдайында өсірілген алма бақтарының энтомофаунасы жағдайына бақылау шаралары жүргізілді. Биологиялық күрес жүргізілген бақта барлығы 27 туысқа жататын 43 зиянкес тіркелді. Кешенді және химиялық күрес жасалған бақта 35 және 26 түр құрамы тіркелді. Алма жеміс жемірі - Cydia pomonella, Алматы облысындағы барлық алма бақтарының негізгі зиянкестері болып табылады. Кешенді қорғау шаралары бар бақшалардағы тығыздығы жоғары басқа зиянкестер алма егеуіші – Hoplocampa testudinea, тортрицидтік көбелектер және бізтұмсықтар : Phyllobius oblongus, Rhynchites bacchus және R. aequatus. Біте , жапырақ жемірлері, Epicometis hirta және жапырақ кемірушілердің популяциясы кезеңді түрде өсті.4 отряд пен 7 тұқымдасқа жататын барлығы 30 жыртқыш табылды. Биологиялық қорғау жеміс бағында пайдалы жәндіктер өте көп болды. 4 отряд пен 7 тұқымдасқа жататын барлығы 30 жыртқыш паразиттер табылды. Қан қызы қоңызы популяцияның ең жоғары тығыздығы және ұсақ зиянкестер санының табиғи реттеушілері ретінде маңызды рөл атқарды.7 Hymenoptera тұқымдасына жататын паразиттер бітелер ,қабыршаққанаттылардың, жапырақ жемірлердің маңызды табиғи реттеушілері болып табылды. Пайдалы жәндіктердің популяциясының тығыздығы кешенді қорғау бақшасында төмен болды, бірақ олардың зиянкестермен табиғи күресу ретіндегі маңызы жоғары болды. Химиялық жолмен өңделген бақтарда инсектицидтермен емдеу зиянкестер мен пайдалы жәндіктердің көп мөлшері мөлшерін азайтады. Химиялық өңдеу жұмыстарын жүргізер алдында , биологиялық пайдалы жәндіктердің фенфазасын білу қажет. Табиғи реттеушілердің болмауы жапырақ ширатқышы , біте және басқа зиянкестердің популяциясының тығыздығының ұлғаюына әкелуі мүмкін.