Türkiye’de bölgesel sağlık hizmet sunumu profilleri: İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması-1 düzeyinde çok boyutlu ölçekleme ve kümeleme analizi
Author:
Open Access
- 29 September 2026
- journal article
- Published by Anadolu Klinigi Tip Bilimleri Dergisi in Anadolu Kliniği Tıp Bilimleri Dergisi
- Vol. 31 (3) , 360-369
Abstract
Amaç: Bölgesel sağlık eşitsizlikleri, Türkiye’de sağlık sisteminin etkililiği ve adil kaynak dağılımı açısından önemini korumaktadır. Bu çalışma, Türkiye’deki sağlık hizmetlerini 12 İBBS‑1 (İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması-1) düzeyinde çok boyutlu biçimde inceleyerek bölgesel farklılıkları ortaya koymayı amaçlamaktadır.Yöntemler: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve T.C. Sağlık Bakanlığı’nın 2024 yılına ait açık erişimli resmî istatistiklerinden elde edilen 52 gösterge, Çok Boyutlu Ölçekleme (MDS) ve K‑means kümeleme yöntemleriyle analiz edilmiştir. Tüm değişkenler z‑skoru ile standartlaştırılmış, Öklid mesafesi kullanılarak bölgeler arası benzerlikler değerlendirilmiştir.Bulgular: MDS analizinde elde edilen stress değeri 0,08 olup, modelin iki boyutlu uzayda güvenilir temsili sağladığı tespit edilmiştir. Birinci boyut toplam varyansın %36,90’ını açıklamış ve diş hekimi, uzman hekim, MR cihazı gibi sağlık kaynak yoğunluğu göstergeleriyle güçlü pozitif korelasyon göstermiştir. İkinci boyut ise %24,55’lik varyans açıklama gücüyle birinci basamak hizmetlere erişim ve kullanım düzeyini temsil etmiş; antenatal bakım, gebe ve bebek izlem oranları gibi değişkenlerle negatif korelasyon sergilemiştir. Kümeleme analizi sonucunda bölgeler üç ana kümeye ayrılmıştır: yüksek kaynak yoğunluğuna sahip Batı bölgeleri, birinci basamak hizmetlere erişimde başarılı Karadeniz bölgeleri, hem kaynak hem erişim açısından dezavantajlı Doğu ve Güneydoğu bölgeleri. Bulgular, Sağlıkta Dönüşüm Programı sonrası genel iyileşmelere rağmen doğu‑batı eksenindeki tarihsel uçurumun ve metropollerdeki erişim krizinin sürdüğünü ortaya koymaktadır.Sonuç: Çalışmanın güçlü yanları arasında kapsamlı veri seti ve çok boyutlu yöntemlerin kullanımı yer alırken; kısıtlılıkları 12 İBBS-1 bölgesi ile sınırlı örneklem, toplulaştırmanın alt bölge farklılıklarını gizleyebilmesi ve çalışmanın kesitsel tasarımı nedeniyle nedensel çıkarım yapılamamasıdır. Sonuç olarak, bu çalışma bölgesel sağlık politikalarının ihtiyaç odaklı ve adil biçimde yeniden şekillendirilmesine katkı sağlayabilecek kanıtlar sunmaktadır.Keywords
This publication has 20 references indexed in Scilit:
- Does where you live affect your health? Evidence from households in TürkiyeReview of Regional Research, 2025
- Sağlıkta Dönüşüm Programının Sağlık Hizmeti Kullanımına Etkisi: Ekonometrik Bir AnalizSüleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 2024
- Regional inequalities and the West–East divide in Turkey since 1913The Economic History Review, 2023
- TÜRKİYE’NİN SAĞLIK HİZMETLERİ KAPASİTESİNİN ÇOK BOYUTLU ÖLÇEKLEME TEKNİĞİ İLE ANALİZİAdıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2020
- Regional inequalities in self-rated health and disability in younger and older generations in Turkey: the contribution of wealth and educationBMC Public Health, 2015
- When Is “Nearest Neighbor” Meaningful?1999
- Non‐parametric multivariate analyses of changes in community structureAustralian Journal of Ecology, 1993
- Partitioning Around Medoids (Program PAM)1990
- Silhouettes: A graphical aid to the interpretation and validation of cluster analysisJournal of Computational and Applied Mathematics, 1987
- Multidimensional Scaling by Optimizing Goodness of Fit to a Nonmetric HypothesisPsychometrika, 1964