Cinsel Sağlığın Çevresel Belirleyicileri: Endokrin Bozucular, Beslenme ve Psikososyal Etkenler
Open Access
- 11 June 2026
- book chapter
- Published by Özgür Yayınları
- p. 61-77
Abstract
Cinsel sağlık; biyolojik, çevresel ve psikososyal bileşenlerin karşılıklı etkileşimiyle şekillenen bütüncül bir iyilik halidir. Bu çalışma; cinsel sağlığın biyolojik temellerini, modern yaşamın getirdiği çevresel risk faktörlerini ve psikososyal dinamikleri güncel literatür ışığında değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Cinsel işlevlerin biyolojik altyapısını büyük ölçüde endokrin sistem düzenlemektedir. Ancak günümüzde endokrin bozucu kimyasallar (EDC’ler); gıdalar, hava, su ve tüketim ürünleri aracılığıyla bu hassas dengeyi tehdit etmektedir. Özellikle fetal dönem ve ergenlik gibi kritik gelişim pencerelerinde maruz kalınan bisfenoller, ftalatlar ve ağır metallerin; infertilite, sperm kalitesinde azalma, polikistik over sendromu ve üreme sistemi kanserleri gibi ciddi riskler oluşturduğu saptanmıştır. Ayrıca beslenme alışkanlıklarının cinsel sağlık üzerindeki etkisi göz ardı edilemez bir gerçektir. Batı tarzı diyetlerin üreme sağlığını olumsuz etkilediği, buna karşın Akdeniz tipi beslenme ve antioksidan içeriği yüksek gıdaların cinsel işlevleri ve doğurganlık potansiyelini desteklediği görülmektedir. Psikososyal boyutta ise toplumsal normlar, iletişim biçimleri ve stres faktörleri öne çıkmaktadır. Cinselliğin tabu olarak görüldüğü toplumlarda bilgi eksikliği ve cinsel riskli davranışlar artarken; öz yeterlilik ve sağlıklı aile içi iletişim koruyucu bir rol üstlenmektedir. Sonuç olarak cinsel sağlığın sürdürülebilirliği; çevresel maruziyetin azaltılması, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının benimsenmesi ve toplumsal farkındalığın artırılmasına bağlıdır. Bu süreçte ebeler; eğitimci, danışman ve savunucu rolleriyle, bireyleri çevresel riskler ve cinsel sağlık konularında bilgilendirerek toplum sağlığının korunmasında merkezi bir rol oynamaktadır.Keywords
This publication has 46 references indexed in Scilit:
- Endocrine-disrupting chemicals and reproductive health: With focus on the developmental window of susceptibilityAnnales d'Endocrinologie, 2025
- The role of androgens in sexual health and well-being after menopause: Unmet needs and opportunitiesCurrent Opinion in Endocrine and Metabolic Research, 2022
- The role of testosterone in male sexual functionReviews in Endocrine and Metabolic Disorders, 2022
- Endocrine-disrupting chemicals and their effects on pubertyBest Practice & Research Clinical Endocrinology & Metabolism, 2021
- Association of Diet With Erectile Dysfunction Among Men in the Health Professionals Follow-up StudyJAMA Network Open, 2020
- From Table to Bedroom: Nutritional Status, Dietary Interventions, and Women’s Sexual FunctionCurrent Sexual Health Reports, 2019
- Endocrine disrupting compounds in drinking water supply system and human health risk implicationEnvironment International, 2017
- A review on endocrine disruptors and their possible impacts on human healthEnvironmental Toxicology and Pharmacology, 2015
- Endocrine disrupting chemicals in the atmosphere: Their effects on humans and wildlifeEnvironment International, 2015
- Apple consumption is related to better sexual quality of life in young womenArchives of Gynecology and Obstetrics, 2014