Türkiye’de Reel Efektif Döviz Kuru, Reel Efektif Döviz Kuru Belirsizliği, Dış Ticaret ve Reel Kesim Güven Endeksi: Karşılaştırmalı Zaman Serisi Modelleri ve Nedensellik İlişkileri
- 30 June 2026
- journal article
- Published by Bitlis Eren University in Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi
- Vol. 15 (1) , 1-16
Abstract
Bu çalışmada Türkiye’nin Şubat 1994-Ağustos 2025 dönemine ait zaman serisi verileri kullanılarak iki temel amaç güdülmüştür. Birincisi, TÜFE temelli reel efektif döviz kuru (REER) değişkenini en iyi modelleyen zaman serisi modelini tespit etmek ve sonrasında olası reel efektif döviz kuru belirsizliği (CV-REER) değişkenini elde etmektir. İkincisi, bu iki değişkenin gerek kendi arasındaki gerekse dış ticaret (ihracat & ithalat) ve reel kesim güven endeksi değişkenleri ile olan nedensellik ilişkilerini araştırmaktır. Bu amaçlar doğrultusunda AR(I)MA modelleri, simetrik (ARCH, ARCH-M, GARCH, GARCH-M) ve asimetrik (EGARCH, TARCH, PARCH) koşullu değişen varyans modelleri ve Granger nedensellik testinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular REER değişkeninin en iyi ve sorunsuz olarak AR(p) modelini takiben TARCH modeli ile modellendiğini göstermiştir. Sonrasında CV-REER değişkeni TARCH modeli üzerinden elde edilmiştir. Granger nedensellik testi bulgularına göre, REER ile CV-REER arasında iki yönlü nedensellik ilişkisi vardır. Bir başka bulgu ise bu iki değişkenin ihracatla herhangi bir nedensellik ilişkisinin olmaması şeklindedir. Bununla birlikte, REER ile ithalat arasında iki yönlü ve ithalattan CV-REER’e doğru tek yönlü nedensellik ilişkileri olduğu tespit edilmiştir. Son olarak, REER’den reel kesim güven endeksine doğru tek yönlü ve CV-REER ile reel kesim güven endeksi arasında ise iki yönlü nedensellik ilişkisi bulgularına ulaşılmıştır. Tüm bu bulgular, TCMB’nin finansal piyasaların asimetrik yapısını göz önüne alarak REER’i ve CV-REER’i yakından takip etmesi ve kur politikasını ekonominin ihtiyaçlarına göre belirlemesi gerektiğine işaret etmektedir.Keywords
This publication has 15 references indexed in Scilit:
- REEL DÖVİZ KURU BELİRLEYİCİLERİNİN ASİMETRİK YÖNTEMLER İLE ANALİZİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ3. SEKTÖR SOSYAL EKONOMİ DERGİSİ, 2025
- TÜRKİYE’DE İMALAT SANAYİ, REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET İLİŞKİSİMarmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2023
- Exchange rate volatility and export in Turkey: Does the nexus vary across the type of commodity?Central Bank Review, 2022
- Exchange rate volatility and international trade: International evidence from the MINT countriesEconomic Modelling, 2016
- Effect of exchange rate volatility on industry trade flows between Malaysia and ChinaThe Journal of International Trade & Economic Development, 2013
- The Effects of Exchange-Rate Volatility on U. S. Exports: An Empirical InvestigationSouthern Economic Journal, 1995
- Threshold heteroskedastic modelsJournal of Economic Dynamics and Control, 1994
- On the Relation between the Expected Value and the Volatility of the Nominal Excess Return on StocksThe Journal of Finance, 1993
- Generalized autoregressive conditional heteroskedasticityJournal of Econometrics, 1986
- Autoregressive Conditional Heteroscedasticity with Estimates of the Variance of United Kingdom InflationEconometrica, 1982