Resim Sanatında Galata Mevlevihanesi’nin Mekânsal Temsili (1700-1950): Oryantalist ve Modernist Yaklaşımlar
Open Access
- 29 March 2026
- journal article
- Published by Ataturk Universitesi in Journal of Art and Iconography
- No. 10,p. 68-77
Abstract
Özİslam tasavvufunun estetik bir dışavurumu olan Mevlevilik öğretisi, yüzyıllar boyunca sadece dini bir kimlik değil, aynı zamanda sanatın farklı disiplinlerini besleyen güçlü bir ilham kaynağı olmuş ve bu bağlamda sema ayini ve derviş figürü, görsel sanatlar aracılığıyla Doğu ve Batı dünyasının ortak tahayyülünde derin izler bırakmıştır. Mevlevi ve semazen figürleri, 18. yüzyıldan itibaren Batılı oryantalist sanatçılar ile 20. yüzyıl Türk modern ressamları için mistik ve kültürel bir ilgi odağı olmuştur. Semazen figürü, insanın manevi yolculuğunu, evrensel birliği ve sonsuzluğu simgeleyen içsel bir arayışın ifadesi olarak 1700’lerden 1950’lere uzanan süreçte sanatçıların eserlerine yansımıştır. Galata Mevlevihanesi, Osmanlı İmparatorluğu’nun önemli dinî ve kültürel merkezlerinden biri olarak Mevleviliğin sanata ve toplumsal yaşama etkilerini görünür kılan bir mekân niteliği taşımaktadır. Bu mekândan ilhamla üretilen semazen temalı eserler, Osmanlı’nın dinî yaşamının yanı sıra estetik ve manevi boyutlarıyla evrensel bir kültürel mirası temsil etmektedir. Bu çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni benimsenmiştir. Galata Mevlevihanesi’nin 18. yüzyıl başından 20. yüzyıl ortasına kadar olan süreçte, farklı tekniklerde üretilmiş sanat eserleri aracılığıyla tarihsel ve kültürel bağlamda nasıl temsil edildiği incelenmiştir. Amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen on iki sanatçıya ait eserler doküman incelemesi yoluyla toplanmış; veriler görsel ikonografik ve karşılaştırmalı analiz teknikleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Batılı sanatçıların eserlerinde oryantalist bir bakış açısıyla belgeleme kaygısı ve mimari detayların ön plana çıktığını, Türk modernist sanatçıların ise Galata Mevlevihanesi’nden hareketle daha içsel ve ekspresyonist bir ruh hâlini yansıttığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak Galata Mevlevihanesi, sanatta tarihsel belgelemeden kültürel ifadeye geçişin kesişim noktasında yer almış ve sanatsal üretim yoluyla tarihsel ve kültürel bir değer kazanmıştır.Keywords
Funding Information
- Destekleyen bir kurum yok
This publication has 3 references indexed in Scilit:
- İnanç, İslâm ve SanatErdem, 2023
- Türk Resminde Bir Sanat Dehası: İbrahim ÇallıGüzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 2021
- İLK DEVİR TÜRK RESSAMLARINDAN BİR KESİT VE RESİM SANATINA KATKILARIBelgi Dergisi, 2021