İlkokul Öğrencilerinde Sosyal Yargı Süreçleri: Hayat Bilgisi Dersi Bağlamında Temel Yükleme Hatasının İncelenmesi
Author:
Open Access
- 4 May 2026
- journal article
- Published by Ege Egitim Dergisi in Ege Eğitim Dergisi
- Vol. 27 (2) , 265-286
Abstract
Bu çalışma, ilkokul öğrencilerinin sosyal çatışma durumlarını yorumlarken sergiledikleri Temel Yükleme Hatası (TYH) eğilimini ve bu eğilimin 2024 Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programı (HBÖP) ile ilişkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, İstanbul’daki bir devlet ilkokulunda amaçlı örnekleme ile belirlenen çalışma grubuyla yakınsak karma desen çerçevesinde yürütülmüştür. Çalışma grubu birinci, ikinci ve üçüncü sınıf düzeylerinden 30 öğrenciden oluşmuştur. Nicel ve nitel veriler eşzamanlı olarak resimli vinyetlere verilen kapalı ve açık uçlu yanıtlar yoluyla toplanmış; ayrıca HBÖP doküman analizi gerçekleştirilmiştir. Nicel veriler Ki-Kare ve Fisher–Freeman–Halton testleriyle; nitel veriler tematik analizle çözümlenmiş ve bulgular yorumlama aşamasında bütünleştirilmiştir. Bulgular, sınıf düzeyi yükseldikçe öğrencilerin davranışları daha sık içsel özelliklere atfetme ve etiketleyici açıklamalar yapma yönünde betimsel bir artış gösterdiğini; ancak bu farklılaşmanın istatistiksel olarak anlamlı olmadığını ortaya koymuştur. Cinsiyete göre anlamlı bir farklılaşma saptanmamıştır. Nitel bulgular, üst sınıf düzeylerinde kalıcı kişilik temelli gerekçelerin belirginleştiğini göstermiştir. Doküman analizi ise HBÖP’nin süreç ve durumsal farkındalık vurgusuyla bu eğilime karşı pedagojik bir karşılık sunduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak çalışma, gelişimsel olarak güçlenen etiketleme eğilimi ile programın bağlamsal anlama hedefleri arasındaki pedagojik gerilime işaret etmektedir.Keywords
This publication has 26 references indexed in Scilit:
- Reconsidering the “bias” in “the correspondence bias”.Decision, 2022
- Influence of the Fundamental Attribution Error on Perceptions of Blame and NegligenceExperimental Psychology, 2021
- Processing alternative explanations of behavior: Correction or integration?Journal of Personality and Social Psychology, 2000
- Children's reliance on situational and vocal expression of emotions: Consistent and conflicting cuesJournal of Nonverbal Behavior, 1992
- Beliefs concerning the features of constrained behavior: A basis for the fundamental attribution error.Journal of Personality and Social Psychology, 1990
- Naturalistic inquiryInternational Journal of Intercultural Relations, 1985
- "Spontaneous" causal thinking.Psychological Bulletin, 1985
- The Intuitive Psychologist And His Shortcomings: Distortions in the Attribution Process1977
- Point of view and perceptions of causality.Journal of Personality and Social Psychology, 1975
- The processes of causal attribution.American Psychologist, 1973