АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ҚАТТЫ БИДАЙДЫҢ КӘДІМГІ ТАМЫР ШІРІГІ АУРУЫНА (BIPOLARIS SOROKINIANA) АГРОТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ БИОТИКАЛЫҚ ФАКТОРЛАРДЫҢ ӘСЕРІН БАҒАЛАУ
Open Access
- 30 September 2025
- journal article
- Published by Kazakh National Agrarian University in Izdenister natigeler
- No. 3 (107)
Abstract
Бұл зерттеу Қазақстанның әртүрлі топырақ-климаттық жағдайларында жаздық қатты бидайдың кәдімгі тамыр шірігіне шалдығуына әсер ететін факторларды кешенді түрде талдауға арналған. Жұмыста фитопатологиялық бағалаудың заманауи әдістері, соның ішінде далалық, зертханалық және молекулалық-генетикалық зерттеулерқолданылды. Далалық тәжірибелер 2024 жылы екі өңірде (Алматы және Ақтөбе облыстарында) үш факторлы схема бойынша жүргізілді: өсімдік дамуының фазалары, жұқтыру фоны (фунгицидті, инфекциялық, табиғи) және 14 бидай сорты мен желілері. Зерттеу жаздық қатты бидайдың кәдімгі тамыр шірігіне шалдығу деңгейіне арналған. Зерттеу нәтижесінде өсімдіктің залалдану дәрежесі оның даму фазасына тікелей байланысты екені анықталды: аурудың таралуы (51,25%) және даму деңгейі (13,78%) ең жоғары көрсеткіштерге өнім жинау фазасында жеткен. Фунгицидтерді қолдану жоғары тиімділікті көрсетіп, залалдану деңгейі инфекциялық фонмен салыстырғанда 47%-ға төмендеген. Сорттардың ауруға төзімділік бойынша айтарлықтай айырмашылықтар байқалды: ең төменгі сезімталдық Гордейформе 254 (20%), Янтарная 160 (25,71%) және 248/245 линиясына (21,43%) тән болса, ең жоғары залалдану Серке (40,00%) және Янтарная 150 (37,14%) сорттарында тіркелді. Аурудың өнімділікке кері әсері инфекциялық фон жағдайында анықталды, себебі бұл фонда сабақ ұзындығы 14,6%-ға, масақ ұзындығы 12%-ға, дән массасы 9,8%-ға төмендеді. Ең жоғары өнімділікті Каргала 69 (15,93 г), №512 (Л-3599; 15,93 Г) және №545 (Целинница; 15,33 г) сорттары сақтап қалды.Зерттеу нәтижелері ауруға төзімді сорттарды селекциялауда және жаздық қатты бидайды қорғау жүйесін әзірлеуде практикалық маңызға ие.Keywords
This publication has 12 references indexed in Scilit:
- Identification and management of Bipolaris sorokiniana in wheat and barley in Southeast KazakhstanBrazilian Journal of Biology, 2024
- АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ КҮЗДІК БИДАЙ ТҰҚЫМЫ САҢЫРАУҚҰЛАҒЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ-КУЛЬТУРАЛДЫ БЕЛГІЛЕРІIzdenister natigeler, 2023
- Occurrence of Spot Blotch in Spring Barley Caused by Bipolaris sorokiniana Shoem. in South-Eastern KazakhstanThe Scientific World Journal, 2022
- Monitoring climate change, drought conditions and wheat production in Eurasia: the case study of KazakhstanHeliyon, 2021
- Genetics of Resistance to Common Root Rot (Spot Blotch), Fusarium Crown Rot, and Sharp Eyespot in WheatFrontiers in Genetics, 2021
- Bipolaris sorokiniana-Induced Black Point, Common Root Rot, and Spot Blotch Diseases of Wheat: A ReviewFrontiers in Cellular and Infection Microbiology, 2021
- Spatial Distribution of Root and Crown Rot Fungi Associated With Winter Wheat in the North China Plain and Its Relationship With Climate VariablesFrontiers in Microbiology, 2018
- Fusarium crown rot caused by Fusarium pseudograminearum in cereal crops: recent progress and future prospectsMolecular Plant Pathology, 2017
- High-yielding winter synthetic hexaploid wheats resistant to multiple diseases and pestsPlant Genetic Resources: Characterization and Utilization, 2017
- Bipolaris sorokiniana , a cereal pathogen of global concern: cytological and molecular approaches towards better control‡Molecular Plant Pathology, 2002