Janusz Kloskowski

Artykuł analizuje zasadność i konsekwencje lokalizowania turbin wiatrowych w lasach w kontekście transformacji energetycznej. Punkt wyjścia stanowi konstatacja, że w wielu krajach o znaczącym udziale lasów rośnie presja planistyczna energetyki wiatrowej na tereny leśne. Na podstawie poszerzonego przeglądu literatury (recenzowanej i „szarej”, z kwerendą wielojęzyczną) syntetyzujemy znane mechanizmy oddziaływania na ptaki i nietoperze: (1) kolizje; (2) efekty fragmentacji i utraty siedlisk wynikające z „urbanistyki leśnej” (drogi, place montażowe); (3) efekty akustyczno-wizualne mogące modyfikować zachowania terytorialne i komunikacyjne. Wykazujemy dużą zmienność przestrzenną i sezonową ryzyka: zarówno u nietoperzy, jak i ptaków szczyty śmiertelności przypadają w okresie aktywności wędrówkowej, późnym latem i jesienią, a wartości śmiertelności bywają wysokie na zalesionych grzbietach górskich. Zwracamy uwagę na ograniczenia dowodowe: rzadkość projektów BACI, niedostatek danych łączących aktywność zwierząt z faktyczną śmiertelnością oraz problemy reprezentatywności doboru stanowisk. Omawiamy strategie minimalizacji (hierarchia: unikanie 6 minimalizacja 6 kompensacja), w tym planowanie przestrzenne z wykluczaniem korytarzy migracyjnych, systemy detekcji i wyłączeń warunkowych oraz ograniczanie ingerencji infrastrukturalnej. Konkludujemy, że choć narzędzia ograniczania śmiertelności są w szybkim tempie doskonalone, racjonalne decyzje wymagają monitoringu adaptacyjnego i jawnych progów działania. Zasadnicza przesłanka pozostaje niezmienna: każdy sposób wytwarzania energii generuje koszty środowiskowe – celem polityk i praktyk powinno być ich świadome redukowanie.

Mentoring akademicki odgrywa kluczową rolę w rozwoju młodych naukowców, zwłaszcza w naukach przyrodniczych, gdzie oprócz wiedzy teoretycznej niezbędne są również kompetencje praktyczne i umiejętności miękkie. W artykule przedstawiono definicje, formy i filary mentoringu oraz jego znaczenie dla rozwoju kariery akademickiej. Analizując literaturę przedmiotu oraz konkretne programy mentoringowe z kraju i zagranicy, autorzy identyfikują wyzwania stojące przed instytucjami akademickimi, takie jak brak formalnego wsparcia, niewystarczające kompetencje interpersonalne mentorów oraz ograniczone finansowanie. Wskazano również potencjał mentoringu sieciowego i interdyscyplinarnego w kształtowaniu innowacyjnych ścieżek kariery oraz podkreślono znaczenie jego instytucjonalizacji w środowisku akademickim.

Knowledge of the relationships between food habits and habitat is crucial for the assessment of habitat quality for birds. The present study investigated the diet and reproductive success of Little Bitterns Ixobrychus minutus nesting on cyprinid fish ponds, an important breeding habitat of this species in central and eastern Europe. Being subject to different management practices, fish ponds provide food resources of uneven availability for this small heron. Prey items regurgitated by nestlings were examined, and breeding success was estimated on monoculture ponds stocked either with small fish (of a size suitable for feeding nestlings) or large fish (unavailable to Little Bitterns and adversely affecting their non-fish prey), on abandoned ponds dominated by small fish but with large fish also present, and on angling ponds dominated by large sport fish but harbouring significant numbers of small fish as well. A total of 1356 prey items from 78 broods were identified. Although Little Bitterns exhibited dietary flexibility in response to the contrasting availability of prey on their nesting ponds, the bulk of the nestlings’ diet consisted of fish. The size of fish brought to the nest increased significantly with brood age, showing that parents adjusted the prey size to the gape constraints of their young. The chick production determined for 73 broods did not differ with respect to pond management, but the dietary composition indicated that to compensate for food shortages, birds nesting on ponds containing mainly large fish made foraging flights to food-richer ponds. The abundance of small-sized fish prey may be a factor limiting the breeding success of small- and medium-sized predatory waterbirds and should be taken into consideration in management strategies of habitats dominated by fish.

The efficiency of aposematic colouration of prey is based on the innate bias or facilitation of avoidance learning of predators. In many toxic bufonids, larvae are uniformly black, which is considered a warning signal. We compared fish predation on normal (black) and ‘transient albino’ (greyish) common toad Bufo bufo tadpoles that did not differ in toxicity or activity. In a two-stage experiment, each fish was presented with tadpoles of one colour in the first trial and the other colour in a subsequent trial. While tadpoles sampled by fish were typically not ingested, some died from injuries. The attack rate did not differ between tadpole phenotypes nor trials, irrespective of which phenotype was the first exposed to the fish. However, during the second trial, the sampled tadpoles, independent of colouration, were mouthed by fish for shorter periods and tadpole mortality decreased. The duration of mouthing also declined with an increasing number of attacks during subsequent trials. We conclude that in single-species prey populations, black tadpole colouration is not a warning signal as it does not accelerate predator learning about prey unprofitability. Our results indicate that with growing experience, predators sample potentially toxic prey more cautiously. This may explain why natural selection does not eliminate aposematic morphs even if predators continuously sample conspicuous prey.

Climate change affects timing of reproduction in many bird species, but few studies have investigated its influence on annual reproductive output. Here, we assess changes in the annual production of young by female breeders in 201 populations of 104 bird species (N = 745,962 clutches) covering all continents between 1970 and 2019. Overall, average offspring production has declined in recent decades, but considerable differences were found among species and populations. A total of 56.7% of populations showed a declining trend in offspring production (significant in 17.4%), whereas 43.3% exhibited an increase (significant in 10.4%). The results show that climatic changes affect offspring production through compounded effects on ecological and life history traits of species. Migratory and larger-bodied species experienced reduced offspring production with increasing temperatures during the chick-rearing period, whereas smaller-bodied, sedentary species tended to produce more offspring. Likewise, multi-brooded species showed increased breeding success with increasing temperatures, whereas rising temperatures were unrelated to reproductive success in single-brooded species. Our study suggests that rapid declines in size of bird populations reported by many studies from different parts of the world are driven only to a small degree by changes in the production of young.