Çağlar Özer

Çalışmada, elektronik atıkların (e-atık) plastik kısımları kullanılarak üretilen ve aktif ve/veya pasif taban izolatörü olarak kullanılması düşünülen e-atık katkılı polimer kompozit numunelerinin tahribatsız yöntem olan ultrasonik darbe hızı (UPV) yöntemi ile kalitesinin takip edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, doymamış poliester-stiren kopolimeri içerisine ağırlıkça %10, %20, %30, %40 ve %50 oranlarında tane boyutu 0-2 mm, 2-4 mm, 4-8 mm olan e-atık plastikleri ilave edilerek kompozit numuneler hazırlanmıştır. Bu numuneler 3, 7, 14 ve 28 günlük kür sürelerine tabi tutulmuştur. UPV yöntemi ile her bir numune için P-dalga hızı değerleri (Vp) belirlenmiştir. Ayrıca yoğunluk ve elastisite modülü değerleri ile dinamik kayma modülleri hesaplanmıştır. Laboratuvar deney sonuçlarına göre, kür süresi arttıkça dinamik kayma modülünün, elastisite modülünün ve P- dalga hızının arttığı, ayrıca e-atık oranının artması ile dinamik kayma modülü, elastisite modülü ve P- dalga hızının azaldığı belirlenmiştir. E-atık ilave edilen numunelerde en yüksek dinamik kayma modülü ile elastisite modülü değerine sahip numunenin 28 günlük kür süresinde %10 e-atık oranı ve 0-2 mm tane boyutuna sahip e-atık katkılı polimer kompozit numune olduğu gözlenmiştir.

Sıfır Karbon ayak izi yolunda değerli bir enerji kaynağı olan jeotermal enerji üretimi sırasında meydana gelen insan kaynaklı depremler, yatırımları etkileyen önemli unsurlar arasında yer almaktadır. Bu çalışmada hidrotermal, volkanik ve geliştirilmiş jeotermal sistemler gibi farklı jeotermal sistemlerde meydana gelen depremler üzerine yürütülmüş çalışmalar detaylı olarak incelenmiştir. Çalışmada jeotermal elektrik santrallerindeki enjeksiyon, reenjeksiyon, basınç, sıcaklık, debi gibi parametrelerin tetiklenmiş depremleri nasıl etkilediği, bu süreçlerin yönetilmesi için kullanılan trafik ışığı sistemi, gerilme analizleri ve sismik tehlike analizleri gibi dinamik risk yönetim sistemleri üzerine yapılmış çalışmalar derlenerek incelenmiştir. Yapılan incelemelerde dünyanın farklı bölgelerindeki deneyimler ile deprem etkinliğinin sahaya özel izlenmesi, şeffaf veri paylaşımı ve halkın bilinçlendirilmesinin risk yönetiminin birer parçası haline geldiği görülmektedir. Bunun yanısıra tetiklenmiş depremlerin izlenmesi ile sahaya özel derin üç boyutlu P- ve S- hız yapısı kullanılarak Vp/Vs karakterinin ortaya çıkarılabilmesi akışkan göçü ile yeni potansiyel kaynak yerleri için alan daraltma yapılabilmektedir. Ayrıca zamana bağlı dört boyutlu tomografik hesaplamalar ile rezervuarın görüntülenebilmesi, kuyu tükenmesi ve yönetimi açısından bir diğer önemli çıktıdır. Tüm bu analizlerin gerçekleştirilebilmesi için jeotermal sahalarda elektrik üretimi yapan tesislerin geçici ya da kalıcı sismik istasyonlar ile oluşturulmuş Jeoelektrik Sismik Ağlar (JESA) ile izlenmesi yasal düzenlemeler ile standart hale getirilmesi önerilmektedir.

This study was conducted to understand whether mega earthquakes cause changes in soil dominant frequencies (f) and soil amplification factor (H/V) values. Based on this motivation, the Kahramanmaraş earthquakes (Mw 7.7 and 7.6) that occurred on February 6, 2023, were investigated for the f and H/V values beneath seismic stations located in the eastern and southeastern Anatolia regions before and after this mega earthquake. In this context, data from 43 seismic stations were used to investigate the situation pre- and post-earthquake periods using the Nakamura technique. Among the 43 seismic stations analyzed, significant changes were determined in the f and H/V values only at the Malatya-Battalgazi (MAYA) and Adıyaman-Kahta (NARI) seismic stations. At the MAYA station, the f values before the mega earthquakes were ~10 Hz, while the f values after the earthquake dropped to ~7 Hz. At the NARI station, the average f value, which was 2.5 Hz, rose to 6.3 in February. In terms of H/V ratio values, the MAYA station increased sharply in February, reaching approximately 12. The H/V values at the NARI station, which normally range between 1.0 and 2.5, reached 5.5 in February. At the MAYA station, the f and H/V values, which were high before the earthquake, underwent a character change in February and continued with lower values. At the NARI station, the f values increased significantly in February and March compared to other months. A similar pattern is observed in H/V values, with a particular increase in February. The findings indicate that in some cases, mega earthquakes can cause changes in soil characteristics. In the future, continuous autonomous monitoring of seismic station data using the Nakamura method with deep learning-based systems may provide a new perspective in terms of pre-earthquake warning.

Earthquake prediction has been investigated for many decades through multidisciplinary research efforts. Specifically, animal behavioral changes (e.g., ant, dog, frog, horse, mouse, etc.) atmospheric (e.g., cloud movement, thermal infrared, total electron content, very low frequency electromagnetic signals), geochemical (e.g., CO2, radon, and other gases), geodetic (e.g., GPS, GNSS, InSAR), hydrogeological (e.g., groundwater level change), seismic hazard analyses, seismic quiescence period, seismic velocity and seismic velocity ratio, stress analysis, and statistical seismology (e.g., b-value, foreshock distribution, fractal dimension) observations have been extensively applied in studies addressing earthquake prediction. Simultaneously, the development of artificial intelligence and the increase in scientific data, along with the improvement of data evaluation techniques, have further accelerated these studies. This study synthesizes some existing research to highlight the challenges and potential opportunities in short-medium-long term earthquake prediction. Rather than a descriptive approach, this overview presents a structured, concise synthesis of earthquake prediction research by classifying indicators in the literature according to their physical foundations, time-dependent variations within earthquake recurrence intervals, and methodological outcomes. Furthermore, this review is designed primarily for scientists, particularly researchers in earth sciences disciplines, and aims to synthesize the strengths and weaknesses of currently used methodologies, promoting informed evaluation rather than direct deterministic prediction. Recent developments in machine learning and deep learning techniques, particularly those integrating multiple parameters as inputs, are expected to significantly enhance the accuracy of earthquake prediction.

Depremler; diğer doğa olayları gibi yerleşim alanlarını tehdit eden ve yaşam alanlarının değiştirilmesine sebep olan doğa olaylarının başında gelmektedir. İnsanoğlu deprem sonrası kazandıkları tecrübeleri bir sonraki yerleşim alanın belirlerken kullanmış olsalar da büyük ekonomik, sosyolojik ve kültürel kayba uğramışlardır. Günümüze kadar gelen bu süreç içerisinde bilim insanları ve yerel yönetimler doğa ile uyumlu kent seçimi noktasında yerbilimsel çalışmalar, mekânsal planlama çalışmaları, coğrafi bilgi sistemleri çalışmaları gibi çok disiplinli araştırmalar gerçekleştirmişlerdir. Ülkemizde 1940 yılından günümüze depreme karşı dayanıklı yapı tasarımını gerçekleştirebilmek adına bina ve bina türü yapıların projelendirme safhasında gerekli olan zeminin fiziksel parametrelerinin belirlendiği zemin ve temel etütlerinin ülke genelinde aynı standartlarda yapılabilmesini sağlamak amacı ile belirli dönemlerde çeşitli mevzuat çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmada geçmişten günümüze yayınlanan mevzuat çalışmalarının jeofiziksel perspektifte incelenmesi gerçekleştirilmiştir. İncelenen yasal düzenlemeler sonrasında jeofiziksel araştırmaların kanun, tüzük, yönetmelik, genelge ve benzeri normlar içerisinde yeteri kadar yer almadığı ve bu durumun depreme dayanıklı yapı tasarımının gerçekleştirilmesinde birtakım eksikliklere sebep olduğu düşünülmektedir. Şehirlerimizin deprem dirençli hale gelebilmesi ancak deprem zemin yapı ilişkisinin doğru test ve etütler ile bilimsel bir şekilde kurulması ile mümkündür. Özellikle derin zemin yapısının jeofiziksel araştırmalar ile belirlenmesi hususu yönetmelik ve benzer normlarda yer almalı ve detaylandırılmalıdır. Ayrıca yerel zemin koşulları dikkate alınarak her ilimiz için sahaya özel sismik tehlike analizlerinin geliştirilmesi ve güncellenmesi gerektiği düşünülmektedir.

Bu çalışma, tarihsel süreçten günümüze sismolojinin gelişimini ve deprem büyüklüğü ile konumunun hesaplanmasında karşılaşılan özel durumları detaylıca incelemektedir. Sismometri tarihi, M.S. 132'de Chang Heng'in geliştirdiği ilk sismoskoptan Cecchi, Milne, Wiechert ve Galitzin'in modern sismograf tasarımlarına ve 1970'li yıllardaki dijital ağlara kadar uzanmaktadır. Türkiye'de 1894 İstanbul depremi sonrasında ivme kazanan sismolojik çalışmalar, günümüzde Kandilli Rasathanesi (KRDAE), AFAD ve üniversitelerin bünyesindeki araştırma merkezleri tarafından işletilen geniş sismik ağlarla yürütülmektedir. Deprem büyüklüğünün hesaplanmasında ML, MS, Mb, Md ve özellikle büyük depremlerde doygunluğa uğramayan Mw gibi farklı magnitüd türleri tercih edilmektedir. Deprem konumunun belirlenmesi ise enlem, boylam, derinlik ve oluş zamanından oluşan dört bilinmeyenli denklem takımının çözümüne dayanır. İstasyon dağılımı, veri kalitesi, kullanılan lokasyon yazılımları (Hypo71, Hypoinverse, Hypocenter vb.) ve bir boyutlu (1-B) sismik hız yapısı, deprem parametrelerini ve özellikle hesaplanması en belirsiz değer olan deprem derinliğini doğrudan etkilemektedir. Farklı kurumların farklı parametreler kullanması, raporlanan verilerde uyumsuzluklara ve toplumda kafa karışıklıklarına neden olabilmektedir. 25-28 Şubat 2022 Erzurum Tekman Turnagöl deprem etkinliği verileriyle yapılan analizler, farklı hız modellerinin ve lokasyon programlarının dış merkez ve derinlik çözümlerinde belirgin farklılıklar ürettiğini göstermiştir. Bu doğrultuda, deprem kataloglarının bölgeye özel 1-B sismik hız modelleri ve uygun yazılımlarla yeniden çözümlenerek güncellenmesi tavsiye edilmektedir. This study examines in detail the historical development of seismology to the present day and the special cases encountered in calculating earthquake magnitude and location. The history of seismometry extends from the first seismoscope developed by Chang Heng in 132 AD to the modern seismograph designs of Cecchi, Milne, Wiechert, and Galitzin, as well as the digital networks of the 1970s. Seismological studies in Turkey, which gained momentum after the 1894 Istanbul earthquake, are currently conducted through extensive seismic networks operated by Kandilli Observatory (KOERI), AFAD, and university research centers. Different magnitude scales such as ML, MS, Mb, Md, and particularly Mw—which does not suffer from saturation during large earthquakes—are preferred for calculating earthquake magnitude. Determining the earthquake location relies on solving a system of equations with four unknowns: latitude, longitude, depth, and origin time. Station distribution, data quality, location software used (Hypo71, Hypoinverse, Hypocenter, etc.), and one-dimensional (1-D) seismic velocity structure directly affect earthquake parameters, especially earthquake depth, which is the most uncertain value to calculate. The use of different parameters by different institutions can lead to discrepancies in reported data and cause public confusion. Analyses conducted using data from the February 25–28, 2022 Erzurum Tekman Turnagöl earthquake activity showed that different velocity models and location software produce significant differences in epicenter and focal depth solutions. Accordingly, it is recommended to relocate and update earthquake catalogs using region-specific 1-D seismic velocity models and appropriate software.

Soğurulma Tomografisi bölümünde yerküre içerisinde rastgele dağılım gösteren heterojen yapılar boyunca sismik dalga yayınımı ve soğurulma değerlerinin belirlenmesi konusu ele alınmıştır. Sismik soğurulma yöntemleri ve son gelişmeler hakkında bilgi verilmiştir. Yer içerisinde saçılma teorisi açıklanmış ve teorik yöntemleri kullanarak sinyallerin analizleri ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Soğurulma analiz yöntemlerinin tomografik metotlar kullanılarak yerin üç boyutlu modelleme yöntemleri görseller ile anlatılmıştır. Modern Akustik ve Sinyal İşleme konusunda bilgiler verilmiştir.