Tomasz Zaborowski

The post-communist period in Poland has been characterised by extensive liberalisation of spatial planning and a lack of coherent land policy. In recent years, the state has attempted to address problems arising from this liberalisation, but paradoxically, instead of strengthening the planning system and establishing a coherent land policy, it has further complicated the system by enacting various lex specialis—laws that take precedence over general planning regulations. Among these, the special Housing Act which aimed at facilitating housing development, has been particularly contested by the planning community. This act permits exceptions to established land use plans, but also imposes requirements on developers, particularly concerning the provision of urban infrastructure, which were previously non-existent. Additionally, the act has introduced the possibility of negotiations between municipalities and the developers. This chapter examines a case of successful application of the act, demonstrating its potential to foster housing development alongside the provision of public infrastructure. The case exemplifies the evolution of planning liberalisation and the reactive land policy at the municipal level.

Prognozy demograficzne wskazują na nasilający się proces starzenia się społeczeństwa. W odpowiedzi na potrzeby seniorów miasta opracowują polityki senioralne, które, aby nie pozostać tylko w sferze wytycznych, potrzebują wsparcia realizacyjnego. Celem niniejszych badań było wskazanie możliwości poprawienia implementacji polityki senioralnej poprzez jej integrację z polityką przestrzenną w zakresie tworzenia przydomowych ogrodów społecznych. Na przykładzie Warszawy zbadano wymagania przestrzenne w polityce senioralnej miasta oraz, na podstawie studium przypadku, zasady realizacji polityki dzierżawienia gruntów miejskich. Zbadano również uwarunkowania prawa planowania przestrzennego i gospodarki nieruchomościami wspierające lub mogące potencjalnie wspierać politykę senioralną w zakresie tworzenia przydomowych ogrodów społecznych. Podążając za współczesnym, zintegrowanym podejściem do realizacji polityk miejskich, zaproponowano innowacyjne połączenie wspomnianych dwu polityk.

Artykuł zawiera propozycję wybranych zasad i instrumentów wdrożeniowych polityki mieszkaniowej, traktowanej jako element zintegrowanej polityki przestrzennej. Na podstawie teorii ekonomii rozważono specyficzne cechy podmiotowe i przedmiotowe rynku mieszkaniowego, które mogą powodować zaburzenie jego działania. W tym celu przeanalizowano poszczególne składowe złożonego dobra ekonomicznego, jakim jest środowisko mieszkaniowe. Zidentyfikowanie ułomności rynku mieszkaniowego stanowiło podstawę do nakreślenia głównych problemów mieszkalnictwa w Polsce. Na podstawie przykładów dobrej praktyki instytucjonalnej z Hiszpanii i Niemiec zaproponowano wybrane zasady i instrumenty polskiej polityki mieszkaniowej, będące odpowiedziami na zidentyfikowane ułomności rynku oraz problemy polskiego mieszkalnictwa. Artykuł wieńczy dyskusja perspektyw wdrożenia zaproponowanych zasad i instrumentów w polskim systemie prawnym. Podstawowym wnioskiem płynącym z badań jest potrzeba usprawnienia mechanizmów poboru renty planistycznej powiązanej z działaniami urbanizacyjnymi (public value capturing)

As many countries pursue private financing for urban public infrastructure, the tools for public value capture (PVC) gain prominence. This paper analyses Polish PVC tools in general, and spotlights a specific type: developer obligations (DOs). The authors conclude that the tools are ineffective for a series of reasons: negligence in the elaboration of pragmatic rationales (to mitigate the negative impacts of urban development), a lack of feasible (affordable) coercive land policy tools, and legislation (which puts Poland in sharp contrast to other countries) that prohibits municipalities from requiring DOs in exchange for approval of a land-use plan or planning permit, as well as the general ban on securing such obligations in a planning agreement (except for specific situations introduced by recent laws that have not yet been applied). As a consequence, new urban development in Poland neither includes sufficient urban public infrastructure, nor does it provide for social/affordable housing.

Brak wymogu opierania wielkości zakładanego rozwoju osadniczego na prognozach demograficznych doprowadził do znacznego przeszacowania powierzchni terenów osadniczych wyznaczanych w gminnych studiach uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Nowelizacja ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 2015 r., która wprowadziła taki wymóg, miała służyć zahamowaniu dalszej eskalacji wspomnianego zjawiska. Pierwszym celem niniejszych badań było wyliczenie skali przeszacowania terenów mieszkaniowych wyznaczonych w studiach uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin Radomskiego Obszaru Funkcjonalnego (ROF), sporządzonych na podstawie starych przepisów. Drugim celem badań było stwierdzenie, czy nowe studium podradomskiej gminy Kowala odpowiada założeniom wspomnianej nowelizacji ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Przeprowadzone badania wykazały znaczne przeszacowanie powierzchni terenów mieszkaniowych wyznaczonych w studiach gmin ROF. Analiza nowego studium gminy Kowala wykazała, że powiela ono dotychczasowe znaczne przeszacowanie terenów mieszkaniowych, co świadczy o jego niezgodności z założeniami nowelizacji ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 2015 r.

On 28 June 2015 an amendment of the Polish Building Code that abolished a requirement to get a building permission to construct or reconstruct a free standing one-family house, which impact area is limited to the plot on that it is planned, came into force. Since then an erection of such houses has been possible on a basis of notification instead. The goal of this amendment was to simplify the development process in the case of one-family houses. This article is a contribution to the verification of this assumption. Therefore data on notifications that were submitted to respective capital city of Warsaw districts’ offices have been analysed. Detailed research has been limited to the districts of Bielany and Białołęka.

Since the introduction of the current legal planning system, Polish land policy has failed to manage the designation of developable land. The oversupply of developable land designated in land-use plans and resulting from various weaknesses of auxiliary planning permissions undermines the creation of compact urban settlements. The article argues that, theoretically, the Polish legal framework of developable land designation management conforms with its more effective European counterparts. What makes it not work properly are the detailed regulations and their interpretation. In order to support this argument, the Polish land policy framework will be analysed and assessed by comparing it with the key common features of its German and Spanish counterparts.

The focus of this article is the study of centre–periphery intraregional development disparities using Poland's largest and most diversified Mazovia Province (Mazowieckie Voivodeship) as an example. The economic downfall of the Radom subregion, in comparison with the booming Warsaw agglomeration, clearly illustrates the polarisation of this province. A research question was if the location of the Radom subregion in Mazovia Province is a significant factor of its relative regression. In order to answer this question, selected development indicators of Mazovian subregions have been compared with their counterparts from surrounding provinces. Research results have shown that a subregion's location in a big and diversified province is a significant factor of intraregional centre-periphery development discrepancies.