Сауле Бекжанова

Purpose. Quantitative assessment of the impact of the level of digital integration of participants in the raw materials logistics cluster of Kazakhstan on the stability and controllability of iron ore supply chains based on hybrid modelling. Methodology. The research methodology is based on hybrid simulation modelling, combining multi-agent modelling (MAS) and system dynamics (SD) to describe the functioning of a raw materials logistics cluster. The model with a discrete time step of one day simulates the behaviour of the mines, transport operator and metallurgical enterprise, as well as the dynamics of supplies, inventories and order formation based on the base-stock policy. The level of digital integration is set by a scalar parameter that affects information lags, correlation of failures and coordination of participants’ decisions. Findings. It is shown that an increase in the level of digital integration in the considered operating modes of the system leads to a decrease in the standard deviation of total daily supplies and a decrease in the probability of shortages. A significant weakening of the bullwhip effect has been established: the ratio of supply variation to demand variation decreases by more than half – from 4.6 to 2.1. The nonlinear threshold nature of the influence of digital integration on the dynamic stability of the system has been revealed, which manifests itself in the dependence of the time of inventory restoration on the level of digitalization and the mode of operation of the logistics system. Originality. A hybrid SD + MAS model has been developed, calibrated on a real raw material logistics cluster in Kazakhstan, and the threshold nature of the impact of digital integration on the sustainability and controllability of raw material supply chains has been identified. Practical value. The developed model allows one to assess the consequences of the introduction of cluster digital platforms, considering the operating mode of the logistics system and the large-scale parameters of the raw materials cluster. When planning the digitalization of raw materials logistics clusters, it is necessary to consider not only the target level of information systems integration, but also the current operational state of the supply chain, including capacity utilization levels, inventory structure and system sensitivity to information lags.

Бұл мақала Қазақстан жағдайында ауыл шаруашылығы өнімдерін интермодальды тасымалдаудың тұрақтылығын айқындайтын факторларды жүйелі талдайды. Жұмыста үшөлшемді тұжырымдамалық негіз ұсынылады (экономикалық, операциялық және сыртқы – геосаяси/экологиялық), ал бағалау индикаторлары уақтылық, зақымдану үлесі, жалпы құн (USD/т), бос қайту үлесі, кешігу жиілігі, көміртек ізі (CO₂, кг/т) және интегралды тәуекел деңгейі (1–5) ретінде бекітіледі. Географиялық ерекшелік (теңізге тікелей шығудың жоқтығы, ұзын маршруттар, климат), маршрут күрделілігі, модальдық комбинациялар, цифрлық шешімдер (Astana-1, CIM/SMGS, KTZ Express, IoT/AI/WMS), нормативтік-құқықтық орта (TIR, COTIF/OTIF, ЕАЭО) және операциялық «тар орындар» (вагон/контейнер тапшылығы, порт/паром өткізу қабілеті, шекаралық рәсімдер, кадр/автоматтандыру, контейнер айналымы) кешенді түрде қарастырылады. Кейстер (KTZ Express – Xi’an Dry Port; DHL Rail Connected; Astana Agro – Үндістан; «Транско» – Ауғанстан; KTZ Express – Түркия, LCL) салыстырмалы талданады; халықаралық бенчмарк (Германия, Қытай, Финляндия, Польша, Сингапур) негізінде саясат және менеджментке арналған KPI панелі мен жол картасы ұсынылады. Талдау интермодальды тұрақтылықтың инфрақұрылымнан бөлек құқықтық-институционалдық және цифрлық интероперабельдікке тәуелді екенін дәлелдейді. Дайындалған индикаторлар мен KPI панелі нақты мониторинг жүргізуге бейімделген. 2025–2027 жылдарға арналған жол картасы тұрақтылық профилін өлшенетін деңгейде жетілдіруге жағдай жасайды. Кілтті сөздер: интермодальды тасымал; агрологистика; тұрақтылық; цифрлық құжат айналымы; CIM/SMGS; TIR; Орта дәліз; контейнер банкі.

Влияние человеческого фактора остаётся одной из ключевых причин инцидентов в железнодорожной отрасли, несмотря на широкую автоматизацию управленческих процессов. В статье обобщены современные международные подходы к учёту человеческого фактора (HFACS, HRA, SHELL, CRM), практики ведущих организаций (ERA, RSSB, FRA, UIC), а также оценивается их применимость для Казахстана. Предлагается набор шагов для адаптации передовых практик: внедрение HFACS/HRA в расследования, пилоты CRM и FRMS, разработка цифровых двойников и открытых наборов данных для анализа.

Бұл мақалада Қазақстанның агроөнеркәсіптік секторындағы көлік-логистикалық жүйенің өзекті мәселелері жан-жақты талданып, ауыл шаруашылығы өнімдерін тасымалдау тиімділігін арттыруға бағытталған шешімдер ұсынылады. Зерттеудің мақсаты – инфрақұрылымды жаңғырту, интермодальды маршруттарды дамыту және суық тізбек жүйесін жетілдіру арқылы агроөнімдерді жеткізуге кететін шығындарды, тасымалдау кезіндегі жоғалтуларды және уақытты қысқарту жолдарын айқындау. Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен маңыздылығы – Қазақстан жағдайында бұрын жеткілікті зерттелмеген негізгі логистикалық кедергілерді (алыс қашықтықтар, теңізге тікелей шығудың болмауы, маусымдық ауытқулар, "алғашқы миля" тиімсіздігі, өндірушілердің бытыраңқылығы) жүйелеу және оларды еңсерудің кешенді стратегиясын ұсынуда көрініс табады. Зерттеудің практикалық құндылығы – көлік инфрақұрылымын жаңғырту (ауыл жолдарын жақсарту, көтерме-тарату орталықтарын құру), кооперацияға арналған цифрлық платформаларды енгізу және логистиканы климаттық тәуекелдерге бейімдеу бойынша нақты ұсыныстар әзірлеуде. Зерттеу әдістемесі ресми статистикалық деректерге, сараптамалық шолуларға және халықаралық тәжірибені салыстырмалы талдауға негізделеді. Нәтижелер көрсеткендей, ұсынылған шараларды жүзеге асыру көлік шығындарын 10÷15%-ға төмендетіп, тасымалдау кезіндегі өнім жоғалтуларын айтарлықтай қысқартуға, сондай-ақ қазақстандық агросектордың экспорттық әлеуетін арттыруға мүмкіндік береді. Бұл зерттеу азық-түлік тізбектерінің тұрақты логистикасы стратегияларын әзірлеуге және Қазақстанның азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге өз үлесін қосады.

В соответствии с целями устойчивого развития, актуальной задачей является утилизация и переработка отходов(шлаков) горнодобывающей и перерабатывающей промышленности в РК. Данная проблема решается в рамках реверсивной логистики (РЛ), охватывающей процессы сбора, транспортировки и переработки отходов с целью их повторного использования или получения нового продукта. В данной работе особое внимание уделено определению оптимального местоположения пункта сбора шлаков с учетом пространственного распределения источников их образования. Проведено пилотное исследование с применением метода центра гравитации и определено оптимальное местоположение центра сбора. Выявлены ограничения, которые могут существенно влиять на точность и применимость предложенного метода в реальных условиях. Предложены возможные пути интеграции метода центра гравитации с другими методами, что позволит учесть различные внешние и внутренние факторы. Полученные результаты могут послужить основой для разработки стратегий промышленных предприятий, нацеленных на внедрение принципов циркулярной экономики и целей устойчивого развития.

The article examines the relationship between the freight transportation industry in Kazakhstan and environmental sustainability and public health issues. It also discusses the need for sustainable development of the transport sector in the context of global climate change and environmental degradation. The relevance of the study lies in identifying the main problems and opportunities for sustainable development of freight flows in Kazakhstan, offering practical solutions to improve the environmental situation and increase economic efficiency. The main focus is on reducing greenhouse gas emissions and minimizing environmental damage. The negative impact of vehicle emissions on the quality of air, water and soil, as well as their damage to ecosystems, is described. In addition, health risks such as respiratory diseases and cardiovascular disorders are described in detail. The study uses various analytical methods, including statistical data analysis, comparative study of international experience, methods of environmental and economic modeling to assess the current situation and propose effective solutions. The article provides practical recommendations aimed at improving the environmental and economic efficiency of freight transportation in Kazakhstan. International experience includes the European Union's Green Freight program in Europe and the introduction of electric vehicles in Germany and the Netherlands. The study presents an evidence-based rationale for the need to develop effective strategies to address environmental threats in the transport sector and examines possible ways to address these issues through policy and practice in Kazakhstan.

Логистики сбора, переработки и транспортировки вторичного сырья горнодобывающей и перерабатывающей промышленности с последующим использованием в качестве строительных материалов актуальна потребностью в защите окружающей среды, возможностью получения экономической выгоды от коммерческой реализации и их использования. В статье рассмотрены исследования по транспортировке отходов, места расположения горно-металлургических комплексов, методы комбинаторной оптимизации, составлен оптимальный маршрут перевозки автотранспортом.

Данная статья анализирует с краткими описаниями различные программные средства имитационного моделирования предназначенных исключительно для исследования вопросов планирования и организации движения поездов на железнодорожном транспорте. Кроме того, в целях определения их актуальности применения в исследованиях, анализированы публикации по базе данных Web of Science с применением программных средств имитационного моделирования. Анализ показало активное применение OpenTrack в качестве инструмента моделирования относительно аналогов, за последний 10 лет – 29 статьей. В работе также анализированы технические параметры эксплуатируемых локомотивов в Казахстане для использования в процессе моделирования. Описаны уравнений движения поезда и метод Эйлера как математический аппарат OpenTrack. В ходе исследования разработана имитационная модель участка Курозек – Жарсу, получены графики зависимости различных параметров и разработана в автоматическом режиме график движения поездов с учетом параметров инфраструктуры исследуемого участка и технологию подвижных блок-участков при системе СИРДП-Е.

The numerous cases of deformation of technogenic objects in the transport industry under increasing axial loads and speeds of motion aggravate the need to solve the problems of early recognition of the nature and causes of deformations of structural elements. The need for this is due to the fact that destructions and accidents, resulting from deformation processes, cause enormous economic, social and environmental damage, incomparable with the funds spent on protective measures. The object of the study in the article is a railway trestle, consisting of two spans of a ribbed reinforced concrete beam. Determination of the residual resource in terms of bearing capacity and load-carrying capacity of the railway trestle is the main task. The authors have obtained bending deformations (stresses), frequencies of natural vibrations and operating modes of structures of railway trestle spans. The damage degree of the railway overpass spans structures may also be judged by the deviation of the calculated values of the amplitude-phase-frequency characteristics (AFFR) from the standard values. The peculiarity of this research is the fact, that the natural frequencies of railway overpass vibrations are determined either by «tails» of experimental vibrograms (oscillograms) after the load release from the span structure. During the express-diagnostics of railway overpasses, the relative deformations (stresses) of girder spans in the middle of the span, the first frequency (period) of natural vibrations of girder reinforced concrete spans of railway overpasses are used as parameters characterizing the technical condition of the spans. The results of tests and examinations of overpasses to ensure their safe operation have been given

Бұл мақалада аялдамалардың қол жетімділігіне әсер ететін маңызды факторларды анықтау мақсатында априорлық рейтингті талдау нәтижелері келтірілген. Жолаушы көлік аялдамасына баруға әсер ететін факторларды ғылыми жұмыстардың мысалдарын қолдана отырып, мамандармен кеңесу және авторлармен ми шабуылы арқылы алынды. Факторлар екі кезенге бөлінді: жаяу жүргіншілердің аялдамаға дейін қозғалысына және жолаушының транзиттік аялдамаға дейін жүруіне әсер ететіндер. Априорлық саралау әдісі 50 респонденттердің сауалнамасы негізінде ең көп әсер ететін факторлардың тізімі анықталды. Өлшемдер теориясын қолдана отырып, ұсынылған математикалық модель екі кезеңде қарастырылды. Бір жағынан жаяу жүргіншілер жүріп өткен қашықтықтың және екінші жағынан қоғамдық көлікпен қозғалысының негізгі көрсеткіштерін ескере отырып, қоғамдық көлік аялдамаларының орналасқан жерін анықтауға мүмкіндік беретін теориялық алғышарт анықталды.