Justyna Goździewicz-Biechońska

Koncepcja usług ekosystemowych ukazuje powiązania między systemami społeczno-gospodarczymi a ekosystemami oraz ich znaczenie dla człowieka. Planowanie przestrzenne jest uznawane za dziedzinę szczególnie predestynowaną do zastosowania tej koncepcji. Celem artykułu jest określenie stopnia i sposobu recepcji koncepcji usług ekosystemowych w polskim prawie planowania przestrzennego. Chodzi zatem o określenie normatywnego wymiaru pojęcia usług ekosystemowych oraz wskazanie czy występuje ono już w obowiązującym prawie planowania przestrzennego i w jaki sposób może być włączane w przyszłości. Przeprowadzono też badanie empiryczne, które koncentruje się na planach ogólnych gmin – nowym, obligatoryjnym instrumencie planowania przestrzennego o kluczowym znaczeniu dla lokalnego systemu planowania. Badanie oparto na analizie lingwistycznej treści uzasadnień uchwalonych planów ogólnych gmin, przeprowadzonej z wykorzystaniem metody dogmatyczno-prawnej. Celem analizy było ustalenie, czy pojęcie usług ekosystemowych jest obecne w tych dokumentach oraz w jaki sposób koncepcja ta została do nich włączona. Wyniki badań wskazują, że pojęcie „usługi ekosystemowe” występuje w planach ogólnych gmin jedynie sporadycznie, podobnie jak terminy pokrewne. Koncepcja ta pojawia się przede wszystkim jako element uzasadniania przyjętych rozstrzygnięć planistycznych, nie stanowiąc jednak ich istotnego komponentu. W uzasadnieniach jest ujmowana głównie w kontekście ochrony środowiska. Nie odnotowano natomiast wykorzystania tej koncepcji w procesach partycypacji społecznej. Przeprowadzone badania potwierdzają, że potencjał zastosowania koncepcji usług ekosystemowych w prawie planowania przestrzennego nadal nie znajduje pełnego odzwierciedlenia w praktyce planistycznej.

Reflection Paper przedstawia syntetyczną analizę kluczowych wyzwań wdrożeniowych wynikających z nowelizacji ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z dnia 24 lipca 2023 r., stanowiącej najważniejszą reformę polskiego systemu planowania przestrzennego od 2003 r. Autorzy identyfikują i omawiają najpoważniejsze obszary ryzyka interpretacyjnego oraz implementacyjnego, istotne zwłaszcza dla praktyki planistycznej gmin w krótkiej perspektywie czasowej. W szczególności analizie poddano relacje między instrumentami strategicznymi i regulacyjnymi (w tym powiązanie strategii rozwoju z planem ogólnym), problemy strefowania i bilansowania terenów, sektorowe uwarunkowania planowania (m.in. ochrona zabytków i dostępność zieleni), wdrażanie gminnych standardów urbanistycznych, funkcjonowanie zintegrowanego planu inwestycyjnego, finansowe konsekwencje reformy, rolę decyzji administracyjnych oraz złożoność przepisów przejściowych. Wnioski wskazują na potrzebę monitoringu wdrażania reformy, doprecyzowania wybranych rozwiązań oraz wsparcia gmin w zakresie danych, narzędzi analitycznych i zasobów organizacyjno-finansowych.

The aim of this article is to define the legal meaning of the term "rural area" and to present the main concepts of this notion that function in law, taking into account the influence of EU policies, especially the Common Agricultural Policy, on their formation. The author analyses the different concepts of rural areas in law, and focuses on three main ones: the administrative, the functional and the comprehensive one. She concludes that it is difficult to define rural areas unambiguously and in a manner that would be universally accepted within the entire legal system. This is because there are various interpretations determined by the objectives of their delimitation and the specificity of legal regulations. The comprehensive concept of rural areas is considered to be the most broadly understood. Furthermore, the author notes that the changes in the conceptualisation of rural areas in law (including agricultural law) and in European Union policy reflect the directions of socio-economic and cultural changes taking place in the rural community.

Celem rozważań jest scharakteryzowanie zjawiska rolnictwa miejskiego w perspektywie współczesnych wyzwań prawa rolnego oraz uzasadnienie potrzeby badań agrarystycznych dotyczących tego problemu prawnego. Punktem wyjścia są teoretyczne koncepcje Romana Budzinowskiego dotyczące przedmiotu i granic prawa rolnego jako gałęzi prawa. Rolnictwo miejskie stanowi złożone zjawisko występujące w różnych formach. Jego najważniejszą cechą wyróżniającą jest zintegrowanie z ekologiczno-społeczno-gospodarczym systemem miasta. Regulacja dotycząca rolnictwa miejskiego jest rozproszona i zróżnicowana. Tworzy jednak zespół norm, który można uznać za problem należący do prawa rolnego. Może on stanowić interesujący obszar badań prawników agrarystów, zwłaszcza jako egzemplifikacja współczesnych wyzwań i tendencji rozwojowych prawa rolnego.

The article concerns the humanitarian protection of animals in Polish law. It is of a scientific and research nature and its purpose is to define the relationship between the legal status of an animal and the nature and the scope of its humanitarian protection. The legal status of an animal is determined by the Animal Protection Act, through dereification and the general principle of humane treatment of animals. In the light of legal provisions, two basic categories of animals can be distinguished in the context of their humanitarian protection: domestic animals and working animals. The latter are then divided into further subcategories. The scope of humanitarian protection varies depending on belonging to a given category, because legal provisions differently define the scope and degree of obligations regarding animal welfare. However, the premises for classifying a given animal as belonging to one of those types, result not only from the scope of legal acts. The decisive role in this regard has the status that is given by a man, usually determined by the man’s attitude towards the animal and its utility for the man. This attitude is shaped individually in a specific case and is the actual source of the legal status of the animal and consequently its protection.

Celem rozważań jest odtworzenie systemu norm międzynarodowego i unijnego prawa ochrony klimatu dotyczących redukcji emisji gazów cieplarnianych pochodzenia rolniczego, a w konsekwencji określenie wymogów prawnych dla rolnictwa jako sektora włączonego do wysiłku redukcyjnego w tym zakresie. Obecnie ani na poziomie międzynarodowym, ani unijnym nie ma osobnej, sektorowej regulacji dotyczącej tego zagadnienia. Można jednak zauważyć włączanie tej tematyki zarówno do umów międzynarodowych (z porozumieniem paryskim na czele), dokumentów strategicznych w ramach unijnej polityki klimatyczno-energetycznej, jak i aktów prawa wtórnego UE. Rok 2020 jest przełomowym okresem, w którym następują podsumowania i zamykanie okresów sprawozdawczych oraz planowanie nowych działań na rzecz klimatu (zwłaszcza w ramach Europejskiego Zielonego Ładu). Wskazuje to na rosnące znaczenie i prognozowany rozwój tej dziedziny regulacyjnej, co odzwierciedla postępującą zmianę ideologiczną co do potencjału sektora rolniczego w działaniach na rzecz klimatu, a w szczególności redukcji emisji gazów cieplarnianych pochodzenia rolniczego.

The aim of the considerations is to determine how the concept of land take and the related EU target of no net land take by 2050 function in the law (especially in Poland), and then to assess to what extent the perception of this formula in the law is relevant to the model of land protection and whether it has the potential to increase the effectiveness of the legal regulation in this respect. Land take is a concept that describes one of the main threats to the protection of land as an environmental resource. First attempts to incorporate this formula into the legal system of land protection have already been made. In European Union law, this was done by setting the goal of no net land take target by 2050. This objective, however, is neither binding nor specified in secondary legislation. The concept of land take and the target related to it may have a positive impact on the effectiveness of the land protection system. However, it is essential that the legal instruments are integrated and are of a binding character. The Polish legal system has reiterated the concept of indirect land take, and no national target in this respect has been adopted. This model is an example confirming the thesis that special and extensive legal regulations do not always guarantee that the protection measures are effective. Also, while it illustrates the importance of integrating individual legal regulations, it shows as well that the weaknesses of one of them (in Poland the inefficiency of spatial planning) cannot be compensated for by developed instruments in another area of law.

The paper aims to determine the significance and legal effects of a local community protest expressed as part of public participation in an individual environmental impact assessment. More specifically, it is to determine the impact of such a protest on the decision on environmental conditions, and in particular whether the protest may constitute a basis for refusing to issue such a decision. In the conclusions, the author indicates that the protest expressed as part of the public participation in the proceedings concerning the issuance of a decision on environmental conditions cannot constitute a sufficient basis for a negative decision. Based on the rational planning model, it is also argued that the concept of public participation in environmental proceedings as defined by law is still deeply rooted in the rational model of environmental impact assessments. As a consequence, it determines the actual limits of public participation in these matters.