Jacek Maśniak

Celem artykułu jest przedstawienie austriackiej teorii pieniądza w odniesieniu do wyzwań współczesnej polityki monetarnej, a także konfrontacja tej teorii z wybranymi szkołami makroekonomicznymi (keynesizm, monetaryzm). Praca ma charakter teoretyczno-analityczny. Według austriackiej szkoły ekonomii zmiany podaży nie są neutralne dla gospodarki, gdyż rozchodzą się nierównomiernie, modyfikują relacje cen i wpływają na decyzje o oszczędzaniu oraz inwestowaniu. Sztuczne obniżenie stopy procentowej przez bank centralny wysyła błędny sygnał, wydłuża strukturę produkcji i sprzyja błędnym inwestycjom, co w konsekwencji prowadzi do kryzysu. W celu łagodzenia tych problemów szkoła austriacka proponuje likwidację możliwości kreacji pieniądza kredytowego przez banki komercyjne, wprowadzenie konkurencji walutowej, odbudowę twardego standardu – najczęściej standardu złota – jako gwaranta stabilnej podaży pieniądza. Porównanie austriackiej teorii pieniądza z keynesizmem i monetaryzmem zwraca uwagę na takie problemy jak nieskuteczność stabilizacji średniego poziomu cen, brak uwzględniania heterogenicznej natury kapitału i długookresowego charakter produkcji.

The resilience of economic and social systems to shocks is one of the fundamental goals of sustainable development. One such event that seriously disrupted the global economy was the COVID-19 pandemic. It posed a direct threat to people’s health and lives and also caused an economic crisis. One of the effects of the crisis was the loss of stability in agricultural production with the resulting threat to food security. The foreign trade channel played a vital role in the mechanism of pandemic transmission to the agricultural sector in the world and Poland. This article aims to assess the significance of changes in international trade in agri-food commodities conducted by Polish entities during the COVID-19 pandemic. The research period covers the years 2017–2021, focusing on the years 2020–2021, the period of the COVID-19 pandemic. Such a research period allows comparative analyses during the pandemic and pre-pandemic periods. The following research methods are used in this study: a critical analysis of the literature, the descriptive approach, the comparative method, and verbal logic and descriptive statistical methods. The data used in this article come from the Central Statistical Office (CSO) and cover Poland’s foreign trade turnover according to the International Standard Trade Classification (SITC) used by the United Nations Statistics Department. The COVID-19 pandemic period did not cause a drastic collapse in Polish foreign trade. Short-lived blockages in the flow of goods, which appeared in Q2 2020, resulted in a 14% drop in the value of Polish exports. Already in Q3 2020, foreign trade turnover returned to pre-pandemic levels. In Q2 2020, the value of the exports of agri-food goods decreased by only 3%. For other commodity groups, the export values were 7–40% lower. Agri-food trade proved more resilient to pandemic shocks than trade in non-agricultural sectors. The foreign trade crisis affected the imports of goods more than exports.

In the research on the impact of the COVID-19 pandemic on the economic situation in agriculture, the demand and supply channels are distinguished. They indicate how restrictions on economic activity translate into the volume and structure of production and the demand for agricultural products. The aim of the research was to identify and assess the impact of the COVID-19 pandemic on Polish agriculture through the transmission channel of foreign trade. The research period covered the years of 2017-2022. The primary research tool used was time series indicator analysis. During the pandemic, changes in foreign trade were limited only to short-term disruptions, which intensified in the first wave of COVID-19 (2020, second quarter). Trade in agri-food products turned out to be more resistant to shocks caused by the pandemic compared to trade in non-agricultural sectors. Therefore, disruptions on foreign markets did not significantly affect the production and economic situation of Polish agriculture. In the second quarter of 2020, the value of exports of agri-food goods decreased by 2.8% compared to the previous quarter. As it comes to other groups of goods, export values were lower by 7.2-40.1%. At the same time, the value of imports of agri-food goods was lower by 6.1% compared to the previous quarter. Imports of other goods collapsed much more severely as decrease in the value of imported goods ranged from 8.4 to 47.4%.

Kategoria dóbr publicznych jest jednym z fundamentalnych elementów koncepcji zawodności rynku i jednocześnie jednym z argumentów uzasadniających interwencję ze strony państwa. Zwolennicy tego podejścia podkreślają specyfikę ziemi i jej duże znaczenie w kształtowaniu zrównoważonego rozwoju gospodarczego. Celem artykułu jest przedstawianie krytycznego stanowiska wobec koncepcji ziemi rolniczej jako dobra publicznego. Przyjęto założenie, że teoria dóbr publicznych jako naukowe uzasadnienie interwencjonizmu państwowego w rolnictwie, w tym również na rynku ziemi rolniczej, ma dużo bardziej polemiczny charakter, niż jest to przedstawiane w głównym nurcie badań. Jako alternatywne podejście do badania kwestii ziemi rolniczej zaprezentowane zostało stanowisko austriackiej szkoły ekonomii. Praca ma charakter teoretyczny. W analizie wykorzystano wnioskowanie dedukcyjne i logikę w postaci werbalnej. Przeprowadzona analiza problemu wskazała, że według kryteriów stosowanych w teorii dóbr publicznych ziemia rolnicza jest typowym dobrem prywatnym. Dyskusyjna jest natomiast kwestia takich dóbr integralnie z ziemią związanych, jak krajobraz rolniczy i jakość środowiska naturalnego. Jednak specyfika tych dóbr nie musi prowadzić do wniosku, że interwencja państwa jest konieczna. Przeciwko interwencji państwa przemawiają takie względy, jak: brak możliwości obiektywnej identyfikacji potrzeb społecznych, polityczny i redystrybucyjny charakter interwencjonizmu państwowego, istnienie rynkowych mechanizmów finansowania dóbr publicznych.

The main purpose of this article is to present a critical point of view towards the application of the public goods concept to land and agriculture. The basic legal regulations forming the agricultural system in Poland and the assessment of the legitimacy of state interventions on the land market in the light of the theory of the Austrian school of economics are discussed. According to the criteria used in the theory of public goods, agricultural land is a typical private good. On the other hand, the issue of goods integrally connected with land such as agricultural landscape and quality of the natural environment is debatable. The following arguments are against the state intervention: the lack of the possibility to objectively identify social needs, the political and redistributive nature of state intervention, the existence of market mechanisms for financing public goods.

Celem artykułu była weryfikacja hipotezy wynikającej z austriackiej teorii cyklu koniunkturalnego,

Celem artykułu jest wyjaśnienie zjawiska cykliczności wahań cen ziemi rolniczej w Polsce. Badaniem objęto zarówno zmiany nominalnych cen ziemi, jak i strukturę cen w rolnictwie na podstawie wybranych wskaźników. Podstawą teoretyczną do przeprowadzonych badań empirycznych była austriacka teoria cyklu koniunkturalnego. Z przeprowadzonych badań wynika, że w Polsce w latach 1998-2012 w okresach dobrej koniunktury ceny ziemi wzrastały znacznie szybciej niż w fazach spadkowych i okresach stagnacji. W poszczególnych fazach cyklu koniunkturalnego zmieniała się również struktura cen. Ceny ziemi kształtowały się w sposób typowy dla dóbr inwestycyjnych, czyli podległy silniejszym wahaniom niż ceny dóbr konsumpcyjnych.