Yasin Şeker

Bu çalışma, Borsa İstanbul’da işlem gören demir-çelik işletmelerinin çevresel sürdürülebilir kalkınma amaçlarına (SKA) yönelik kurumsal açıklamalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, 2020–2024 döneminde LSEG veri tabanında yer alan göstergeler esas alınarak altı işletme firma-yıl düzeyinde karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında çevresel açıdan ilişkili SKA 6 Temiz Su ve Sanitasyon, SKA 7 Erişilebilir ve Temiz Enerji, SKA 9 Sanayi, Yenilikçilik ve Altyapı, SKA 11 Sürdürülebilir Şehirler ve Topluluklar, SKA 12 Sorumlu Üretim ve Tüketim, SKA 13 İklim Eylemi ve SKA 15 Karasal Yaşam dikkate alınmıştır. Bulgular, sektörde en yüksek görünürlüğün SKA 13 ve SKA 12 hedeflerinde yoğunlaştığını, buna karşılık SKA 11 ve SKA 15’in oldukça sınırlı düzeyde raporlandığını göstermektedir. Sonuçlar, demir-çelik sektöründe çevresel sürdürülebilirlik açıklamalarının özellikle emisyon yönetimi, enerji ve kaynak verimliliği etrafında yoğunlaştığını, ancak daha geniş çevresel etki alanlarında görece zayıf kaldığını ortaya koymaktadır.

Bu çalışmanın amacı, Borsa İstanbul Gıda, İçecek ve Tütün sektöründe işlem gören işletmelerin kurumsal yönetimle ilişkili Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına yönelik açıklamalarını karşılaştırmalı olarak incelemektir. Araştırma, 2020–2024 dönemini ve gerekli verilere ulaşılabilen 44 işletmeyi kapsamaktadır. İşletmelerin faaliyet, sürdürülebilirlik ve entegre raporları doküman analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Analizde kurumsal yönetimle ilişkili dokuz SKA kapsamında belirlenen 39 alt amaç esas alınmıştır. Bulgular, sektörün SKA açıklama düzeyinin dönem boyunca belirgin biçimde artığını ve açıklama yapan işletme sayısının genişlediğini göstermektedir. En yüksek açıklama oranları SKA 16, SKA 9, SKA 3 ve SKA 12’de görülürken, SKA 11 ve SKA 10 daha düşük düzeyde kalmıştır. Sonuçlar, sürdürülebilirlik raporlama standartlarındaki gelişmelerin açıklamaların yaygınlaşmasına ve daha sistematik hâle gelmesine katkı sağladığını göstermektedir.

This study examines how weighting and aggregation affect environmental, social, and governance (ESG) assessments within a shared provider architecture. A balanced panel of 50 Construction Materials firms over 2019–2024 is reconstructed from ten London Stock Exchange Group (LSEG) category scores. Stage I forms three pillars using annual entropy weights. Stage II re-estimates entropy weights and applies Grey Relational Analysis (GRA), producing a 100-scaled relational index. Composite Pearson correlations with LSEG range from 0.908 to 0.944 and Spearman correlations from 0.938 to 0.966. However, mean absolute errors of 7.48–8.74 points and concordance correlation coefficients of 0.779–0.847 indicate limited numerical agreement. Under the specified common min–max normalization and displayed score scales, the entropy-weighted Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS) yields smaller numerical discrepancies in every year. GRA provides stronger rank association under these conditions. Equal Stage-I category weighting also improves benchmark correspondence. Rankings are relatively insensitive to individual firm omission and alternative temporal weights but more sensitive to Environmental Innovation omission. Varying the GRA distinguishing coefficient largely preserves ranks while mechanically shifting score levels. A 2000-replicate firm-trajectory bootstrap assesses uncertainty. The framework provides a transparent diagnostic of reconstruction consistency rather than independent validation of corporate sustainability performance.

Bu çalışma, Türkiye’de Borsa İstanbul (BIST) Elektrik Endeksi’nde işlem gören işletmelerin sosyal içerikli Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları kapsamındaki kurumsal açıklamalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, 2020–2024 dönemini kapsamakta olup LSEG ESG veri tabanından elde edilen veriler kullanılarak dokuz işletme üzerinde firma-yıl düzeyinde betimsel analiz gerçekleştirilmiştir. Çalışmada sosyal sürdürülebilirlik ile ilişkili Sürdürülebilir Kalkınma Amacı (SKA) 1, 2, 3, 4, 5, 8, 9, 10, 11 ve 12 amaçları dikkate alınmıştır. İşletmelerin söz konusu hedeflere yönelik politika ve açıklamaları “var”, “yok” ve “raporlanmamış” şeklinde kodlanmıştır. Elde edilen bulgular, BIST Elektrik Endeksi’nde sosyal SKA raporlamasının hedefler ve işletmeler arasında önemli farklılıklar gösterdiğini ortaya koymaktadır. Özellikle SKA 12 Sorumlu Üretim ve Tüketim, SKA 8 İnsana Yakışır İş ve Ekonomik Büyüme ve SKA 5 Toplumsal Cinsiyet Eşitliği daha yüksek düzeyde raporlanırken, SKA 1 Yoksulluğa Son, SKA 2 Açlığa Son ve SKA 3 Sağlıklı ve Kaliteli Yaşam gibi hedeflerin oldukça sınırlı kaldığı belirlenmiştir. Ayrıca AKENR, ENJSA ve ZOREN gibi işletmelerin sosyal SKA açıklamalarında daha yüksek yoğunluğa sahip olduğu tespit edilmiştir.

Bu çalışmanın temel amacı, bilanço esasına göre defter tutan işletmelerde likidite oranları ile enflasyon oranları arasındaki ilişkiyi incelemektir. Bu doğrultuda, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan sektör bilançolarından yararlanılarak 2009–2024 dönemine ait 17 farklı sektöre ilişkin veriler kullanılmıştır. Çalışmada likiditeyi temsilen cari oran, asit test oranı, nakit oranı, stoklar/toplam aktif oranı ve stok bağımlılık oranı incelenmiştir. Enflasyon göstergesi olarak ise hem cari dönem hem de bir dönem gecikmeli Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ve Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) değerleri dikkate alınmıştır. Analiz yöntemi olarak panel veri analizi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, cari dönemde TÜFE ve ÜFE artışlarının cari oran ve asit test oranı üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve negatif bir etkisi olduğunu göstermektedir. Bir dönem gecikmeli enflasyon verileri dikkate alındığında, TÜFE ve ÜFE’nin cari oran, asit test oranı ve nakit oranı üzerinde yine negatif yönlü ve anlamlı bir etkisi olduğu belirlenmiştir. Buna karşılık, cari dönem TÜFE ve ÜFE artışlarının stoklar/toplam aktif oranı ile pozitif, bir dönem gecikmeli TÜFE ve ÜFE artışlarının ise aynı oranla negatif ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Günümüzde kurumların faaliyetlerini devam ettirebilmesinde sundukları ürün veya hizmetlerin yanı sıra sahip oldukları kurumsal imaj da büyük bir öneme sahiptir. Sunulan ürün ve hizmet kurumsal imajın temel yapı taşlarından biri olup güçlü bir imaj oluşturmanın itici gücünü oluşturmaktadır. Benzer şekilde Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler (SMMM) de sundukları hizmetlerin kalitesi ve mesleki etik standartlarına uygun davranışlarıyla mesleki imajlarını şekillendirmektedir. SMMM’lerin toplumsal algısı, yalnızca bireysel yeterlilikleriyle değil aynı zamanda mesleklerine duyulan güven ve saygıyı artıran imaj unsurlarıyla da yakından ilişkilidir. Bu nedenle, SMMM’lerin mesleki imajının değerlendirilmesi, mesleğin saygınlığı ve toplumdaki statüsünün geliştirilmesi için kritik bir öneme sahiptir. Bu bağlamda, çalışmanın amacı Çorum ilinde faaliyet gösteren Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlerin (SMMM) mesleki imaj algılarını tespit etmektir. Araştırmada veri toplama yöntemi olarak anket tekniği kullanılmış ve öğretmenlik mesleği imaj ölçeği, mali müşavirlik mesleğine uyarlanmıştır. Çalışmanın evrenini Çorum ilinde görev yapan toplam 203 SMMM oluşturmaktadır. Ulaşılabilirlik sebebiyle tam sayım yöntemi tercih edilmiş ve anket formu evrendeki tüm bireylere gönderilmiştir. Analizler, ankete geri dönüş sağlayan toplam 95 katılımcı üzerinden gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, ölçeğin güvenilirliği için yapılan cronbach alfa analizi sonucunda yüksek bir güvenilirlik değeri (α>0,70) elde edilmiştir. Yapısal geçerliliği test etmek amacıyla keşfedici faktör analizi uygulanmış ve ölçeğin tasarımıyla uyumlu sonuçlar elde edilmiştir. Demografik özellikler doğrultusunda yapılan analizlerde, mali müşavirlerin sosyal, iletişim becerileri ve kişisel imaj boyutlarında anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Özellikle yaş, medeni durum ve mesleki kıdem göre bu algılarda belirgin değişimler gözlemlenmiştir. Elde edilen bulgular, mesleki imajın iç paydaşlar arasında algılanma biçiminin, kişisel ve mesleki değişkenlerle yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, muhasebe mesleğinin toplumdaki statüsünü artırmaya yönelik stratejiler geliştirilmesi için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Finansal tablolar analizi şirketlerin mali performansını değerlendirme, karar alma süreçlerini destekleme ve finansal sürekliliklerini sağlama açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışma, 1975-2024 yılları arasında Scopus veri tabanında yayımlanan 442 yayını inceleyerek finansal tablolar analizi alanının gelişimi ve literatüre olan katkısını ele almaktadır. Elde edilen bulgular, yayın sayısının 2010 sonrasında belirgin bir artış gösterdiğini ve 2021-2022 yıllarında en yüksek seviyeye ulaştığını ortaya koymaktadır. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) 156 yayın ile en fazla yayına sahip ülke olurken Çin ve Hindistan 27’şer yayınla ikinci sırayı paylaşmaktadır. Atıf sayılarında Givoly’nin (2000) çalışması 651 atıf ile ön plana çıkmıştır. Yayınların büyük bir kısmı Journal of Accounting and Economics, Accounting Review ve Review of Accounting Studies gibi saygın dergilerde yer almıştır. Disiplinler arası bir yaklaşımla, finansal tablolar analizi İşletme, Yönetim ve Muhasebe (%36), Ekonomi, Ekonometri ve Finans (%20,8) ve Sosyal Bilimler (%14) gibi temel alanlarla ilişkilendirilmiştir. Bunun yanı sıra Karar Bilimi ve Bilgisayar Bilimleri gibi teknolojik ve analitik alanlarla da bağlantılar gözlemlenmiştir. Bulguların genel bir bakış açısı sunarak literatüre katkı sağlaması beklenmektedir.

Bu çalışmanın amacı, SCOPUS veri tabanında serbest nakit akışları üzerine yapılan yayınların bibliyometrik analizini gerçekleştirmektir. Çalışmada 1974-2024 yılları arasında yayımlanan toplam 1.387 yayın incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, serbest nakit akışları üzerine en fazla yayın 2020 yılında 106 çalışma ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmaların %81’i makale, %8,6’sı konferans bildirisi, %5,2’si kitap bölümü ve %5,2’si de diğer yayın türlerinden oluşmaktadır. Serbest nakit akışları alanında en fazla yayına yer veren dergi 32 yayınla Journal of Corporate Finance olmuştur. Serbest nakit akışları üzerine en fazla katkı sağlayan kuruluş Hong Kong Polytechnic Üniversitesi’dir. Ülkeler düzeyinde yapılan analiz sonucunda ise serbest nakit akışları literatürüne en fazla katkı sağlayan ülke 398 yayınla Amerika Birleşik Devletleri’dir Genel olarak serbest nakit akışları literatürünün zamanla artan bir ilgi gördüğü ve belirli ülkeler ile kuruluşların bu literatürde merkezi bir rol oynadığı tespit edilmiştir. Araştırma bulguları, serbest nakit akışlarının kurumsal yönetim, vekâlet maliyetleri, sermaye yapısı, aşırı yatırım ve temettü politikaları gibi konularla ilişkilendirildiğini de göstermektedir. Anahtar kelime analizi ise serbest nakit akışlarının yatırım kararları ve firma performansı gibi kritik alanlarda önemli bir araştırma konusu olduğunu göstermektedir. Ayrıca, yazarlar ve kuruluşlar arasındaki iş birliği ağları, bu alandaki çalışmaların hem bölgesel hem de uluslararası düzeyde güçlü iş birliklerine dayandığını ortaya koymaktadır.

Bu çalışmada, Etkin Piyasalar Hipotezi (EPH) çerçevesinde piyasa etkinliği ve anormal getiriler konusu ele alınmaktadır. EPH, piyasaların mevcut tüm bilgiyi fiyatlara yansıttığını ve bu nedenle yatırımcıların anormal kazanç elde etme olasılığının olmadığını savunmaktadır. Ancak, davranışsal yanılgılar ve piyasa anomalileri, bu hipotezi sorgulayan durumlar yaratabilmektedir. Örneğin, savaşlar ve doğal afetler gibi büyük olayların finansal piyasalar üzerindeki etkisi, zaman zaman bu teorinin öngördüğü etkin fiyatlamaların ötesinde sonuçlara yol açabilmektedir. 7 Ekim 2023’te başlayan Hamas-İsrail Savaşı, dünya genelinde olduğu gibi Türkiye ve bölgedeki piyasaları da etkilemektedir. Bu bağlamda, BIST 100 Endeksi'ndeki firmalar, olayın ardından ilk iş gününde piyasa katılımcılarının verdiği tepkilerle birlikte değerlendirilmektedir. Olay Çalışması metodolojisi, belirli olayların finansal piyasalardaki etkilerini analiz etmek için kullanılan yaygın bir yöntemdir ve bu çalışmada da bu metodoloji kullanılarak piyasanın tepkileri incelenmektedir. Bu kapsamda araştırmada 7 Ekim 2023’te başlayan savaşın, piyasadaki varlık fiyatları üzerinde nasıl bir etki yarattığını anlamak için savaş sonrası ilk işlem günü analiz edilmiştir. BIST 100 Endeksi’ndeki firmalar bu bağlamda incelenmiş ve ortalama piyasa tepkileri değerlendirilmiştir. Çalışma, piyasaların bu olaylara tahmin edilebilir ve istatistiksel olarak anlamlı bir tepki verdiğini ortaya koymuştur. Yapılan analizler, BIST 100 Endeksi'ndeki firmaların savaş sonrası dönemde anlamlı piyasa tepkileri gösterdiğini ve piyasaların bilgi temelinde etkin bir şekilde hareket ettiğini göstermektedir. Bu da, Etkin Piyasalar Hipotezi'ne göre piyasaların anında bilgiye tepki verdiğini, ancak savaş gibi büyük olayların anlık piyasa anomalilerine yol açabileceğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, savaş gibi büyük ölçekli olayların piyasalarda kısa vadeli etkiler yaratabileceği, ancak uzun vadede piyasanın bu tür bilgileri fiyatlara doğru şekilde yansıtarak etkinliğini koruduğu anlaşılmıştır.