Anna Majdzińska

The study examines changes in the age structure of Poland’s population by economic age groups (pre-working, working and post-working age, defined in Research materials and methods) between 2002 and 2022, including the subperiods 2002–2012 and 2012–2022, to determine spatial patterns at the national, regional and local levels. Typologies of these changes are developed, and the spatial autocorrelation of the results is established. All analysed data were obtained from Statistics Poland.The age structure of Poland’s population underwent significant and lasting changes in the period 2002–2022, with accelerated population ageing and altered spatial distribution of population age groups.

W opracowaniu przedstawiona została analiza przemian ludnościowych w województwie wielkopolskim oraz ich wzorców przestrzennych, jakie wystąpiły w okresie 2002–2024. Zakres tematyczny badania dotyczył struktury wieku populacji oraz czynników zmian w stanie ludności w powiatach i gminach województwa. W badaniu wykorzystano wybrane narzędzia statystyki opisowej i wielowymiarowej. W przypadku wybranych współczynników demograficznych zbadano występowanie autokorelacji przestrzennej. Przeprowadzono także typologię czynników zmian stanu ludności w badanym okresie. Podstawę analiz stanowiły dane statystyczne pochodzące z publikacji GUS.

The paper analyses European countries and NUTS-3 units to determine which of them experienced depopulation in the 2010s, as well as the causes of this process. The progression of demographic ageing, particularly in countries and NTS3 units with annual population declines, is also examined. European countries and NTS3 units in selected years and periods between 2011 and 2020 are studied based on Eurostat vital statistics, data on migratory movements and population age structures using descriptive statistics, time-series methods, Webb’s method, and cluster analysis. The data and research results are illustrated with tables, graphs, and choropleth maps. In the 2010s, depopulation processes mainly occurred in Eastern and Southern Europe. The study found that between 2011 and 2020, eight countries (Bulgaria, Croatia, Greece, Hungary, Latvia, Romania, Serbia, and Ukraine) suffered population decreases annually, three countries (Albania, Lithuania, and Portugal) had only one or two years without a population loss, and four countries (Bulgaria, Croatia, Latvia, and Romania) were demographically the most disadvantaged as their populations decreased due to natural causes and migration in almost all years in the 2010s. Most of the annually depopulating countries were relatively similar in terms of the population age structure. NTS3 units with annual population declines and a similar population age structures were found within the same country or in neighbouring areas in adjacent countries.

W artykule przedstawiono charakterystykę najludniejszych miast Polski okresu międzywojnia (tj. liczących w 1939 r. co najmniej 100 tys. mieszkańców) z punktu widzenia stanu, struktur demograficznych oraz reprodukcji ludności. Charakterystyki te opisują w sposób bezpośredni potencjał ludnościowy tych miast lub stanowią istotne determinanty go kształtujące. Źródłem danych dla prowadzonych rozważań były archiwalne publikacje Głównego Urzędu Statystycznego.

The main aim of the paper is to analyze the changes in the number and age structure of the northern macroregion population (formed by Pomorskie, Kujawsko‑Pomorskie, and Warmińsko‑Mazurskie voivodships) and their assessment in terms of the advancement of demographic old age in both decades of the 21^st century. An additional goal was an analysis of the studied areas from the point of view of intensity of the factors of growth and decline in the population. The study employed relative indices, relative frequencies as well as fix base indices. The analyzes were based on the Central Statistical Office statistical data on the population structure by age, as well as the natural and migratory movement of the population in voivodships, poviats, and municipalities of the northern macroregion. In the northern macroregion, the advancement of demographic aging, as well as the intensity of natural and migratory population events, is highly diversified within regions. Relatively younger areas are mainly rural municipalities located near cities, while the oldest ones are mainly cities or municipalities located on the outskirts of voivodships or far away from cities. Relatively the most favorable demographic situation can be observed in the Pomorskie Voivodship, while the least favorable one in the Warmińsko‑Mazurskie Voivodship.

W opracowaniu postawione zostały dwa cele badawcze: analiza natężenia procesów depopulacyjnych w makroregionie centralnym w drugiej dekadzie XXI w. (w szczególności: identyfikacja gmin charakteryzujących się corocznym ubytkiem populacji oraz wskazanie czynników (typów) depopulacji na tych obszarach), a także analiza zaawansowania tych jednostek administracyjnych pod względem procesu demograficzne- go starzenia się. W badaniu wykorzystano wskaźniki natężenia i struktury. Dokonano też klasyfikacji gmin według typów przyrostu i ubytku populacji, której podstawę stanowiła koncepcja własna nawiązująca do metody Webba (1963). W opracowaniu użyto danych GUS dla województw i gmin makroregionu centralnego w latach 2011–2020.

This paper aims to present an overview of the main demographic characteristics of Europe’s inhabitants entering into first marriages in the 21st c. and the typology of male and female first marriage patterns in European countries in 2010 and 2018. Additionally, a special index is constructed to compare them for nuptiality as an element of the Second Demographic Transition (STD) in 2018. Also calculated are correlations between the types of first marriage patterns and selected demographic and economic indicators. In order to analyse European countries’ populations in terms of first marriages there were used such research methods as descriptive statistics, a cluster analysis, special STD index, and correlation coefficients. The basis of the analysis is data sourced from the Eurostat database. It appeared that the analysis of the males’ and female’s age-specific first marriage rates in the 31 European countries in 2010 and 2018 produced 22 types of first marriage patterns (which can be grouped into seven main categories). In the majority of European countries, the mean age at first marriage was older in 2018 than in 2010. Countries in Central and Eastern Europe are very different from the rest of the continent regarding the types of first marriage patterns. In 2018, the youngest types occurred in post-communist countries (especially in Belarus and Macedonia) and the oldest ones in Spain, Ireland, Denmark, Italy, and Sweden. Older types of first marriage patterns are characteristic of countries that are stronger economically and/or where the second demographic transition takes place at a faster pace.

Makroregion wschodni, tworzony przez województwa lubelskie, podkarpackie i podlaskie, doświadcza corocznego ubytku rzeczywistego populacji od 1999 r. Jest to obszar mało atrakcyjny osiedleńczo (wspomniane jednostki administracyjne od ponad dwóch dekad odznaczają się ujemnym saldem migracji, a w lubelskim i podlaskim obserwowany jest również ubytek naturalny ludności). Makroregion ten cechuje się znacznym wewnątrzregionalnym zróżnicowaniem, zarówno pod względem natężenia ubytku ludności, jak i zaawansowania starości demograficznej. Podstawowy cel opracowania stanowiła analiza natężenia procesu depopulacji w województwach, powiatach i gminach makroregionu wschodniego, w tym identyfikacja tych jednostek administracyjnych, które w drugiej dekadzie bieżącego stulecia doświadczały corocznego ubytku ludności. Celem dodatkowym była ocena zaawansowania starości demograficznej i postępu tego procesu w gminach depopulacyjnych. W badaniu zastosowano indeksy dynamiki, wskaźniki natężenia oraz wskaźniki struktury. Podstawę analiz stanowiły dane statystyczne GUS. Uzyskane wyniki wykazały, że w drugiej dekadzie XXI w. najmniej korzystną sytuacją demograficzną charakteryzowały się gminy (głównie wiejskie) położone w obrębie województw lubelskiego i podlaskiego doświadczające długotrwałej depopulacji.

Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego

Cities, especially capitals of voivodeships, constitute an important element of each region in economic, social, and demographic terms. A big city functions as a growth centre, influencing the environment at various levels. However, the strength of their polarizing influence often reaches beyond the respective administrative boundaries. Urbanization and suburbanization significantly affect the course of population processes. Poland is differentiated territorially by the age structure of the population. This is visible both at the voivodeship level and within these administrative units. For several decades, the progress of the population aging process has been observed – especially in cities, which are characterized by a higher advancement of demographic old age. The paper aims to evaluate the degree of the homogeneity (or heterogeneity) of Polish voivodships in terms of the population age structure. First, as an introduction to the main analysis, a demographic description of Polish voivodships (understood also as regions) was conducted, including with their capital cities in the year 2002 and 2018. The description incorporates age structures with particular emphasis on the aging process of the population. Within each region the classification procedure was conducted (Ward’s method was used), but only the results for voivodships with the most populated capitals and voivodships located in the eastern part of Poland were presented. It was also attempted to evaluate the similarity between regions and their central cities with respect to the age structure of the population. GUS publications served as the source of the data analysis. The obtained results showed that Polish voivodships vary in terms of the population age structure. In this matter, compared to all poviats in a given region, cities stand out (especially large ones). In most of the analyzed regions, the population age structure of their capitals differs from the one of poviats located within these voivodships. Those differences are much greater in the case of large cities. Eastern Polish regions have greater homogeneity (in terms of similarities between their poviats and the capitals of individual voivodeships regarding the population age structure) than the regions with capitals of the highest population. Eastern Poland’s voivodship capitals have a lower economic, demographic, and social impact on rest of the region than large cities. Among the analyzed cities, Warsaw is characterized by a particular difference in the population age structure, both in comparison with the poviats of the Mazowieckie voivodship and with other voivodship capitals. Miasta, zwłaszcza te pełniące funkcję stolicy województwa, stanowią istotny element każdego regionu, zarówno pod względem gospodarczym, społecznym, jak i demografia siła ich polaryzacyjnego oddziaływania często sięga poza administracyjne granice regionu. Celem opracowania jest ocena homogeniczności (lub dywergencji) województw z punktu widzenia struktury wieku populacji, a także ocena stopnia podobieństwa struktury wieku populacji zamieszkującej powiaty do tejże struktury mieszkańców stolic wojewódzkich. Analizy poprzedzone zostały charakterystyką województw Polski oraz ich stolic w latach 2002 i 2018 z punktu widzenia struktury wieku ludności, ze szczególnym uwzględnieniem procesu starzenia się populacji. Następnie dla danych z 2018 r., przy wykorzystaniu metody Warda, przeprowadzona została klasyfikacja powiatów leżących w granicach województw których stolicami są największe pod względem liczby mieszkańców miasta oraz województw Polski Wschodniej. Dokonano też oceny podobieństwa powiatów leżących na obszarze wymienionych województw do ich stolic pod względem struktury wieku ludności w 2018 r. Uzyskane rezultaty wykazały większą homogeniczność regionów Polski Wschodniej pod względem podobieństwa powiatów leżących w ich granicach do stolic poszczególnych województw z punktu widzenia struktury wieku ludności, niż regiony których stolicami są największe pod względem liczby ludności miasta.