Agnieszka Sobol

DEFINICJA POJĘCIA: Gospodarka o obiegu zamkniętym (GOZ) jest systemem procesów i działań ukierunkowanym na możliwie długie utrzymanie wartości produktów, materiałów i zasobów przez ich regenerację, współdzielenie i ponowne wykorzystanie przy jednoczesnej minimalizacji ilości powstałych odpadów oraz presji środowiskowej. ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Koncepcja GOZ wykształciła się na styku ekonomii, ekologii i technologii jako odpowiedź na rosnącą świadomość degradacji środowiska. Jej rozwój był procesem ewolucyjnym, opartym przede wszystkim na integracji dorobku teorii ekonomicznych, praktyk przemysłowych oraz wiedzy inżynieryjnej. UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: GOZ wskazuje, jak ekoinnowacyjna logika tworzenia wartości wykorzystuje zamknięte pętle przepływów materiałów, wody i energii w celu zwiększenia efektywności zasobowej i ograniczenia wpływu działalności człowieka na środowisko. Jednocześnie stanowi element szerszej transformacji ku neutralności klimatycznej. Zauważyć należy, że bez zmiany wzorców konsumpcji może być ona krytykowana jako ekologizacja wzrostu lub cyrkularny greenwashing. Ponadto sprawiedliwość i odpowiedzialność są kluczowymi elementami jej normatywnego wymiaru. REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Rozwój GOZ wymaga redefinicji procesów społeczno-gospodarczych, współpracy międzysektorowej oraz symbiozy przemysłowej, która stanowi główne wyzwanie wdrożeniowe. GOZ należy postrzegać nie tylko jako projekt technologiczny, lecz jako systemową zmianę opartą na wartościach współodpowiedzialności oraz troski o środowisko i wszystkie istoty żywe.

The study discussed in the article aims to assess household energy poverty in powiats. To achieve this objective, an aggregate development indicator was constructed using a non-pattern linear ordering method. The values of variables were normalised using the zero-unitarisation method, and subsequently averaged. Such an approach allowed a comprehensive assessment of energy poverty and the evaluation of the potential for measuring the effects of implementing the Social Climate Plan (SCP) as an important instrument of the Polish public policy in the area of energy poverty. The study also identifies the background of the complex challenges and conditions related to the implementation of the SCP and the associated Social Climate Fund. The analyses are based on data for the years 2020–2023 obtained from the Local Data Bank of Statistics Poland, the National Population and Housing Census 2021, the Social Insurance Institution, the State Fire Service and the Energy Regulatory Office. The results show disparities in energy poverty levels across powiats and a trend for its geographical concentration. The study highlights the need for a systemic approach to energy poverty and limiting it in long-term development strategies for both the whole country and smaller administrative units. It also presents conclusions and recommenddations that are crucial for shaping public policy.

Miasta i ich mieszkańcy odgrywają dziś kluczową rolę w kontekście antropogenicznej zmiany klimatu. Z jednej strony miasta są ogniwem problemu, ponieważ przyczyniają się do znacznych emisji gazów cieplarnianych, z drugiej zaś stanowią olbrzymią szansę, by odwrócić te negatywne procesy, gdyż mogą być i wręcz powinny być obszarem wdrażania wielu innowacyjnych rozwiązań i strategii, mających na celu redukcję emisji oraz adaptację do zmieniającego się klimatu. Mieszkańcy miast mogą pełnić aktywną rolę w budowaniu neutralności klimatycznej obszarów zurbanizowanych poprzez swoje codzienne wybory, zachowania, edukację, zaangażowanie społeczne i wpływ na procesy polityczne. Partycypacja społeczna jest kluczowa dla kreowania miejskiej polityki klimatycznej, osiągania celów związanych z nieustanną walką ze zmieniającym się klimatem i tworzeniem bardziej zrównoważonych społeczności miejskich. Jest to ważny aspekt działań na rzecz ochrony środowiska, ponieważ pozwala na uwzględnienie różnorodnych perspektyw, potrzeb i doświadczeń ludzi. Ponadto integracja lokalnej społeczności, biznesu, świata nauki i decydentów jest dziś kluczem do tworzenia efektywnej polityki miast, zmierzających w kierunku neutralności klimatycznej. Książka “Społeczny udział w tworzeniu miejskiej polityki klimatycznej. Przykład Łodzi.” będąca efektem współpracy naukowców i praktyków z różnych ośrodków naukowych i miast oraz przedstawicieli administracji samorządowej, adresowana jest do wszystkich tych, dla których miasta są wspólnym dobrem i pomimo wielu zauważalnych mankamentów są i pozostaną przez wiele jeszcze lat jedynym środowiskiem życia.

Citizens’ assemblies are a relatively new public planning process in Poland which can be implemented at all levels of administration. This article aims to present the citizens’ assembly as a tool for local development. Citizen consultations carried out in the deliberative formula of citizen assemblies in Polish cities were analysed. This article focuses on the substantive goals and results of the local deliberation process using the citizens’ assembly tool. This research covers all cities in Poland that implemented it. Taking into account the experience of Polish cities, the analysed period is 2013–2023. Of the identified processes, in-depth research covered those whose main theme was climate change. They include (in chronological order): Gdansk, Wroclaw, Warsaw, Krakow, Poznan, Lodz, and Rzeszow.

The subject of the article is the ‘just city’ concept. Justice, greening and making cities productive in the long term are the main axes of the integrated development of modern cities. The main goal of the paper is to discuss and assess the degree of justice in the development of 66 Polish cities with poviat rights in 2010, 2015, 2018, and 2020. Based on previous research and available data, an aggregate measure of a just city is proposed. A dynamic method of zero unitarization is used. The analysis shows that between 2010 and 2020, there was an increase in the level of justice in urban development (the average yearly rate of change was 2.5%). Only seven cities recorded a decline. There was also a slight and decreasing variation in cities in terms of the urban justice. One can even speak of an equalization of inequality here.

Idea zielonego miasta ma na celu wpisanie uwarunkowań środowiskowych w fundamenty strategii jego rozwoju, budowanie równowagi przyrodniczej i odporności klimatycznej oraz stymulowanie zielonej transformacji terenów miejskich. Zazielenianie miast polega na wyborze priorytetów i działań zapewniających wysoki poziom jakości życia i ochronę środowiska oraz ograniczenie ryzyka i zagrożeń powodowanych przez zmiany klimatu. Celem badania omawianego w artykule jest ocena stopnia zazielenienia polskich miast na prawach powiatu. Analiza dotyczy wybranych lat: 2010, 2015, 2018 i 2020. Dane do analizy uzyskano m.in. z Głównego Urzędu Statystycznego, Urzędu Regulacji Energetyki, Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii oraz z biuletynów informacji publicznej poszczególnych miast. Biorąc pod uwagę, że stan środowiska przyrodniczego polskich miast i powiązanych z nim sektorów gospodarki miejskiej jest bardzo zróżnicowany, postawiono dwa pytania badawcze: o skalę różnic w poziomie zazielenienia miast oraz o determinujące te różnice elementy środowiska czy procesy z nim związane. Skonstruowano syntetyczny miernik rozwoju, wykorzystując bezwzorcową metodę porządkowania liniowego w ujęciu dynamicznym. W tym celu wyznaczono uśrednioną wartość cech, które unormowano za pomocą metody unitaryzacji zerowanej. Poza uporządkowaniem miast pogrupowano je metodą kwartyli pod względem podobieństwa wartości miernika. Uzyskane wyniki wskazały na postęp w procesie zazieleniania miast na średnim poziomie, tj. ok. 2,5% rocznie. Widoczne jest duże zróżnicowanie między miastami, lecz można zaobserwować stopniową niwelację tych różnic. Pozwala to ostrożnie wnioskować o wyrównywaniu się poziomu rozwoju zielonych miast. Należy przy tym zauważyć, że monitoring zielonego miasta jest niezbędny do opracowania efektywnych polityk miejskich i strategii rozwoju odpowiadających na zmiany klimatu. Kluczowe jest zatem ujęcie w publicznych bazach danych mierników, które umożliwią ocenę procesu rozwoju z uwzględnieniem obszarów i kierunków rozwoju idei zielonego miasta.

The challenges of climate change require decision makers to put the emphasis on a resource-efficient and low-carbon urban economy. This course of action is promoted in the European Union’s “Green Deal” strategy. The policy includes a push for a circular economy, including bioeconomy. Urban...

The high numbers of residents and dense urban fabric of buildings and infrastructure found in cities mean that extreme weather events have a particularly severe impact on them. Furthermore, urban development is itself an important element of climate change.

One of the pillars of the European Union’s Green Deal is the “Just Transition Mechanism”, which is interpreted here as providing fair access to diverse resources; above all, as a far-reaching reorientation of the approach to regional development and policy-making processes. Rooted in a normative approach to the development of just and fair place-based policy towards promoting growth in Poland, this paper aims to highlight the challenges posed by the Just Transition Mechanism in two selected Polish transition territories (Upper Silesia and Bełchatów Basin). The research methodology employs literary critical analysis along with an examination of pertinent documents, strategic plans and programs created at national and regional EU member levels. Additionally, interviews were conducted with key actors across the spectrum of the process. The authors argue that place-based policy, viewed as a new model of shaping regional policy, seeks to meet the expectations of the Just Transition Mechanism and can successfully face the challenges it encounters. The research reveals a significant gap between the analyzed transition territories in terms of knowledge and substantive preparation towards enacting the process. Visible deficits were noted in both regions concerning approaches to programming, particularly with reference to information policy and networking with partners.

In the face of growing urbanised areas, the presence of forests and their appropriate shaping is a key challenge for contemporary urban planning. The importance of forests is largely identified with natural, economic and social functions in non-urban areas; however, forests are of vital value in urbanised areas. This article explores young Polish urbanites’ awareness of the role forests play, and submits diagnoses of the forests multidimensional benefits and their functions in Poland’s urban areas. Moreover, the research is based on the premise that the management of urban forests must ultimately lead to the satisfying of social needs. Based on empirical research, the perceptions of the value of urban forests as assessed by young people (students) in the Śląskie Voivodeship are presented, leading to the authors’ postulation that urban forests are underestimated resources. Furthermore, the study suggests that young Poles do not recognise the multi-beneficial aspects of urban forests; and the authors indicate feasible directions for local policy to achieve sustainable development. The final statements argue that in the face of serious threats to the functioning of Earth’s ecosystem, a campaign for the presence of forests and green spaces in cities is necessary. STRESZCZENIE: W obliczu rosnącej powierzchni terenów zurbanizowanych obecność lasów miejskich i ich odpowiednie kształtowanie jest jednym z kluczowych wyzwań dla współczesnej urbanistyki. Znaczenie lasów utożsamiane jest głównie z funkcjami przyrodniczymi, ekonomicznymi, czy społecznymi na terenach pozamiejskich. Jednocześnie tereny leśne niosą istotną wartość na terenach zurbanizowanych. w wielu krajach obserwujemy rosnącą świadomość znaczenia lasów dla zdrowia fizycznego i psychicznego mieszkańców oraz prawidłowego kształtowania się relacji społecznych. sąsiedztwo lasów pozytywnie wpływa na jakość życia mieszkańców miast. Interesujące poznawczo jest na ile mieszkańcy miast w Polsce mają świadomość roli lasów w miastach oraz w jaki sposób z nich korzystają. W artykule dokonano diagnozy wielowymiarowych korzyści funkcji terenów leśnych na terenach miejskich. w oparciu o badania empiryczne przedstawiono percepcję wartości lasów miejskich w ocenie młodego pokolenia województwa śląskiego (studenci). Na podstawie przeprowadzonej analizy roli lasów autorzy zaprezentowali kierunki wsparcia polityki lokalnej ukierunkowanej na zrównoważony rozwój. Zdaniem autorów, w obliczu poważnych zagrożeń dla funkcjonowania ziemskiego ekosystemu niezbędna jest kampania na rzecz obecności lasów i drzew w naszych miastach.