Birsen Kesgi̇n Atak

This study analyzes the spatial and temporal dynamics of Regional Ecosystem Health (REH) in the province of Aydın, located in western Türkiye, using the Vigor–Organization–Resilience (VOR) framework. Ecosystem conditions between 1995 and 2020 were assessed by integrating remote sensing-based vitality indicators, landscape metrics, and habitat quality modeling. Vigor (V) increased across most land use/land cover (LULC) types, whereas Resilience (R) remained generally stable but showed slight declines in natural and semi-natural areas affected by intensive human activities and climatic stressors. This divergence mainly reflects the combined effects of agricultural intensification and the expansion of urban green areas, both of which enhance vegetation vitality and productivity (V), while ongoing habitat fragmentation and land use pressure in natural and semi-natural landscapes reduce ecological resilience (R). Conversely, the weakening of the Organization (O) component in coastal and peri-urban areas is associated with increased fragmentation and low connectivity. This situation clearly suggests the pressure exerted on ecological integrity by tourism infrastructure, second home developments, and intensive agricultural activities. The study’s findings confirm, in line with the literature on the Mediterranean region, that topographic diversity, land use intensity, and socio-economic processes are key factors determining spatial differences in ecosystem health. Furthermore, it was observed that the low REH values concentrated in coastal areas in 1995 had shifted to hotspots in higher elevations by 2020; this spatial shift suggests that the continuity of natural cover in mountainous areas enhances ecological conditions. Consequently, this study, with its VOR-based integrated approach, provides an applicable, replicable, and policy-informative framework for the long-term monitoring of ecosystem health and sustainable land use planning in climate-sensitive and rapidly changing Mediterranean landscapes.

Objective: This study aims to analyze the spatio-temporal changes in habitat quality associated with land use/land cover (LULC) change and landscape characteristics in the Manisa province from 1995 to 2020. Material and Methods: Open access LULC maps obtained from the European Space Agency (ESA) for the years 1995 and 2020 and Landsat satellite images of the same years were used in the study. After determining LULC changes for 1995 and 2020, habitat quality was modelled and evaluated for these years using the InVEST software's Habitat Quality Module. Results: Between 1995 and 2020, Agricultural Land decreased, and Urban areas increased in the study area. The increase in Shrubland and Forests has improved the Habitat Quality, especially in and near upland areas. Despite these LULC changes, the average Habitat Quality increased very little, with high quality areas increasing and low-quality areas decreasing. Conclusion: This study showed that Habitat Quality can be maintained by managing LULC changes, and that protecting and enhancing vegetation-rich areas would support high Habitat Quality.

Agricultural drought is a phenomenon that arises when there is a deficiency of moisture in the soil, which has a detrimental impact on the productivity of agricultural crops. In Aydın, Turkey, particularly in the fertile Söke Plain region, agricultural drought is a major problem for farmers. The use of satellite data based on remote sensing and the indices derived from them allows for the timely and spatially detailed monitoring of vegetation health and moisture conditions over large areas. This enables the early detection and monitoring of agricultural drought. The present study evaluates the occurrence of agricultural drought in Aydın province between 1995 and 2020. For this purpose, satellite images captured by the Landsat 5 Thematic Mapper (TM) and Landsat 8 Operational Land Imager (OLI) in August 1995 and 2020 and land cover maps produced by the European Space Agency (ESA) at the same dates were utilized. The Land Surface Temperature (LST) and Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) indices were produced using Landsat satellite images. Then, the Vegetation Temperature Condition Index (VTCI) was obtained to detect agricultural drought. Finally, the relationship between the VTCI and land cover (LC) was evaluated, as well as the changes in the VTCI index between 1995 and 2020. The study found that agricultural drought increased with rising land surface temperature and declining NDVI values in Aydın province between 1995 and 2020.

Dünya nüfusunun hızlı ve sürekli artışı coğrafi mekânda rastlanılan yanlış arazi kullanımlarına sebebiyet vermektedir. Kıt kaynakların başında gelen arazilerin doğal peyzaj potansiyeline uygun olarak kullanılması ve planlanması gerekmektedir. Bu çalışma İzmir ili Bornova ilçesinde yaklaşık 21578 ha alanda yürütülmüştür. Çalışma alanının uydu görüntüsü ve uzaktan algılama sistemi kullanılarak arazi örtüsü/alan kullanımı değişiminin peyzaj yapısına etkilerinin peyzaj metrikleri ile analiz edilerek değerlendirilip mekânsal ve zamansal olarak analiz edilmesi amaçlanmıştır. 1990 yılı ve 2021 yılı uydu görüntüleri kullanılarak hazırlanan arazi örtüsü/alan kullanımı (AÖ/AK) haritaları ERDAS kullanılarak üretilmiş ve zamansal değişimleri incelenip arazi örtüsü/alan kullanım sınıfları kıyaslanmıştır. Kontrollü sınıflandırma sonrası elde edilen alt bilgi sınıfları daha önce kararlaştırılan corine hiyerarşi sınıfında 8 peyzaj metriği (yerleşim alanı, maden-sanayi, orman, tarım, maki, açık alan, su yüzeyi ve yol) birleştirilmiştir. Sınıflandırma işleminin ardından her bir görüntünün sınıflandırma doğruluğu belirlenmiştir. Haritaları üretmek ve AÖ/AK değişimlerini belirlemek amacıyla görsel yorumlama, harita ve tablo hesaplama işlemleri uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, çalışma alanında en büyük değişim yapay yüzeylerde artış şeklinde yaşanmıştır. Yapay yüzeylerde baskın olarak sanayi ve yerleşim alanlarının hızla artması, doğal peyzajın bütünlüğünü bozarak çalışma alanında mevcut doğal peyzaj öğelerinde parçalanma, delinme ve izolasyona neden olmuştur.

The availability of urban tree cover (UTC) is one of the most important components of healthy urban environments that support the provision of many ecosystem services. The development in Turkey keeps going within/around urban environments, and the degradation and loss of urban vegetation and associated ecosystem services continues. In this study, we aimed to assess the impacts of land cover change on UTC and ecosystem services provided by them in the case of Efeler District, in Aydın Province of Turkey between 2004 and 2021. The ecosystem services and benefits estimated with the i-Tree Canopy tool includes carbon sequestration and storage as well as the removal of nitrogen dioxide, ozone, sulphur dioxide, PM2.5 and PM10 as well as their economic valuation. Our results show that there was a decline trend in UTC between the years of 2004 and 2021. The loss of UTC was caused by the combined effects of new development pressure in and around the natural/semi-natural and agricultural areas, as well as the new reconstruction sites around old settlements. During the last 17 years, the loss of 61.38 ha UTC created a decrease in the carbon and air pollution benefits and economic valuation estimates. It would be premature to make direct use of our results in planning, without further analysis of the composition and age structure of tree/shrub species. However, the approach used in this study does demonstrate the principle and potential nature of such a methodology where comprehensive analysis are limited by the lack of sufficient data, time and labour.

Bu çalışmanın amacı, Aydın ilinin en yoğun yapılaşmanın olduğu Efeler ilçesinde ağaç ve boylu çalıların oluşturduğu bitki taç örtüsünün hava kalitesinin iyileştirilmesi açısından düzenleyici ekosistem hizmetlerine katkısı ve Efeler ilçesindeki bu katkıların ekonomik tahmininin değerlendirilmesidir. Çalışmada bu ölçümler için i-Tree canopy v7.0 uygulaması kullanılmıştır. Çalışmada, Aydın İli Efeler ilçesinin 6 merkez mahallesinde 7 arazi örtüsü tipi ve dağılımları belirlenerek, her bir sınıf için rastgele toplam 6,500 nokta atanmıştır. Çalışma sonucunda, çalışma alanın %14.22’sini kaplayan taç örtüsünün havadan toplam 2,851.98 kg kirletici gaz ve partikül uzaklaştırdığı, yıllık olarak taç örtüsü tarafından yakalanan karbon miktarı 101.56 ton, taç örtüsünün depoladığı toplam karbon miktarı ise 2,550.49 ton olarak tahmin edilmiştir. Bitki örtüsü her ne kadar parçalı ve dağınık yapıya sahip olsa da her bir ağacın ve boylu çalının kirletici gazların havadan uzaklaştırılması, havadaki partiküllerin tutulması ve havadan uzaklaştırılmasına büyük katkılar sunmaktır. Bu bağlamda, gelecek yıllarda seçilen bölgede açık-yeşil alan miktarının ve kalitesinin arttırılması, ağaç ve boylu çalıların korunması ve çeşitliliğinin artırılması, bu alanlardan sağlanan ekosistem hizmetlerinin de artacağı ve bu bölgede yaşayan insanların bütçelerinin yanısıra kent ekonomisine de katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Çalışmanın amacı 1990 ve 2019 yılları arasında nüfus artışı ile birlikte hızlı kentleşmenin yaşandığı İzmir ili Karşıyaka, Bayraklı, Konak ve Bornova ilçelerinde alan kullanım/arazi örtüsü (AK/AÖ)’nde meydana gelen değişimlerin peyzaj metrikleri ile analiz edilmesidir. Çalışmada 1990 yılına ait Landsat 4-5 TM ve 2019 yılına ait Landsat 8 uydu görüntüleri nesne tabanlı sınıflandırma yöntemi kullanılarak sınıflandırılmış ve 1990 ve 2019 yıllarına ait AK/AÖ haritaları elde edilmiştir. AK/AÖ değişimi, FRAGSTATS yazılımında sınıf düzeyinde 9 peyzaj metriğinden yararlanılarak yorumlanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, çalışma alanında en büyük değişim yapay yüzeylerde artış şeklinde yaşanmıştır. Yapay yüzeylerde baskın olarak sanayi ve yerleşim alanlarının hızla artması, doğal peyzajın bütünlüğünü bozarak çalışma alanında mevcut doğal peyzaj öğelerinde parçalanma, delinme ve izolasyona neden olmuştur.

Korunan alanlar, tür ve habitat çeşitliliğinin korunmasının yanı sıra, tarihi ve kültürel değerlerin korunması ve yönetilmesi açısından da büyük öneme sahiptirler. Bu kapsamda birçok araştırmacı parçalanma ve izolasyonun peyzajlar ve türler üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak için peyzaj bağlantılılığının korunması ve geliştirilmesinin önemini vurgulamaktadır. Bu çalışmada Dilek Yarımadası-Büyük Menderes Deltası Milli Parkı, Bafa Gölü Tabiat Parkı, Azap Gölü, Sarıkemer taşkını, Avşar Gölü (taşkını) ve Büyük Menderes Nehrinin oluşturduğu su ve sulak alan sisteminde peyzaj bağlantılılığının mekansal ve tür temelli olarak tanımlanması yoluyla çalışma alanında bütüncül bir yönetim anlayışının oluşturulmasına ilişkin gerekliliğin ortaya koyulması amaçlanmıştır. Bu amaçla öncelikle çalışma alanının habitat haritası oluşturulmuş ve peyzaj metrikleri ile habitatların mekansal bağlantılılığı değerlendirilmiştir. Daha sonra, fonksiyonel/işlevsel bağlantılılık analizlerinin ve türlere özgü ekolojik ağlarının saptanmasında kullanılan ArcGIS yazılımı araçlarından “least-cost corridor”dan yararlanılmıştır. Analizler sonucunda fiziksel bağlantılılığın bazı türler veya tür grupları için işlevsel bağlantılılığı destekleyebileceği/artırabileceğini ancak bunun tüm türler için bir gereklilik olmadığı görülmüştür. Ancak, doğal ve yarı doğal habitatların sağladığı ekolojik işlevlerin ve ekosistem hizmetlerinin desteklenmesi ve sürdürülebilirliği bakımından, doğrusal habitatların büyük önem taşıdığı anlaşılmıştır. Sonuç olarak, iki korunan alan ve bu alanlar arasında kalan tarım alanlarının bütüncül bir yaklaşımla ele alınarak yönetilmesi gerekliliği ortaya koyularak geleceğe yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Tüm dünyada hızla artan insan nüfusu ve taleplerin karşılanmasına yönelik olarak artan kentleşme, endüstriyelleşme gibi süreçler, doğal kaynaklar üzerindeki baskıyı arttırarak, aşırı kullanım ve tahribe neden olmaktadır. Doğal kaynaklar üzerindeki baskılar ise ekosistemleri ve ekosistemlerden sağlanan servisleri etkilemektedir. Bu kapsamda, bu çalışma ile göçlerle hızlı ve plansız biçimde kentleşen Aydın ili Efeler merkez ilçesinde potansiyel ekosistem servisleri haritalanarak 1990-2017 yılları arasında meydana gelen değişimler analiz edilmiştir. Çalışmada 1990 ve 2018 yıllarına ait CORINE alan kullanım/arazi örtüsü (AKAÖ) haritaları ile 1990 ve 2017 yıllarına ait Landsat TM ve Landsat 8 uydu görüntüleri kullanılmıştır. Her bir tarih için küresel iklim düzenlenmesi (karbon depolama) ve mikro-klimanın düzenlenmesi (arazi yüzey sıcaklığı-AYS) ve ekolojik bütünlük ekosistem servisleri haritalanmıştır. Çoklu ekosistem servislerinin analizinde kullanılan ekosistem servisleri indeksi ile 1990-2017 yılları arasında meydana gelen mekansal-zamansal değişimler kent-kır geçiş analizleri ile incelenmiştir. Sonuç olarak, Aydın ili Efeler ilçesinde 1990 ve 2017/2018 yılları arasında batı-doğu yönünde önemli bir kentsel yayılmanın yaşandığı bulunmuştur. Ancak ilçe geneli ve kent-kır geçiş zonlarında kentleşmeye kıyasla, tarım alanları ve doğal/yarı doğal alanlarda yer alan bitki örtüsünde meydana gelen artışın, potansiyel ekosistem servisleri üzerinde daha olumlu bir etkiye sahip olduğu anlaşılmıştır.

The maintenance of human well-being and development is dependent on ecosystem goods and services. However, natural ecosystems and biodiversity have been disturbed by human activities. Therefore, assessment of ecosystem health has become one of the main topics in landscape management. The aim of this study is to reveal the effects of land use/land cover (LULC) change on regional ecosystem health (REH) in Izmir, Turkey. The study used the vigour, organization and resilience model together with potential ecosystem services to understand the relationships between LULC structure, ecosystems and human activities using the most populous and urbanized parts of Izmir metropolitan city. For this purpose, the CORINE land cover maps and Landsat satellite images for 1990 and 2018 were used. Our results showed that there was an increase in the mean regional ecosystem health value (from 48.06 to 49.32) during 1990–2018, but it changed in an inconsistent way in the different parts of the study area. The urban sprawl type and the presence of vegetation were important factors affecting the overall REH value. The spatiotemporal LULC changes were effective on all the ecosystem health indicators. Among all the ecosystem health indicators, ecosystem vigour and resilience were the most important factors positively affected the REH level in highly urbanized districts. Overall, our study showed that whilst the gains in vegetation between urban and rural areas enhanced the ecosystem vigour and resilience during 1990–2018, they have also improved the regional health of districts located along the coastal parts of the study area.