Muhammed Tunagür

Bu araştırmada 1999-2024 yılları arasında eğitim alanındaki akran öğretimi ile ilgili yapılan lisansüstü tezlerin eğilimlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç kapsamında araştırmada sistematik inceleme yöntemi işe koşulmuştur. Araştırmanın veri kaynağını eğitim alanında hazırlanan 136 yüksek lisans ve doktora tez çalışması oluşturmaktadır. YÖKTEZ veri tabanından elde edilen verilerin elde edilmesinde araştırmacılar tarafından hazırlanan tez inceleme formu kullanılmıştır. Bu bağlamda isansüstü tezler; yıllara, üniversitelere, bilim dallarına, araştırma modellerine, örneklem gruplarına, veri toplama araçlarına ve anahtar kelime kullanım sıklıklarına göre incelenmiştir. Verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz yöntemi esas alınmıştır. Elde edilen bulgular incelendiğinde çalışmaların özellikle son yıllarda artış gösterdiği belirlenmiştir. En fazla çalışmanın 2023 yılında, en az çalışmanın ise bazı yıllarda oldukça sınırlı sayıda gerçekleştirildiği görülmüştür. Çalışmaların üniversitelere göre dağılımında belirli üniversitelerin öne çıktığı, özellikle Gazi Üniversitesinde yoğunlaşma olduğu tespit edilmiştir. Bilim dalları açısından incelendiğinde, araştırmaların büyük ölçüde İngiliz Dili Eğitimi Ana Bilim Dalında yoğunlaştığı, diğer alanlarda ise oldukça sınırlı kaldığı görülmüştür. Araştırma modelleri bakımından en çok ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desenin tercih edildiği; nitel ve alternatif desenlerin ise sınırlı düzeyde kullanıldığı belirlenmiştir. Örneklem gruplarında üniversite öğrencilerinin ağırlıkta olduğu, lisansüstü öğrencilerle yapılan çalışmaların oldukça az olduğu tespit edilmiştir. Genel olarak bulgular, akran öğretimi alanındaki çalışmaların artış eğiliminde olduğunu; ancak belirli üniversiteler, disiplinler ve yöntemler etrafında yoğunlaştığını ortaya koymaktadır.

Bu çalışmada geri bildirime dayalı yazma çalışmalarının 7. sınıf öğrencilerinin kurmaca metin yazma becerileri, yazma öz düzenleme yetkinliği ve motivasyonları üzerindeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada karma araştırma desenlerinden açıklayıcı ardışık desen kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Muş ilinde resmi bir ortaokulda öğrenim gören 60 yedinci sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırma seçkisiz örneklem yöntemi ile yürütülmüş; 12 haftadan oluşan bir uygulama gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veriler yazma motivasyon ölçeği, yazma öz yeterlik ölçeği ve yarı yapılandırılmış görüşme formu ile elde edilmiştir. Nicel verilerin analizinde t-testi ve ANOVA (FANOVA), nitel verilerin analizinde ise içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın nicel bulgularına göre uygulamanın 7. sınıf öğrencilerinin kurmaca metin yazma becerilerinin ve yazma öz düzenleme yetkinliklerinin gelişmesinde etkili olduğu ancak yazma motivasyonu üzerinde anlamlı bir etki yaratmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Nitel bulgular ise geri bildirime dayalı yazma uygulamalarının öğrencilerin salt yazma sürecine ilişkin teknik ve yöntemsel bilgilerini değil aynı zamanda öğrencilerin yazma sürecini düzenleme ve yönetme becerilerini de geliştirdiğini göstermektedir.

Bu araştırmada Cahit Zarifoğlu’nun Gülücük Çocuk kitapları dizisinin çocuk edebiyatının temel ögelerinde taşıması gereken iç yapı ve dış yapı unsurları yönünden incelenip tespit edilmesi amaçlanmıştır. Cahit Zarifoğlu'nun şiir, fabl, öykü, masal türlerinden oluşan Gülücük Çocuk kitapları dizisi (Yürekdede ile Padişah, Gülücük, Katıraslan, Motorlu Kuş, Serçekuş, Kuşların Dili, Küçük Şehzade, Ağaç Okul, Ağaçkakanlar) çalışmanın inceleme nesnesini oluşturmaktadır. Araştırmanın modeli olarak durum çalışması belirlenmiş, verilerin toplanmasında doküman inceleme tekniği kullanılmıştır. Veriler çocuk edebiyatı eserlerinin temel ögelerinden dış yapı (kitabın ağırlığı ve boyutu, kapak ve cilt, harfler ve sayfa düzeni, yazım ve noktalama, resimler) ve iç yapı (tür, ana fikir ve tema, konu, karakterler, ileti, dil ve anlatım) unsurları açısından incelenmiştir. Elde edilen veriler ise betimsel analiz yönteminden yararlanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre Cahit Zarifoğlu'nun Gülücük Çocuk Kitapları dizisinde yer alan eserlerin genel olarak iç yapı ve dış yapı unsurları açısından uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ulaşılan bu sonuçlar doğrultusunda birtakım öneriler sunulmuştur.

Bu araştırmanın amacı yapay zekâ tabanlı ChatGPT’ye dayalı oluşturulan etkinliklerin 7.sınıf öğrencilerinin metin yazma, eleştirel ve yaratıcı düşünme becerilerine etkisini ortaya koymaktır. Araştırmada karma araştırma desenlerinden açıklayıcı ardışık desen kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2023- 2024 yılında Muş ilinde resmi bir ortaokulda öğrenim gören 50 yedinci sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Çalışma seçkisiz örnekleme ile yürütülmüş; öğrencilerin metin yazma, eleştirel düşünme ve yaratıcı düşünme becerilerini analiz etmek için 8 haftadan oluşan bir uygulama yapılmıştır. Araştırma boyunca veriler öyküleyici metin yazma becerisi değerlendirme formu, Yaratıcı Düşünme Eğilimi Ölçeği, Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği ve yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde betimsel istatistik ölçüleri, normallik dağılımı için çarpıklık ve basıklık istatistikleri, grupların ölçümleri arasındaki farkı belirlemek için bağımsız örneklemler t-testi ve aynı grubun farklı ölçümlerini karşılaştırmak için bağımlı örneklemler t-testi kullanılmıştır. Nitel veriler ise içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen nicel bulgulara göre deney gurubunun yaratıcı düşünme son test puanlarının kontrol grubunun son test puanlarından anlamlı olarak yüksek olduğu; eleştirel düşünme son test puanlarında deney grubu lehine anlamlı farklılık olduğu, benzer şekilde yazma becerisi son test ölçümlerinde de deney grubu lehine anlamlı farklılık olduğu görülmüştür. Araştırmanın nitel bulgularına göre öğrenciler ChatGPT ile hazırlanan etkinliklerin yaratıcılıklarını arttırdığını, eleştirel düşüme becerilerine katkı sağladığını ve etkinlikler sayesinde metin yazma becerilerinde belirgin bir gelişme olduğunu ifade etmişlerdir. Sonuç olarak yapay zekâ destekli ChatGPT’ye dayalı oluşturulan etkinliklerin öğrencilerin metin yazma, eleştirel düşünme ve yaratıcı düşünme becerilerinin geliştirilmesinde etkili olduğu bulgusuna ulaşılmıştır.

Bu çalışma, şiir ve yazılarından hareketle günümüz halk şiiri ozanlarından Âşık Birfani’nin sanat anlayışını, şiir dünyasını, hayat ve tabiat tasavvurunu ana hatlarıyla ele almayı amaçlamıştır. Nitel araştırma desenlerinden durum çalışması ile tasarlanan çalışmanın verileri Hasan Kavruk tarafından hazırlanan ancak henüz kitap olarak yayımlanmayan Aşık Birfâni şiirlerinden elde edilmiştir. Çalışmada elde edilen verilerin analizinde içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Araştırmada, Birfâni’nin şiirleri içerik bakımından incelenmiş ve dokuz tematik kategori ortaya çıkmıştır. Birfâni’nin iç sesi olan şiirler, sevda şiirleri, didaktik şiirler, şikâyet ve sitem şiirleri, sosyal şiirler, tasavvufi şiirler, şahıs ve mekân şiirleri, tabiat şiirleri, deyişmeler, lebdeğmezler ve desteler bu kategorik sınıflamanın bileşenleridir. İç sesi olan şiirlerde hayat ve tabiat tasavvurunu dile getirmiştir. Sevda şiirleri sanatının ana eksenini oluşturmaktadır. Didaktik şiirleri eleştiriden ziyade yol göstericidir. Geleneğin retoriğinde önemli bir söylem olan şikâyet ve sitem onun şiirlerinde de yer bulmuştur. Sosyal içerikli şiirlerinde toplumsal aksaklıkları yansıtmıştır. Halk şiirinin önemli damarlarından biri olan tasavvufi anlayış Birfâni’nin sanatına karılmış mayalardan biridir. Onun duygu ve düşünce dünyasında önemli etkiler bırakmış şahıslar ve mekânlar da şiirin konusu olmuştur. Tabiat şiirlerinde dile getirdiği sevgi, onun yaratılana karşı duyduğu evrensel sevginin izidir. Genel olarak halk şiirinin standart ölçülerine uygun bir dil kullanan Birfâni, bilindik kelime ve kavramları yeni imajlar ve formlar etrafında yeniden üretme denemeleri yapmıştır. Halk edebiyatı geleneğinin bilinen metaforlarına yer vermekle birlikte varoluşunun, yaşam ve tabiat tasavvurunun yansımalarını da diline aktarmıştır.

Bu çalışma, Türkçe öğretmenlerinin ölçme ve değerlendirme okuryazarlık düzeylerini ortaya koymayı amaçlamıştır. Çalışma karma araştırma yöntemlerinden yakınsayan paralel model ile tasarlanmıştır. Nicel boyutta tek gruplu ön test- son test deseni, nitel kısımda ise durum çalışması kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu; Muş il merkezindeki devlet okullarında çalışan 27 Türkçe öğretmeninden oluşmaktadır. Çalışma grubu seçkisiz olmayan örneklemelerden uygun örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Araştırma verileri, “Ölçme Değerlendirme Okuryazarlığı Envanteri” ile araştırmacılar tarafından hazırlanan “Yapılandırılmış Görüşme Formu” kullanılarak elde edilmiştir. Nicel veriler parametrik testlerle, nitel veriler içerik analiziyle incelenmiştir. Araştırma sonuçları, öğretmenlerin ölçme ve değerlendirme yöntem ve tekniklerini belirleme, ölçme ve değerlendirme yöntemlerini kullanarak öğrencilerin öğrenme düzeyini ölçme, verileri analiz ederek yorumlama, öğrencinin gelişimi ve öğrenmesiyle ilgili geribildirim sağlama, sonuçlara göre öğrenme ve öğretme sürecini gözden geçirme yeterlik alanlarında yetersiz olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca Nicel ve nitel bulgular birlikte değerlendirildiğinde, ölçme ve değerlendirme okuryazarlığı ile ilgili olarak katılımcıların görüşlerine yansıyan iyimser değerlendirmelerin nicel bulgularla desteklenmediği görülmektedir.

Bu çalışmada Ahmet Büke’nin çocuk kitaplarından Zeyno Serisi’nde toplumsal cinsiyet rollerinin nasıl yansıdığını ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda araştırma nitel araştırma desenlerinden durum çalışması ile tasarlanmıştır. Elde edilen veriler doküman incelemesi yöntemi ile toplanmıştır. Çalışmanın inceleme nesnesini Ahmet Büke’nin “Eyvah Babam Şiir Yazıyor, Annemle Uzayda, Neşeli Günler, Paspas Tepemde Kapiş Paçamda” adlı eserlerden oluşan Zeyno Kitapları Serisi oluşturmaktadır. Doküman incelemesi ile elde edilen veriler içerik analizi yoluyla çözümlenerek yorumlanmıştır. Elde edilen bulgulara göre kadın ve erkek karaktere verilen sorumluluklar ile karakterlerin meslekleri, kişisel özellikleri ve dilsel ifadeleri onları süregelen cinsiyet algısı dışına çıkarmıştır. Karakterlerin meslekleri göz önüne alındığında kalıplaşmış toplumsal cinsiyet rollerine rastlanmadığı, sorumlulukların erkek karaktere daha fazla verildiği ve dış dünyaya açık ve güçlü olanın kadın karakter olduğu görülmektedir. Resimlerin cinsiyeti yansıtma durumu incelendiğinde cinsiyetle ilişkilendirilen meslek gruplarının, cinsiyete atfedilen kıyafet ve aksesuar seçiminin, karakterler ile bağdaştırılan nesne ve renklerin, bedensel gücü kullanma durumunun ve dış mekân ilişkilendirilmesinin geleneksel toplumsal cinsiyet rolleri ile desteklenmediği sonucuna ulaşılmıştır.

Bu araştırmada Türkçe öğretmeni adaylarının yazma süreçlerinde yaşadıkları yazma kaygıları ve bu kaygıların giderilmesine yönelik çözümlerin önerilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2019-2020 eğitim-öğretim yılında Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Türkçe öğretmenliği 4. sınıfta öğrenim gören 21 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışma grubunu belirlemede amaçlı örnekleme yöntemlerinden kolay ulaşılabilirlik örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın verileri 6 açık uçlu sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığı ile toplanmıştır. Araştırmanın veri analizinde içerik analizi kullanılmış ve görüşmelerden hareketle tema ve kodlar oluşturulmuştur. Elde edilen bulgular doğrultusunda katılımcıların çoğunluğu yazma etkinliklerinden keyif aldığını, yazmayı sevdiklerini, yazma sırasında yanlış yapma düşüncelerinin onları endişelendirdiği, strese ve hata yapma düşüncesine soktuğu, başkaları tarafından yazılarının değerlendirilmesinin katılımcılarda tedirginlik oluşturduğu, onları heyecanlandırdığı, rezil olma veya beğenilmeme korkusu oluşturduğuna dair görüşler belirtmişlerdir. Katılımcıların bazıları yazma kaygısı yaşadıklarını ve bunun nedenini anlatım sırasında yaşadıkları sorunlara, beğenilmeme endişesine, sürenin yetersiz olmasına ve konu bulmakta sıkıntı yaşamalarına bağlamıştır. Katılımcıların yazma kaygılarının giderilmesine yönelik çözüm önerilerine bakıldığında yeterli yazma etkinliklerinin yapılması, yazmaya uygun bir ortam sağlanması, farklı türde ve stratejide yazma çalışmalar ve kitap okuma etkinliğiyle sözcük dağarcığına yönelik çalışmaların yapılması yazma kaygılarının giderilmesine yönelik çözüm önerileri olarak sunulmuştur.

Araştırmada Türkçe öğretmenlerinin mobil uygulamaları eğitsel amaçlı kullanımlarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi ve mobil öğrenmeye ilişkin görüşlerinin alınması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda karma araştırma yöntem desenlerinden olan açımlayıcı desen kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Adıyaman ili Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde görev yapan 128 kadın ve 193 erkek olmak üzere gönüllü toplam 321 Türkçe öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada, veri toplama aracı olarak Çam ve Uysal (2017) tarafından öğretmen adayları üzerinde geliştirilen “Mobil Uygulamaların Eğitsel Amaçlı Kullanımı Ölçeği” ve öğretmenlerin mobil uygulamaların eğitsel kullanımına ilişkin görüşlerini almak amacıyla “Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu” kullanılmıştır. Çalışmanın veri analizinde betimsel analiz, t-testi ANOVA ve içerik analizi kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlara göre Türkçe öğretmenlerinin mobil uygulamaları eğitsel amaçlı kullanım seviyelerinin yüksek olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Cinsiyet değişkeni açısından kadın öğretmenlerin, yaş değişkeni açısından 21-27 yaş grubunun, hizmet yılı değişkeni açısından 1-7 yıl arasında hizmet yılı olan öğretmenlerin, teknoloji kullanım düzeyi değişkeni açısından teknoloji kullanımında iyi olan öğretmenlerin lehine anlamlı farkın oluştuğu bulgusuna ulaşılmıştır. Yalnızca internet kullanımının mobil öğrenme ile anlamlı fark oluşturmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca Türkçe öğretmenleri ile yapılan görüşmeler sonucunda Türkçe öğretmenleri; mobil öğrenmenin öğrenme sürecinde gerekli ve faydalı olduğunu, mobil öğrenmenin eğitim sürecine entegre edilerek yaygınlaştırılması gibi olumlu görüşler belirtmişlerdir. Araştırmanın sonuçlarından hareketle birtakım öneriler sunulmuştur.

Dyslexia is defined as difficulties determining speech sounds and learning the relationships of speech sounds with letters and words. Children with learning disabilities may experience problems in attention, memory, perception, motor processing, information processing speed, planning and problem-solving skills. Although lack of phonological processing is considered one of the leading causes of dyslexia, the level of influence of other underlying factors such as cognitive deficits on reading gain is still unclear. Numerous studies have shown that dyslexia is associated with poor working memory, a critical component of reading skill acquisition because the temporary processing of newly introduced and previously stored information involves critical thinking, use of cognitive executive skills, comprehension, and learning tasks. Working memory is often used synonymously with short-term memory, but some theorists consider their functions distinct in that working memory allows for the manipulation of the information temporarily stored in short-term memory. Working memory, which provides preservation, integration and processing of verbal and visual-spatial information, works together with short-term memory to help the mind manipulate and determine important information while temporary. This study discussed the effects of working memory on reading, reading comprehension, and high-level language skills.