Yahya Sönmez

Finansal teknolojilerde meydana gelen hızlı gelişmeler, finansal hizmetlerin sunum biçimlerinde önemli değişimlere yol açarken, finansal yenilik, FinTech ve finansal kapsayıcılık arasındaki ilişkinin önemini de artırmaktadır. Bu çalışmanın amacı, finansal yenilik, finansal teknoloji (FinTech) ve finansal kapsayıcılık kavramları arasındaki ilişkiyi ortaya koymak ve bu kavramların finansal sistem üzerindeki karşılıklı etkilerini değerlendirmektir. Çalışmada öncelikle finansal yenilik kavramı dar ve geniş anlamlarıyla ele alınmış; finansal yeniliklerin finansal hizmetlerin çeşitlendirilmesi, işlem maliyetlerinin ve risklerin azaltılması, finansal piyasaların etkinliğinin artırılması ve bankacılık sektörünün dönüşümündeki rolü incelenmiştir. Ardından FinTech kavramı ele alınarak finansal hizmetlerde teknolojik gelişmelerin ortaya çıkardığı yenilikçi ürün, hizmet ve iş modelleri değerlendirilmiştir. Çalışmanın bir diğer temel boyutunu oluşturan finansal kapsayıcılık kapsamında ise bireylerin ve işletmelerin finansal ürün ve hizmetlere uygun maliyetlerle, güvenilir ve etkin bir biçimde erişebilmesinin önemi üzerinde durulmuştur. Literatür taraması sonucunda, finansal yeniliklerin teknolojik gelişmelerle birlikte FinTech uygulamalarının gelişimini desteklediği, FinTech uygulamalarının ise finansal hizmetlerin daha hızlı, kolay, düşük maliyetli ve erişilebilir biçimde sunulmasına katkı sağladığı görülmüştür. Bu durumun özellikle geleneksel finansal hizmetlere erişimi sınırlı olan birey ve işletmelerin finansal sisteme dâhil edilmesini kolaylaştırarak finansal kapsayıcılığın gelişimini desteklediği değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, FinTech'in finansal kapsayıcılık üzerindeki olumlu etkilerinin yanı sıra düzenleme, denetim, veri güvenliği, siber güvenlik, finansal okuryazarlık ve dijital okuryazarlık gibi konularda çeşitli risk ve sorunları da beraberinde getirebildiği görülmektedir. Sonuç olarak finansal yenilik, FinTech ve finansal kapsayıcılığın birbirinden bağımsız kavramlar olmadığı; teknolojik gelişmelerin finansal yenilikleri hızlandırdığı, FinTech'in bu yeniliklerin uygulanmasını kolaylaştırdığı ve ortaya çıkan yenilikçi finansal hizmetlerin finansal kapsayıcılığın geliştirilmesine katkı sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.

Finansal başarısızlık riskinin doğru değerlendirilmesi, işletmelerin sürdürülebilirliği ve yatırım kararlarının etkinliği açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma, BIST Gıda ve İçecek Endeksi’nde faaliyet gösteren 36 işletmenin 2020-2024 dönemine ait finansal başarısızlık risklerini ve finansal performanslarını karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Bu kapsamda, finansal başarısızlık riski Altman Z-Skor modeliyle, finansal performans ise EDAS yöntemiyle analiz edilmiştir. Bulgular, sektörün 2020 ve 2021 yıllarında belirsizlik bölgesinde yer aldığını, 2022 yılından itibaren ise Z-Skor değerlerindeki artışla birlikte güvenli bölgeye yaklaştığını göstermektedir. Ayrıca, güçlü özkaynak yapısına rağmen işletmeler arasında finansal performans bakımından önemli farklılıklar tespit edilmiştir. Çalışma, Altman Z-Skor modeli ile EDAS yöntemini birlikte kullanarak finansal risk ve performansın bütüncül biçimde değerlendirilmesine katkı sağlamakta ve elde edilen bulguların yatırımcılar, finansal kurumlar ve diğer sektör paydaşları için karar alma süreçlerini desteklemesi beklenmektedir.

Geleneksel yatırım araçlarına alternatif olarak ortaya çıkan ve çok kısa bir süre içerisinde yatırımcıların gözdesi olan kripto paralar, dijital finansın önemli yeniliklerinden biri olarak görülmektedir. Bununla birlikte kripto paralar, özellikle çevreye zarar veren fosil enerji kaynaklarını kullanması nedeniyle çeşitli eleştirilere maruz kalmaktadır. Bu çalışmada Bitcoin fiyatları CO2 emisyonu arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu çerçevede Bitcoin fiyatları, Bitcoin işlem hacmi, Bitcoin volatilitesi, Bitcoin enerji tüketimi ve CO2 emisyonu değişkenlerinin 01.01.2023-31.07.2025 dönemine ait günlük verileri üzerinden Toda Yamamoto nedensellik analizi uygulanmıştır. Nedensellik analizi sonucunda Bitcoin volatilitesi ile CO2 emisyonu arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi olduğunu, diğer değişkenlerin CO2 emisyonunu etkilemediğini gösteren bulgular elde edilmiştir. Bununla birlikte bulgular; Bitcoin işlem hacminden, Bitcoin volatilitesine, volatiliteden Bitcoin fiyatlarına ve CO2 emisyonundan Bitcoin işlem hacmine doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi olduğunu ortaya koymaktadır.

Bu çalışma, havayolu işletmelerinin finansal sürdürülebilirlik performansını iş modeli temelinde incelemektedir. Araştırmada, 2024 yıl sonu verileri kullanılarak 27 geleneksel ve 15 düşük maliyetli havayolunun finansal sürdürülebilirlik profilleri; ESG toplam skoru, çevresel, sosyal ve yönetişim boyutları ile piyasa değeri/defter değeri, aktif kârlılığı, özkaynak kârlılığı ve fiyat/kazanç oranı üzerinden değerlendirilmiştir. Kriter ağırlıkları CRITIC yöntemiyle objektif olarak belirlenmiş, havayolları ise kendi iş modeli grupları içinde CRADIS yöntemiyle sıralanmıştır. Bulgular, geleneksel havayollarında en ayırt edici kriterlerin aktif kârlılığı, yönetişim ve çevresel performans olduğunu göstermektedir. 2024 sonuçlarına göre geleneksel havayollarında Qantas Airways, Türk Havayolları ve LATAM Airlines Group ilk üç sırada yer alırken; düşük maliyetli havayollarında Interglobe (Indigo) Aviation ilk sırada, Pegasus Havayolları ile Air Arabia ise ortak ikinci sırada bulunmaktadır. Sonuçlar ayrıca geleneksel havayollarında daha dengeli, düşük maliyetli havayollarında ise daha oynak bir sürdürülebilirlik yapısına işaret etmektedir. 2022–2024 nihai sıralamalar birlikte değerlendirildiğinde, Türk Havayolları ve Pegasus Havayolları’nın daha istikrarlı bir performans sergilediği görülmektedir. Çalışma, havayolu sektöründe finansal sürdürülebilirliğin ESG ve finansal göstergelerin birlikte ele alınmasıyla değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

Bu çalışmada küresel ekonomik politika belirsizlik endeksi (GEPU) ile BIST vadeli ve spot piyasaları arasındaki nedensellik ilişkisi Toda-Yamamoto testi ile sınanmıştır. Spot piyasasını temsilen BIST 100 Endeksi (BIST100), BIST Hizmet Endeksi (BISTHIZMET), BIST Mali Endeksi (BISTMALI), BIST Sınai Endeksi (BISTSINAI) ve BIST Teknoloji Endeksi ( BISTTEKNOLOJI); vadeli piyasaları temsilen ise BIST 30 Vadeli Endeks (BIST30VADELI) verileri kullanılmıştır. Araştırma 03.2015-08.2025 tarihi aralığındaki aylık veriler ile incelenmiştir. Sonuç olarak GEPU ile BISTHIZMET, BISTSINAI, BISTTEKNOLOJI, BIST100 değişkenleri arasında tek yönlü bir nedensellik ilişkisinin olduğu belirlenmiştir. Ayrıca BISTMALI değişkeni ile çift yönlü bir nedenselliğin olduğu ve BIST30VADELI ile herhangi bir nedenselliğin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Söz konusu çalışma, Türkiye’nin sermaye piyasaları bağlamında makroekonomik belirsizliklerin finansal piyasalara yansıma kanallarını ampirik olarak ortaya koyması bakımından literatüre özgün bir katkı sunmaktadır. Özellikle, vadeli işlem piyasalarının (türev araçlar) belirsizlik dönemlerinde riskten korunma (hedging) işlevini ne ölçüde yerine getirdiğini ve spot piyasa fiyat oluşumlarına olan etkisini incelemesi, finansal istikrar politikalarının geliştirilmesine yönelik önemli içgörüler sağlamaktadır. Dolayısıyla ekonomik belirsizlik, piyasa etkileşimi ve risk yönetimi temalarını bütüncül biçimde ele alması bakımından hem akademik literatüre hem de politika yapıcılar ile yatırımcılar için pratik anlamda katkı sağlamaktadır. Elde edilen sonuçlar, ekonomik politika belirsizliği karşısında BIST piyasalarının duyarlılığını ortaya koyarak, piyasa katılımcılarının stratejik karar alma süreçlerine ışık tutmaktadır.

Bu çalışmanın amacı, çalışma sermayesi yönetiminin firma performansı üzerindeki etkisini ampirik olarak incelemektir. Bu doğrultuda BIST Enerji sektöründe faaliyet gösteren 33 firmanın 2020Q4-2025Q3 çeyreklik frekanstaki finansal verileri panel veri analizi kullanılarak analiz edilmiştir. Firmaların finansal performansı ROA ve ROE ile temsil edilmiştir. Çalışma sermayesi yönetiminin etkisi hem çalışma sermayesi yatırım ve finansman politikası gibi genel stratejiler üzerinden hem de nakit dönüşüm süresi, borç ödeme süresi, alacak tahsil süresi ve stok devir süresi gibi çalışma sermayesi yönetimi bileşenleri üzerinden ele alınmıştır. Analiz sonuçları, çalışma sermayesi yatırım politikasının hem aktif kârlılığı hem de özsermaye kârlılığı üzerinde önemli bir etkisinin olduğunu ortaya koymuştur. Çalışma sermayesi yönetimi bileşenlerine ait katsayılar istatistiksel olarak anlamsız bulunmuştur. Çalışmaya kontrol değişkeni olarak dâhil edilen cari oran ve firma büyüklüğünün artmasının firma performansını artırdığı görülmüştür.

Geleneksel endekslere göre daha düşük volatiliteye ve riske sahip olan katılım endeksleri yatırımcılar tarafından sıklıkla tercih edilmektedir. Bununla birlikte yatırım sürecinde karar vermek için katılım endekslerinin uzun hafızalı olup olmadığının araştırılması büyük önem arzetmektedir. Bu bağlamda çalışmada Borsa İstanbul’da işlem gören katılım endekslerinin uzun hafıza özelliğinin araştırılması amaçlanmaktadır. Bu çerçevede BIST Katılım 30, BIST Katılım 50, BIST Katılım 100, BIST Katılım Tüm ve BIST Katılım Sürdürülebilirlik endekslerine ilişkin 17.11.2021-11.09.2025 dönemine ait günlük kapanış fiyatları kullanılarak elde edilen getiri verileri üzerinden analiz gerçekleştirilmiştir. Analiz kapsamında öncelikle getiri serilerinin birim kök içerip içermediği incelenmiştir. Klasik birim kök testlerinden ADF ve PP, yapısal kırılmalı birim kök testlerinden ise Carrion-i Silvestre birim kök testleri kullanılmıştır. Bütün birim kök test sonuçları tüm serilerin düzey değerinde durağan olduğunu ve birim kök içermediğini göstermektedir. Birim kök testlerinden sonra uzun hafızanın tespit edilebilmesi için literatürde sıklıkla kullanılan GPH, MLP, Lo R/S ve GSP yöntemleri uygulanmıştır. Bütün yöntemler sonucunda elde edilen bulgular Borsa İstanbul’da işlem gören katılım endeks getiri serilerinin uzun hafızaya sahip olmadığını ve bu piyasaya gelen şokların hızlı bir şekilde kaybolduğunu ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar katılım endekslerine yatırım yapan yatırımcıların, endeksin geçmiş fiyatlarını kullanarak gelecekte anormal getiri elde edemeyeceğini ve incelenen endeks ve dönem için etkin piyasa hipotezinin zayıf formda geçerli olduğunu göstermektedir.

To achieve sustainable success, businesses need to take the right steps in many areas such as strategic, financial, operational, and human resource management. With these correct steps, financial failure is minimized. More accurate financial decisions can be made by making accurate and timely financial planning. Financial information should be accurate and financial decisions should align with this. In this way, the level of financial failure will be minimized with preventive and corrective measures. The study aims to predict the financial failures of the enterprises traded in the BIST Chemicals, Petroleum, and Plastics index. It also aims to measure the correlation between the two methods used. In the study, annual data of 40 enterprises for 2019-2023, financial failure was measured with the Altman Z-Score model, and financial performance was measured with the MABAC method. Although there are variations in the financial failure and financial performance of the enterprises over the years, the results are generally similar. In addition, the correlation between the results found according to the Altman Z-score and MABAC method was analyzed by Spearman rank correlation, and it was determined that there was a correlation between the rankings in five of the five years analyzed in the study.

Wood products, including furniture, are one of Turkey’s most established industries. While working conditions used to involve intensive labor and low technology, technological advances and changes toward a knowledge-intensive (capital-intensive) sector have occurred. This study aims to compare the liquidity levels of BIST companies operating in the wood products including furniture sector, which holds a strategic position in the Turkish economy. This sector plays a significant role in economic growth due to its high export potential, contribution to employment, and extensive supply chain. However, factors such as seasonality, fluctuations in demand, and volatility in raw material prices directly impact businesses’ cash flow and ability to meet short-term obligations. Analyzing liquidity levels contributes to assessing businesses’ financial stability, ensuring sustainability during crisis periods, and effectively evaluating investment opportunities. BIST data enables an objective and comparative assessment based on regular and transparent financial reporting, thus providing valuable information for both academic literature and decision-support processes for investors and industry managers. The study aims to compare the liquidity levels of six companies in this sector using their annual data from 2019 to 2023. Using data from 2019 to 2023, the GRA method was used to measure the liquidity levels of the companies and compare their liquidity levels. As a result of the analysis, it was determined that the company with the code SUMAS had the highest liquidity level.

Bu çalışma, iklim finansmanının kuramsal temellerini ve kavramsal çerçevesini inceleyerek, sürdürülebilir kalkınma ve küresel iklim politikaları bağlamında artan önemini ortaya koymaktadır. İklim değişikliğinin çevresel bir sorun olmanın ötesine geçerek ekonomik ve sosyal politikalarda yapısal dönüşüme yol açtığı vurgulanmaktadır. Çalışmada, iklim finansmanının iki temel ekseni olan azaltım (mitigation) ve uyum (adaptation) stratejileri ele alınmış; bu stratejilerin enerji verimliliği, sera gazı emisyonlarının azaltılması ve toplumsal dayanıklılığın artırılması yönündeki katkıları incelenmiştir. Literatür taraması, iklim finansmanının emisyon azaltımı, yeşil büyüme, kapsayıcı kalkınma ve enerji güvenliği üzerinde olumlu etkiler yarattığını; ancak yönetişim yapıları, özel sektörün katılımı ve finansal entegrasyon konularında tartışmaların sürdüğünü göstermektedir. Ayrıca, 4R çerçevesi (doğru insan, doğru zaman, doğru miktar, doğru maliyet) kapsamında etkin finansman tahsisine yönelik kriterler değerlendirilmiştir. Yeşil tahviller, karbon piyasaları ve çok taraflı fon mekanizmaları gibi finansal araçların, hem kamu hem de özel kaynakların mobilizasyonunda belirleyici bir rol oynadığı belirtilmektedir. Literatür incelemesi, karbon fiyatlandırması, yeşil tahviller, karbon piyasaları, Yeşil İklim Fonu ve diğer çok taraflı fon mekanizmaları gibi finansal araçların etkinliğini ortaya koymaktadır. Literatür incelemesi, karbon fiyatlandırması, yeşil tahviller, karbon piyasaları, Yeşil İklim Fonu ve diğer çok taraflı fon mekanizmaları gibi finansal araçların etkinliğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, iklim finansmanının yalnızca çevresel sürdürülebilirliğin sağlanmasında değil, aynı zamanda kalkınma politikalarının yeniden şekillenmesinde stratejik bir araç olduğu; etkin, kapsayıcı ve yenilikçi finansman mekanizmalarının geliştirilmesinin ise küresel iklim hedeflerine ulaşmada kritik öneme sahip olduğu ileri sürülmektedir. Çalışma ayrıca, Paris Anlaşması’nın ardından iklim finansmanına yönelik ilginin belirgin şekilde arttığını, kamu kaynaklarının yanı sıra özel sektör yatırımlarının da sürece dâhil edilmesinin kritik önem taşıdığını vurgulamaktadır. Sonuç olarak, iklim finansmanı yalnızca çevresel sürdürülebilirliği destekleyen bir politika aracı değil, aynı zamanda ekonomik yönetişimde stratejik bir enstrüman olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle, gelecekte geliştirilecek akademik ve uygulamalı çalışmaların fonların etkinliğini ölçmeye, eşitsizlikleri gidermeye ve yenilikçi finansal mekanizmaları geliştirmeye odaklanması gerektiği ileri sürülmektedir.