Tülin Gençöz

This article thoroughly examines the psychoanalytic foundations of eating disorders, tracing their conceptual evolution from Freud’s early theories to contemporary relational approaches. Freud initially conceptualized eating disorders as manifestations of unconscious conflicts, interpreting behaviors such as food refusal as expressions of psychosexual struggles. The development of object relations theory shifted the analytic focus to the relational dynamics between mother and child, emphasizing the critical role of early interactions in emotional regulation and identity formation. Lacanian psychoanalysis further deepened this perspective by framing eating behaviors as symbolic acts shaped within linguistic and relational structures, particularly in the context of the triadic relationship between mother, child, and father. Modern approaches, including self-psychology, attachment theory, and intersubjectivity, have expanded this understanding by highlighting the roles of unmet self-object needs, disrupted attachment patterns, and intergenerational family dynamics in the persistence of eating disorders. These frameworks center the individual’s subjective experiences and relational contexts, offering a more nuanced understanding of the complex nature of eating disorders. The article underscores the importance of integrating psychoanalysis’s historical insights with modern relational theories to develop a comprehensive understanding of eating disorders and to design effective therapeutic interventions that address their symbolic, relational, and emotional dimensions.

Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz: Kuramsal Temelleri, Yorumlama ve “Nitelikli” Bir Çalışmanın Belirleyici Özellikleri Ayşen GÜNDÜZ Tanınmayan Bir Kardeşin Hayaleti İçin Tutulan Yas: Travmanın Kuşaklararası Aktarımı Onur Can ÇABUK Tülin GENÇÖZ Sanal Dünyanın Çekim Gücü: Sosyal Medya Bağımlılarının Deneyimlerinin Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz ile Araştırılması Dilan AKTAŞ Fazilet CANBOLAT Faruk GENÇÖZ Türk Akademisyen Annelerin Postpartum Depresyon Deneyimleri: Anneliğe Zorlu Bir Geçiş Fatma Girgin KARDEŞ Derya ÖZBEK ŞIMŞEK Tülin GENÇÖZ Sosyal Medya Kullanım Davranışını Kontrol Etme Zorluğu Yaşayan Kadınların Kendileri ve Diğerleri İle Kurduğu İlişki Deneyimlerinin Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz ile İncelenmesi İzel G. ÖZKAN Sevda SARI Genç Yetişkin Kadınlarda COVID-19’un Neden Olduğu Baba Kaybı Deneyiminin Yorumlayıcı Fenomenolojik Yöntem ile Analizi Dilara ALKAN Elif ÜNAL

Intrusive thoughts and repetitive behaviors are manifested in numerous forms, however regarding the symptom-based system, people with such diverse forms of symptoms are diagnosed under the same category, named obsessive-compulsive disorder (OCD). The social constructivist approach, that have an increasingly substantial impact on psychotherapy research, emphasizes the subjectivity of individuals since the therapeutic field focuses on one-to-one work. Although studies on psychotherapy and the use of language are expanding, to the best knowledge of authors the subjectivity of people diagnosed with obsessive-compulsive disorder has not yet been studied using a combination of qualitative, discursive, critical, and language-based perspectives. The main purpose of this study was to critically evaluate the symptom-based diagnosis in the therapeutic process, with a particular emphasis on the subjectivity of people with OCD symptoms and their discursive practices. For this aim, interviews were conducted with six participants who were diagnosed with OCD and selected via the purposive sampling method. As for the qualitative analysis, critical and Lacanian Discourse Analysis perspectives were utilized. Considering the concepts of this perspective, the analysis revealed that though all participants were diagnosed under the same category, namely OCD, their basic signifiers, positioning, and relationships with the Other were quite distinct. Furthermore, differentiated patient discourses and gender differences emerged as crucial issues that were discussed in the light of Lacanian psychoanalytic literature. These findings suggested that individuals should be carefully listened to within their own subjectivity and psychological structures instead of being broadly categorized on the basis of symptom similarity. Based on the findings, the current study presents a diagnostic debate and key clinical implications.

Benlik farklılıkları teorisine göre, gerçek, ideal ve zaruri benlikleri arasındaki tutarsızlıklar, insanları psikolojik sıkıntılar yaşamaya karşı savunmasız hale getirmektedir. Psikanalitik bakış açısına göre ise, arzu edilen benlik durumundan uzak olmak, ego bütünlüğünün korunmasına yönelik bir tehdit oluşturması nedeniyle depresif semptomlar ve kaygı dahil olmak üzere çeşitli psikolojik sıkıntının deneyimlenmesiyle ilişkilendirilmektedir. Ego bütünlüğünü korumak ve bu rahatsız edici psikolojik durumlarla başa çıkabilmek için farklı savunma tarzlarına başvurulmaktadır. Bu noktada, savunma biçimlerinin ( nevrotik ve immatür), benlik farklılıkları ( zaruri ve istenmeyen benlik farklılıkları) ve yaşanan psikolojik sıkıntılar (depresyon ve kaygı) arasındaki ilişkiyi açıklayan önemli aracı faktörler olabileceği düşünülmektedir. Bu nedenle, çalışmanın amacı, benlik farklılıkları ile psikolojik sıkıntı arasındaki ilişkide savunma biçimlerinin aracılık etkisini incelemektir. Veriler, yaşları 18 ile 64 arasında değişen, 361’i kadın olmak üzere 565 katılımcıdan toplanmıştır. Katılımcılar Bütünleşik Benlik Farklılıkları Endeksi, Savunma Biçimleri Testi, Beck Depresyon Envanteri ve Durumluk ve Sürekli Kaygı Envanteri Süreklilik formunu doldurmuşlardır. Sonuçları analiz etmek için Hayes Process Macro yöntemi kullanılarak altı ayrı aracılık analizi yapılmıştır. Sonuçlar, tüm benlik farklılıkları ile psikolojik sıkıntı arasındaki ilişkiye hem olgun hem de immatür savunmaların aracılık ettiğini göstermiştir. Öte yandan, nevrotik savunmaların bu ilişkilerde aracı bir rol oynamadığı bulunmuştur.

Antik dönemlerden günümüze değin tarihte kendine yer bulan anoreksiya nervoza, tanımı ve etiyolojisi ile birlikte yıllar içerisinde çeşitli tartışmalara neden olmuş; etiyolojisi ve tanımı yıllar içinde evrilmiştir. Bu evrim, psikanalitik yaklaşımda da kendi göstermiş ve belirli dönemlerde ana akım psikiyatriyi de etkilemiştir. Bu çalışmada da anoreksiya nervozanın, antik dönemlerden bugüne olan evrimi psikanalitik çerçeve ve Lacan’ın teorisi bağlamında ele alınmıştır. Lacan’ın anoreksiya nervoza hakkındaki görüşleri, kendi teorisinin gelişimine paralel olarak değişiklik göstermiş ve Lacan, anoreksiya nervozayı öznenin Büyük Başka ile olan ilişkisi bağlamında değerlendirmiştir. Bu ilişkilenme erken ve orta dönem Lacanyen metinlerde anoreksik öznenin “reddetmesi” ve “hiçlik yemesi” kavramları bağlamında simgeseldeki eksikliğin gerçek üzerinden telafi edilmeye çalışması şeklinde ele alınırken Lacan’ın geç dönemlerine ait metinlerde kastrasyonun reddi ve jouissance’ın sürdürülmesi bağlamında da yorumlanmıştır. Bu değişiklik anoreksiya nervoza, anlamı ve işlevi olan bilinçdışı bir mesaj mıdır yoksa anlamdan yoksun, bilinçdışının yerine bedenin konuştuğu bir sinthome mudur tartışmalarına neden olmuştur. Bu çalışmada da anoreksiya nervozanın tarihi psikanalitik çerçeve içerisinde ve Lacan’ın metinleri bağlamında kronolojik ele alınmıştır.

Çok sayıda araştırma, psikolojik sıkıntılar yaşayan bireylerin genellikle çevreleri tarafından çeşitli ayrımcılık, önyargı ve damgalamaya maruz kaldıklarını ve bu nedenle sorunlarını sıklıkla gizleme eğiliminde olduklarını belirtmektedir ancak bu genellemeyle uyumsuz olarak, bazı araştırmalar bireylerin özelikle bir tanı kullanma eğilimlerine dikkat çekmektedir. Bu çalışmada değişen toplumsal yapı ve söylemler ışığında psikolojik problemlerin damgalanma nedeniyle gizlenme eğiliminde olduğu genellemesine karşı çıkarak bazı öznel süreçler için tıbbi bir sistem içinde tanı almanın öznenin tanınmasının bir aracı haline dönüştüğünü ileri sürmekteyiz. Elbette bu görüşümüz, damgalanma ve önyargının konu üzerindeki etkisini yadsıdığımız anlamına gelmemektedir. Buradaki vurgumuz, bazı semptomlar ve süreçler için bu durumun aksine de işlev görebileceği yönündedir. Bu doğrultuda öncelikle damgalanma ve önyargının ruhsal sorunların gizlenmesine yol açtığı görüşlerini inceleyecek ardından bu görüşün aksini destekleyici nitelikteki kişilerin tanı kullanma gayretlerini gösteren çalışmaları ele alacağız. Sonrasında bu argümanı teorik olarak derinleştireceğiz. Foucault, Illich, Timurturkan gibi araştırmacıların eserlerinde ele aldığı tıbbın gücü ve tıbbileştirme söylemini ve ayrıca psikanalist Lacan’ın Özne'nin oluşum sürecine dair sunduğu teorisindeki ayna evresi, tanınma anı, bildiği varsayılan özne kavramlarını bu kapsamda değerlendireceğiz. Bu çalışmanın özellikle psikoterapi alanında kişilerin kendi psikolojik durumları ile nasıl ilişkilendiklerini değerlendirmek adına önemli çıkarımları bulunmaktadır.

Freud tarafından ortaya atılan aktarım kavramı hastanın geçmiş deneyimleri ve öznel yapısına bağlı olarak oluşan ilişkilenme biçimlerinin analitik süreçte tekrarlanması olarak tanımlanmaktadır. Karşı aktarım ise birçok farklı görüş olsa da hastanın terapi sürecindeki söyleminin terapistte çeşitli duygulanımlar, bilinçdışı çatışmalar ve tutumlara yol açması olarak betimlenebilir. Literatürde, karşı aktarımın bilinçdışı niteliğinin yanında bilinç düzeyinde de çeşitli biçimlerde kendisini gösterdiğini savunan ve bu kapsamda karşı aktarımı niceliksel olarak inceleyen birçok çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, terapistlerin karşı aktarımlarını ölçmek için geliştirilen Duygu Envanteri (Feeling Word Checklist) ölçeğinin kısa versiyonu olan Duygu Envanteri-Kısa Versiyon (DE-KV; Feeling Word Checklist-Brief Version) adlı ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk örnekleminde incelenmesidir. Çalışmanın örneklemi, farklı ekoller temelinde psikoterapi uygulayan 184 psikologdan oluşmaktadır. DE-KV öncelikle Türkçeye çevrilmiş ve Türk örnekleminde faktör yapısını incelemek amacıyla yürütülen doğrulayıcı faktör analizi bulguları, ölçeğin orijinali ile benzer olarak üç faktörlü bir yapıya sahip olduğunu desteklemiştir. Yürütülen güvenirlik ve geçerlik analizleri, ölçeğin psikometrik özelliklerinin yeterli düzeyde olduğunu göstermektedir. Tüm bulgular psikanalitik literatür ışığında tartışılmıştır.

Amaç: Bu çalışmanın amacı, Rogeryen bakış açısı ile geliştirilmiş olan Barrett-Lennard İlişki Envanteri’nin [BLİE] Türkçe uyarlamasının, algılanan ebeveyn ilişkisi ölçümündeki geçerlik ve güvenilirliğini incelemektir. Yöntem: Araştırma 729 kişilik örneklem ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmada Barrett-Lennard İlişki Envanteri, Algılanan Ebeveyn Tutumları-Kısa Formu, Beck Anksiyete Envanteri ve Beck Depresyon Envanteri kullanılmıştır. Bulgular: Ölçeğin güvenilirliğini saptamak için yapılan iç tutarlık, madde toplam korelasyon, test-tekrar test güvenilirliği ve iki yarım güvenilirliği analizleri BLİE’nin oldukça yüksek güvenilirlik değerleri olduğuna işaret etmiştir. Yapı geçerliğini test etmek için uygulanan doğrulayıcı faktör analizi ile ölçeğin orijinal dört faktörü doğrulanmıştır. Ölçeğin eş zaman geçerliği başka bir ebeveyn tutum ölçeği ile korelasyonları hesaplanarak test edilmiş ve iki ölçeğin tüm alt ölçekleri anlamlı olarak ilişkili bulunmuştur. Ölçeğin kriter geçerliğini destekleyecek şekilde ölçeğin toplam puanının ve tüm alt ölçeklerinin, yüksek ve düşük depresyon ve anksiyete gruplarını birbirinden anlamlı olarak ayırt edebildiği saptanmıştır. Sonuç: Bu çalışma ile Türkçeye uyarlanan envanterin algılanan ebeveyn ilişkisi ölçümünde geçerli ve güvenilir olarak kullanılabileceği desteklenmiştir.