Gulsim Baimbetova
Research Subjects
Research Interests
Gulsim Baimbetova has a total of 51 co-authors. Here are the top co-authors by number of shared publications:
- Laura Anuarovna Tokhetova
Korkyt Ata Kyzylorda University, Kyzylorda, Kazakhstan
11 shared publications - A. E. Zhalbyrov
LLP «Kazakh Scientific Research Institute of Rice Growing named after I. Zhakhaev», Kyzylorda, Kazakhstan
8 shared publications - A.M. Tokhtamysov7 shared publications
- Zhanar Shadibekovna Zhumadilova
Industrial Microbiology LLP., Almaty 050060, Kazakhstan
6 shared publications - A.K. Baytanatova4 shared publications
- Anastasiya Kruglyak3 shared publications
Latest Publications
- 1 January 2026
- Published by Korkyt Ata Kyzylorda University in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
- Vol. 76 (1) , 46-56
INVESTIGATION OF THE EFFECT OF INOCULANT FOR FODDER CROPS ON THE CONTENT OF MICROORGANISMS IN THE SOIL
Мақалада Қызылорда облысының күріш ауыспалы егісінде мал азықтық дақылдардың астындағы топырақтағы бактериялардың құрамы зерттелген. Тәжірибелік дақылдар себер алдында биологиялық препаратпен өңделіп себілген. Инокулянт құрамындағы бактериялардың топырақ биотасына, дақылдың өсіп-өнуі мен өнімділігіне әсері осы мақалада берілген Жүргізілген биометриялық талдаулар бойынша бақылау нұсқасына қарағанда түптенутүтіктену кезеңінде биопрепаратпен өңделген судан шөбінің биіктігі 42,7 см, яғни 7,3 см-ге биік, могар (21,4) 5,1 см-ге биік, ал арпа (26,8) 3,2 см биік болды. Арпа дақылының өнімділігі инокулянт қолданған нұсқада 15,6 ц/га болды, бұл бақылаумен салыстырғанда 1,7 центнерге қосымша өнім болды. Судан шөбінінің бақылау нұсқасында өнімділігі 178,3 ц/га құрады. Бұл тәжірибелік нұсқамен салыстырғанда 13,2 центнерге төмен. Фосфаттасымалдаушы бактериялардың топыраққа әсерін анықтау мақсатында алынған топырақ үлгілері судан шөбі мен могар дақылдарының биопрепаратпен өңделген нұсқаларынан алынды. Фосфаттасымалдаушы микроорганизмдердің санын анықтау үшін егу және оларды оқшаулау NBRIP ортада жүргізілді. Алынған деректер могар топырағында микроорганизмдердің жалпы саны судан шөбі астындағы топыраққа қарағанда жоғары екенін көрсетеді, алайда, 1 г топыраққа шаққандағы КТБ топырақта қарашіріктің төмен екендігін және ондағы органикалық ыдырау процестерінің әлсіз екенін көрсетеді. Судан шөбі мен Могар топырағындағы микробтық колониялардың салыстырылуы нәтижесінде могар пластинасында микроорганизмдердің кең спектрі бар, өйткені Могар дақылында олардың өсуі үшін көбірек қоректік заттар бар. Сондай-ақ, Могар дақылының астында топырақта саңырауқұлақ колониялары азырақ.
- 1 January 2026
- Published by Korkyt Ata Kyzylorda University in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
- Vol. 76 (1) , 46-56
INVESTIGATION OF THE EFFECT OF INOCULANT FOR FODDER CROPS ON THE CONTENT OF MICROORGANISMS IN THE SOIL
Мақалада Қызылорда облысының күріш ауыспалы егісінде мал азықтық дақылдардың астындағы топырақтағы бактериялардың құрамы зерттелген. Тәжірибелік дақылдар себер алдында биологиялық препаратпен өңделіп себілген. Инокулянт құрамындағы бактериялардың топырақ биотасына, дақылдың өсіп-өнуі мен өнімділігіне әсері осы мақалада берілген Жүргізілген биометриялық талдаулар бойынша бақылау нұсқасына қарағанда түптенутүтіктену кезеңінде биопрепаратпен өңделген судан шөбінің биіктігі 42,7 см, яғни 7,3 см-ге биік, могар (21,4) 5,1 см-ге биік, ал арпа (26,8) 3,2 см биік болды. Арпа дақылының өнімділігі инокулянт қолданған нұсқада 15,6 ц/га болды, бұл бақылаумен салыстырғанда 1,7 центнерге қосымша өнім болды. Судан шөбінінің бақылау нұсқасында өнімділігі 178,3 ц/га құрады. Бұл тәжірибелік нұсқамен салыстырғанда 13,2 центнерге төмен. Фосфаттасымалдаушы бактериялардың топыраққа әсерін анықтау мақсатында алынған топырақ үлгілері судан шөбі мен могар дақылдарының биопрепаратпен өңделген нұсқаларынан алынды. Фосфаттасымалдаушы микроорганизмдердің санын анықтау үшін егу және оларды оқшаулау NBRIP ортада жүргізілді. Алынған деректер могар топырағында микроорганизмдердің жалпы саны судан шөбі астындағы топыраққа қарағанда жоғары екенін көрсетеді, алайда, 1 г топыраққа шаққандағы КТБ топырақта қарашіріктің төмен екендігін және ондағы органикалық ыдырау процестерінің әлсіз екенін көрсетеді. Судан шөбі мен Могар топырағындағы микробтық колониялардың салыстырылуы нәтижесінде могар пластинасында микроорганизмдердің кең спектрі бар, өйткені Могар дақылында олардың өсуі үшін көбірек қоректік заттар бар. Сондай-ақ, Могар дақылының астында топырақта саңырауқұлақ колониялары азырақ.
- Open Access
- 25 March 2025
- Published by West Kazakhstan Agrarian Technical University named after Zhangir Khan in Ġylym ža̋ne bìlìm
- Vol. 2 (1 (78)) , 54-75
ФОРМИРОВАНИЕ НАЦИОНАЛЬНОГО ГЕНОФОНДА РИСА (ORYZA SATIVA L.) ПО КОМПЛЕКСУ ХОЗЯЙСТВЕННО-ЦЕННЫХ АГРОНОМИЧЕСКИХ ПРИЗНАКОВ И БИОЛОГИЧЕСКИХ СВОЙСТВ ДЛЯ ПРАКТИЧЕСКОЙ СЕЛЕКЦИИ КУЛЬТУРЫ В КАЗАХСТАНЕ
Рис (Oryza sativa L.) играет ключевую роль в обеспечении продовольственной безопасности в мире, тем самым изучение его генетического разнообразия и сохранение генофонда критически важно для селекции новых сортов. Первый шаг к формированию базовой коллекции-это сбор образцов местных и диких сортов риса, которые могут обладать уникальными характеристиками. Для эффективной селекции необходимо определить фенотипические и генетические особенности каждого сорта. На основе собранных данных, селекционеры могут проводить скрещивание и отбор сортов с целевыми характеристиками. Важно не только создать новые сорта, но и сохранять традиционные и местные разновидности, поскольку они могут являться источником ценных генов, необходимых для будущих программ селекции. Это позволит создавать новые сорта, которые не только обеспечивают высокие урожаи, но и адаптированы к специфическим условиям Казахстанского Приаралья. В итоге, создание и поддержание генофонда риса не только способствует повышению продовольственной безопасности, но и повысит устойчивость сельского хозяйства к климатическим изменениям. В данной статье приведены результаты исследований по сбору, сохранению и изучению мировой коллекции риса. По результатам интродукционных исследований, обследований селекционных посевов генофонд риса в 2024 году пополнился 25 номерами, общий объем генофонда доведен до 1673 образцов. Корреляционный анализ основных хозяйственно-ценных признаков выявил достоверную высокую связь между количеством зерен на метелке и урожайностью, плотностью метелки и массой 1000 зерен. Отобраны четыре новых образцов подвида indica с высокой адаптивностью к местным условиям возделывания. Анализом комбинационной способности идентифицированы доноры скороспелости (4 образца), продуктивности метелки (2 образца), стекловидности (7), выхода сортовой крупы (7). В процессе генетических исследований сформирован уникальный генофонд линий с комплексными донорными свойствами по наиболее ценным селекционным признакам.
- 25 March 2025
- Published by West Kazakhstan Agrarian Technical University named after Zhangir Khan in Ġylym ža̋ne bìlìm
- Vol. 2 (1 (78)) , 54-75
Open AccessФОРМИРОВАНИЕ НАЦИОНАЛЬНОГО ГЕНОФОНДА РИСА (ORYZA SATIVA L.) ПО КОМПЛЕКСУ ХОЗЯЙСТВЕННО-ЦЕННЫХ АГРОНОМИЧЕСКИХ ПРИЗНАКОВ И БИОЛОГИЧЕСКИХ СВОЙСТВ ДЛЯ ПРАКТИЧЕСКОЙ СЕЛЕКЦИИ КУЛЬТУРЫ В КАЗАХСТАНЕ
Рис (Oryza sativa L.) играет ключевую роль в обеспечении продовольственной безопасности в мире, тем самым изучение его генетического разнообразия и сохранение генофонда критически важно для селекции новых сортов. Первый шаг к формированию базовой коллекции-это сбор образцов местных и диких сортов риса, которые могут обладать уникальными характеристиками. Для эффективной селекции необходимо определить фенотипические и генетические особенности каждого сорта. На основе собранных данных, селекционеры могут проводить скрещивание и отбор сортов с целевыми характеристиками. Важно не только создать новые сорта, но и сохранять традиционные и местные разновидности, поскольку они могут являться источником ценных генов, необходимых для будущих программ селекции. Это позволит создавать новые сорта, которые не только обеспечивают высокие урожаи, но и адаптированы к специфическим условиям Казахстанского Приаралья. В итоге, создание и поддержание генофонда риса не только способствует повышению продовольственной безопасности, но и повысит устойчивость сельского хозяйства к климатическим изменениям. В данной статье приведены результаты исследований по сбору, сохранению и изучению мировой коллекции риса. По результатам интродукционных исследований, обследований селекционных посевов генофонд риса в 2024 году пополнился 25 номерами, общий объем генофонда доведен до 1673 образцов. Корреляционный анализ основных хозяйственно-ценных признаков выявил достоверную высокую связь между количеством зерен на метелке и урожайностью, плотностью метелки и массой 1000 зерен. Отобраны четыре новых образцов подвида indica с высокой адаптивностью к местным условиям возделывания. Анализом комбинационной способности идентифицированы доноры скороспелости (4 образца), продуктивности метелки (2 образца), стекловидности (7), выхода сортовой крупы (7). В процессе генетических исследований сформирован уникальный генофонд линий с комплексными донорными свойствами по наиболее ценным селекционным признакам.
- 1 January 2025
- Published by Korkyt Ata Kyzylorda University in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
- Vol. 75 (4) , 62-73
NEW SPRING BARLEY VARIETY BATYRKHAN
2025 жылы Қазақстан Республикасының мемлекеттік сортсынағына жаңа жаздық арпаның Батырхан атты сорты тапсырылып, оған оң шаруашылық бағалау жөнінде хабарлама алынды, сонымен қатар селекциялық жетістікке патент алу үшін өтінім берілді. Сорт «Ы. Жақаев атындағы Қазақ күріш шаруашылығы ҒЗИ» ЖШС мен «Өсімдіктердің биологиясы және биотехнологиясы институты» ШЖҚ РМК бірлескен селекциялық жұмысының нәтижесінде шығарылған. Батырхан сорты 58/83-77×2/07-4К будан комбинациясынан алынған, «түптену– түтіктену» кезеңі ұзартылғандығымен, жоғары дән толымдылығымен және 1000 дәннің массасымен ерекшеленеді, бұл көрсеткіштері сорттың жоғары және тұрақты өнімділігін қамтамасыз етеді. Сорт тозаңды және қатты қаракүйеге төзімді, фузариозды тамыр шірімесімен аз зақымдалады, сортаңдану, қуаңшылық және жығылып қалу жағдайларына бейімді. Қысқа вегетациялық кезең және бастапқы өсу қарқынының жоғары болуы күріштен кейінгі топырақтың табиғи ылғалын тиімді пайдалануға және Арал өңірінің күріш ауыспалы егістігіндегі далалық жұмыстарының жүктемесін оңтайландыруға мүмкіндік береді. Экономикалық есептеулер стандартпен салыстырғанда шарттытаза табыстың 35 000 теңге/га артатынын, ал суарудың қажет етілмеуі 6000 м³/га дейін су үнемдеуге мүмкіндік беретінін көрсетеді. Батырхан сорты жоғары өнімділігімен, экологиялық тұрақтылығымен және экономикалық тиімділігімен ерекшеленеді. Сондықтан ол Қазақстандық Арал өңірінің құрғақ және сортаңданған жағдайларда өндіріске енгізуге перспективалы болып саналады.
- 1 January 2025
- Published by Korkyt Ata Kyzylorda University in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
- Vol. 75 (4) , 62-73
NEW SPRING BARLEY VARIETY BATYRKHAN
2025 жылы Қазақстан Республикасының мемлекеттік сортсынағына жаңа жаздық арпаның Батырхан атты сорты тапсырылып, оған оң шаруашылық бағалау жөнінде хабарлама алынды, сонымен қатар селекциялық жетістікке патент алу үшін өтінім берілді. Сорт «Ы. Жақаев атындағы Қазақ күріш шаруашылығы ҒЗИ» ЖШС мен «Өсімдіктердің биологиясы және биотехнологиясы институты» ШЖҚ РМК бірлескен селекциялық жұмысының нәтижесінде шығарылған. Батырхан сорты 58/83-77×2/07-4К будан комбинациясынан алынған, «түптену– түтіктену» кезеңі ұзартылғандығымен, жоғары дән толымдылығымен және 1000 дәннің массасымен ерекшеленеді, бұл көрсеткіштері сорттың жоғары және тұрақты өнімділігін қамтамасыз етеді. Сорт тозаңды және қатты қаракүйеге төзімді, фузариозды тамыр шірімесімен аз зақымдалады, сортаңдану, қуаңшылық және жығылып қалу жағдайларына бейімді. Қысқа вегетациялық кезең және бастапқы өсу қарқынының жоғары болуы күріштен кейінгі топырақтың табиғи ылғалын тиімді пайдалануға және Арал өңірінің күріш ауыспалы егістігіндегі далалық жұмыстарының жүктемесін оңтайландыруға мүмкіндік береді. Экономикалық есептеулер стандартпен салыстырғанда шарттытаза табыстың 35 000 теңге/га артатынын, ал суарудың қажет етілмеуі 6000 м³/га дейін су үнемдеуге мүмкіндік беретінін көрсетеді. Батырхан сорты жоғары өнімділігімен, экологиялық тұрақтылығымен және экономикалық тиімділігімен ерекшеленеді. Сондықтан ол Қазақстандық Арал өңірінің құрғақ және сортаңданған жағдайларда өндіріске енгізуге перспективалы болып саналады.
- Open Access
- 1 January 2025
- Published by FapUNIFESP (SciELO) in Brazilian Journal of Biology
- Vol. 85, e293020
Induced mutagenesis in breeding of spring barley (Hordeum vulgare L.)
The article presents the results of studies on the creation of new source material based on induced mutagenesis using the pulsed linear electron accelerator ILU-10. Test indicators of the most effective mutagenic effect of radiation treatment in the context of varieties were determined, and highly productive mutant lines were identified that were resistant to abiotic stress factors and retained these indicators in subsequent generations. The most valuable mutants were isolated among the forms obtained under the influence of absorbed doses from 100 to 150 Gy. The excess of productivity over the standard variety Syr Aruy for two years was 6.1 - 11.6 c / ha. Important distinguishing features were their tallness in combination with dense strong straw and resistance to lodging. In general, the reliable increase in yield was determined mainly by the grain weight per ear, due to better grain content per ear and 1000-grain weight. Studies have shown that the use of physical mutagenesis significantly reduces the time for breeding new varieties by direct propagation of mutant lines with a complex of positive traits.
- 1 January 2025
- Published by FapUNIFESP (SciELO) in Brazilian Journal of Biology
- Vol. 85, e293020
Open AccessInduced mutagenesis in breeding of spring barley (Hordeum vulgare L.)
The article presents the results of studies on the creation of new source material based on induced mutagenesis using the pulsed linear electron accelerator ILU-10. Test indicators of the most effective mutagenic effect of radiation treatment in the context of varieties were determined, and highly productive mutant lines were identified that were resistant to abiotic stress factors and retained these indicators in subsequent generations. The most valuable mutants were isolated among the forms obtained under the influence of absorbed doses from 100 to 150 Gy. The excess of productivity over the standard variety Syr Aruy for two years was 6.1 - 11.6 c / ha. Important distinguishing features were their tallness in combination with dense strong straw and resistance to lodging. In general, the reliable increase in yield was determined mainly by the grain weight per ear, due to better grain content per ear and 1000-grain weight. Studies have shown that the use of physical mutagenesis significantly reduces the time for breeding new varieties by direct propagation of mutant lines with a complex of positive traits.
- 1 January 2025
- Published by Korkyt Ata Kyzylorda University in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
- Vol. 73 (2) , 6-15
THE EFFECTIVENESS OF SWEET CLOVER CULTIVATION FOR IRRIGATION IN THE CONDITIONS OF THE KAZAKHSTAN ARAL SEA REGION
В целях обеспечения населения качественной продукцией животноводства и повышения их экспортного потенциала возникает необходимость создания прочных национальных запасов. В этой связи, наряду с эффективным использованием отдаленных пастбищ, ведется интенсивное развитие кормопроизводства с увеличением площади посевных площадей. В результате в стране будет произведен учет заготовленных кормов, увеличены виды кормовых культур и увеличены посевные площади. Главной из глобальных проблем земного шара является обеспечение продовольственной безопасности, так как ожидается, что к 2050 году численность населения на Земле увеличится на 34%, на 2,5 млрд человек, а общая численность достигнет 9,1 млрд человек. В результате реализации этих мер агропромышленный комплекс Казахстана интегрируется с элементной экономикой и ориентируется на потребности внешнего рынка, тем самым укрепляя свои позиции на мировом продовольственном рынке. В статье рассмотрены агробиологические особенности формирования агроценозов донника в чистом и смешенном посевах с суданской травой при орошении в условиях Казахстанского Приаралья. Наибольший урожай зеленой массы и содержание переваримого протеина в 1 кормовой единице получены при посеве в смеси с суданской травой.
- 1 January 2025
- Published by Korkyt Ata Kyzylorda University in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
- Vol. 73 (2) , 6-15
THE EFFECTIVENESS OF SWEET CLOVER CULTIVATION FOR IRRIGATION IN THE CONDITIONS OF THE KAZAKHSTAN ARAL SEA REGION
В целях обеспечения населения качественной продукцией животноводства и повышения их экспортного потенциала возникает необходимость создания прочных национальных запасов. В этой связи, наряду с эффективным использованием отдаленных пастбищ, ведется интенсивное развитие кормопроизводства с увеличением площади посевных площадей. В результате в стране будет произведен учет заготовленных кормов, увеличены виды кормовых культур и увеличены посевные площади. Главной из глобальных проблем земного шара является обеспечение продовольственной безопасности, так как ожидается, что к 2050 году численность населения на Земле увеличится на 34%, на 2,5 млрд человек, а общая численность достигнет 9,1 млрд человек. В результате реализации этих мер агропромышленный комплекс Казахстана интегрируется с элементной экономикой и ориентируется на потребности внешнего рынка, тем самым укрепляя свои позиции на мировом продовольственном рынке. В статье рассмотрены агробиологические особенности формирования агроценозов донника в чистом и смешенном посевах с суданской травой при орошении в условиях Казахстанского Приаралья. Наибольший урожай зеленой массы и содержание переваримого протеина в 1 кормовой единице получены при посеве в смеси с суданской травой.
- 1 January 2025
- Published by Korkyt Ata Kyzylorda University in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
- Vol. 72 (1) , 91-102
COMBINATION ABILITY OF MUTANT LINES OF SPRING BARLEY
Для создания исходного материала – мутантного ячменя с желаемыми селекционными характеристиками – был задействован уникальный подход: обработка зерен ионизирующим излучением при использовании современного электронного ускорителя ИЛУ-10. С целью определения донорских свойств выделенных мутантных линий нами в 2023 году были проведены скрещивания по методу топкросса. Изучение комбинационной способности мутантных линий и сортов ячменя в стрессовых условиях в Кызылординской области методом топкросса выявило существенные различия между генотипами. Исследование показало, что на генетическом уровне определяющую роль во влиянии на все рассматриваемые характеристики играют аддитивные гены. Это позволяет прогнозировать результаты отбора и формирование уникальных форм в первых поколениях расщепляемых популяций, кроме признака «масса 1000 зерен». Анализируя генетические особенности признака «длительность вегетационного периода», нам удалось выделить лишь две линии – М8/15-1-1С и М8/15-2-1И, а также сорт-тестер Кайсар. Эти генотипы демонстрируют высокие эффекты общей комбинационной способности, обеспечивающие раннеспелость. В практической селекции эти образцы представляют особый интерес как ценные источники скороспелости. Выделены образцы М8/15-4-1И, М8/15-1-1С и сорт-тестер Одесский 100, сочетающие высокие показатели общей и специфической комбинационной способности, которые рекомендуются использовать в качестве родительских форм для получения перспективных комбинаций с целью отбора трансгрессивных линий.
- 1 January 2025
- Published by Korkyt Ata Kyzylorda University in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
- Vol. 72 (1) , 91-102
COMBINATION ABILITY OF MUTANT LINES OF SPRING BARLEY
Для создания исходного материала – мутантного ячменя с желаемыми селекционными характеристиками – был задействован уникальный подход: обработка зерен ионизирующим излучением при использовании современного электронного ускорителя ИЛУ-10. С целью определения донорских свойств выделенных мутантных линий нами в 2023 году были проведены скрещивания по методу топкросса. Изучение комбинационной способности мутантных линий и сортов ячменя в стрессовых условиях в Кызылординской области методом топкросса выявило существенные различия между генотипами. Исследование показало, что на генетическом уровне определяющую роль во влиянии на все рассматриваемые характеристики играют аддитивные гены. Это позволяет прогнозировать результаты отбора и формирование уникальных форм в первых поколениях расщепляемых популяций, кроме признака «масса 1000 зерен». Анализируя генетические особенности признака «длительность вегетационного периода», нам удалось выделить лишь две линии – М8/15-1-1С и М8/15-2-1И, а также сорт-тестер Кайсар. Эти генотипы демонстрируют высокие эффекты общей комбинационной способности, обеспечивающие раннеспелость. В практической селекции эти образцы представляют особый интерес как ценные источники скороспелости. Выделены образцы М8/15-4-1И, М8/15-1-1С и сорт-тестер Одесский 100, сочетающие высокие показатели общей и специфической комбинационной способности, которые рекомендуются использовать в качестве родительских форм для получения перспективных комбинаций с целью отбора трансгрессивных линий.
- 1 January 2025
- Published by Korkyt Ata Kyzylorda University in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
- Vol. 72 (1) , 27-36
STUDY OF THE INFLUENCE OF PHOSPHATE-MOBILIZING BACTERIA ON THE PRODUCTIVITY OF FORAGE CROPS, SOIL MICROORGANISMS AND PHOSPHORUS CONTENT
Мақалада Қызылорда облысының егіншілігін әртараптандыру мақсатында мал азығы дақылдарының өсіп-дамуын ынталандыру және өнімділігін арттыру үшін фосфатмобилизациялаушы бактериялардың (ФМБ) әсері зерттелген. Көптеген зерттеулерде дәлелденгендей ауыл шаруашылығы дақылдарының фосформен қоректенуін жақсартудың перспективті жолдарының бірі фосфаттарды биологиялық мобилизациялау болып табылатындықтан зерттеу жұмысында дақылдардың тұқымдарын себер алдында осы бактериялар негізіндегі биопрепаратпен өңделді. Тәжірибелік ұсақ-мөлдекті танаптардың топырағына жүргізілген талдау нәтижелері сульфатты және хлоридті-сульфатты орташа тұздану деңгейі болғандығына қарамастан зерттеу нәтижелері жақсы көрсеткіштерге ие болды. Могардың вегетациялық дамуының түптену кезеңінде биіктігі Мин.тыңайтқыш+ФМБ нұсқасында өсімдіктің биіктігі 22,8 см құрады, бұл бақылау нұсқасына қарағанда 4,7 см ұзын. Сәйкесінше, өнімділігі де осы нұсқаларда 136-136,5 ц/га құрады Осыған ұқсас көрсеткіштерді судан шөбі мен арпада нұсқаларынан да көруге болады, бақылау нұсқасына қарағанда судан шөбі (36,4) 9 см, ал арпа (33,4) 8см биік. Сабақ және, масақ сандары мен биіктігінде де Мин.тыңайтқыш+ФМБ нұсқаларының нәтижелерінде жоғары көрсеткіш байқалады. Арпа дақылының өнімділігі минералды тыңайтқышпен ФМБ-ны қатар қолданғанда 16,2 ц/га болды, бұл бақылаумен салыстырғанда 1,6 ц өнімге, ал ФМБ нұсқасында (16,1 ц/га) 1,5 центнерге қосымша өнім болды. Судан шөбінде бақылау нұсқасында өнімділігі 182,4 ц/га құрады. Бұл басқа нұсқалармен салыстырғанда 14,2-15,7 центнерге төмен. Бұл өсімдіктің фосформен қоректенуінің толық қанды қамтамасыз етілгендігін байқатады. Себебі, минералды тыңайтқыштарды өсімдік толығымен бойына сіңіре алмайды, ал ФМБ фосфорды тасымалдау арқылы дақылдың фосформен қоректенуін қарқынды қамтамасыз ете отырған. Бұл табиғатта ерімейтін фосфор қосылыстарын өсімдіктер сіңіретін формаға айналдыра алатын фосфатты мобилизациялайтын бактериялардың ғана болуына байланысты.
- 1 January 2025
- Published by Korkyt Ata Kyzylorda University in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
- Vol. 72 (1) , 27-36
STUDY OF THE INFLUENCE OF PHOSPHATE-MOBILIZING BACTERIA ON THE PRODUCTIVITY OF FORAGE CROPS, SOIL MICROORGANISMS AND PHOSPHORUS CONTENT
Мақалада Қызылорда облысының егіншілігін әртараптандыру мақсатында мал азығы дақылдарының өсіп-дамуын ынталандыру және өнімділігін арттыру үшін фосфатмобилизациялаушы бактериялардың (ФМБ) әсері зерттелген. Көптеген зерттеулерде дәлелденгендей ауыл шаруашылығы дақылдарының фосформен қоректенуін жақсартудың перспективті жолдарының бірі фосфаттарды биологиялық мобилизациялау болып табылатындықтан зерттеу жұмысында дақылдардың тұқымдарын себер алдында осы бактериялар негізіндегі биопрепаратпен өңделді. Тәжірибелік ұсақ-мөлдекті танаптардың топырағына жүргізілген талдау нәтижелері сульфатты және хлоридті-сульфатты орташа тұздану деңгейі болғандығына қарамастан зерттеу нәтижелері жақсы көрсеткіштерге ие болды. Могардың вегетациялық дамуының түптену кезеңінде биіктігі Мин.тыңайтқыш+ФМБ нұсқасында өсімдіктің биіктігі 22,8 см құрады, бұл бақылау нұсқасына қарағанда 4,7 см ұзын. Сәйкесінше, өнімділігі де осы нұсқаларда 136-136,5 ц/га құрады Осыған ұқсас көрсеткіштерді судан шөбі мен арпада нұсқаларынан да көруге болады, бақылау нұсқасына қарағанда судан шөбі (36,4) 9 см, ал арпа (33,4) 8см биік. Сабақ және, масақ сандары мен биіктігінде де Мин.тыңайтқыш+ФМБ нұсқаларының нәтижелерінде жоғары көрсеткіш байқалады. Арпа дақылының өнімділігі минералды тыңайтқышпен ФМБ-ны қатар қолданғанда 16,2 ц/га болды, бұл бақылаумен салыстырғанда 1,6 ц өнімге, ал ФМБ нұсқасында (16,1 ц/га) 1,5 центнерге қосымша өнім болды. Судан шөбінде бақылау нұсқасында өнімділігі 182,4 ц/га құрады. Бұл басқа нұсқалармен салыстырғанда 14,2-15,7 центнерге төмен. Бұл өсімдіктің фосформен қоректенуінің толық қанды қамтамасыз етілгендігін байқатады. Себебі, минералды тыңайтқыштарды өсімдік толығымен бойына сіңіре алмайды, ал ФМБ фосфорды тасымалдау арқылы дақылдың фосформен қоректенуін қарқынды қамтамасыз ете отырған. Бұл табиғатта ерімейтін фосфор қосылыстарын өсімдіктер сіңіретін формаға айналдыра алатын фосфатты мобилизациялайтын бактериялардың ғана болуына байланысты.
- 1 January 2024
- Published by Korkyt Ata Kyzylorda University in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
- Vol. 4, 26-35
THE EFFECT OF PHOSPHATE-MOBILIZING BACTERIA ON THE GROWTH AND DEVELOPMENT OF FORAGE CROPS IN THE CONDITIONS OF THE KYZYLORDA REGION
Мақала Қазақстан Республикасында, атап айтқанда Қызылорда облысы жағдайында жемшөп өндірісін дамытуға арналған. Ауыл шаруашылығының осы саласының негізгі проблемасы – мал шаруашылығын дамытудың негізгі қағидаттарын бұзу. Аграрлық сала экспорттарының пайымдауынша, мал шаруашылығы саласындағы, мал азығы өндірісіндегі жұмыстардың ғылыми негізсіз жүргізілуі мал басының азаюымен қатар халықтың экономикалық тұрғыдан хал-жағдайының төмендеуіне әкеледі. Бұл қиыншылықтан шығудың жолы малазығы өндірісін ғылымға сүйене отырып жүргізуде. Қазіргі таңда бұндай ахуал өкінішке орай Қызылорда облысында да мүшкіл халде. Тәжірибе жүргізіліп отырған аймақта ауылшаруашылық кәсіпорын-дары көп жылдық шөптерге артықшылық береді. Аграрлық ғылыми орталықтарда дәнді малазық-тық дақылдардың жаңа сорттары жақсы нәтиже көрсетуде, олардың ішінде арпа, судан шөбі мен могарды атап өтуге болады. Қазақстанда жемшөп балансында жеңіл сіңімді көмірсулар мен бірін-ші кезекте қанттардың тапшылығы 40-45%, ал жемшөп протеині қажеттіліктің 20-25% құрайды. Бұл кемшілікті судан шөбі сияқты перспективалы арпа, могар дақылдарын, оның ішінде жасыл жем, шөп, пішен және сүрлем түріндегі өсіру арқылы толтыруға болады. Бұл дақылдар аталған өңірге таныс болғанымен олады өсірудің технологиясы толық зерттелмеген. Мақалада аталмыш дақылдарды отандық биопрепаратпен өңдеп себу арқылы өнімділігін арттыру да ұсынылды.
- 1 January 2024
- Published by Korkyt Ata Kyzylorda University in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
- Vol. 4, 26-35
THE EFFECT OF PHOSPHATE-MOBILIZING BACTERIA ON THE GROWTH AND DEVELOPMENT OF FORAGE CROPS IN THE CONDITIONS OF THE KYZYLORDA REGION
Мақала Қазақстан Республикасында, атап айтқанда Қызылорда облысы жағдайында жемшөп өндірісін дамытуға арналған. Ауыл шаруашылығының осы саласының негізгі проблемасы – мал шаруашылығын дамытудың негізгі қағидаттарын бұзу. Аграрлық сала экспорттарының пайымдауынша, мал шаруашылығы саласындағы, мал азығы өндірісіндегі жұмыстардың ғылыми негізсіз жүргізілуі мал басының азаюымен қатар халықтың экономикалық тұрғыдан хал-жағдайының төмендеуіне әкеледі. Бұл қиыншылықтан шығудың жолы малазығы өндірісін ғылымға сүйене отырып жүргізуде. Қазіргі таңда бұндай ахуал өкінішке орай Қызылорда облысында да мүшкіл халде. Тәжірибе жүргізіліп отырған аймақта ауылшаруашылық кәсіпорын-дары көп жылдық шөптерге артықшылық береді. Аграрлық ғылыми орталықтарда дәнді малазық-тық дақылдардың жаңа сорттары жақсы нәтиже көрсетуде, олардың ішінде арпа, судан шөбі мен могарды атап өтуге болады. Қазақстанда жемшөп балансында жеңіл сіңімді көмірсулар мен бірін-ші кезекте қанттардың тапшылығы 40-45%, ал жемшөп протеині қажеттіліктің 20-25% құрайды. Бұл кемшілікті судан шөбі сияқты перспективалы арпа, могар дақылдарын, оның ішінде жасыл жем, шөп, пішен және сүрлем түріндегі өсіру арқылы толтыруға болады. Бұл дақылдар аталған өңірге таныс болғанымен олады өсірудің технологиясы толық зерттелмеген. Мақалада аталмыш дақылдарды отандық биопрепаратпен өңдеп себу арқылы өнімділігін арттыру да ұсынылды.
- 1 January 2024
- Published by Korkyt Ata Kyzylorda University in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
- Vol. 4, 6-15
IMPROVEMENT OF CERTAIN METHODS AND TECHNOLOGIES OF CULTIVATION OF MELILOT AND ITS MIXTURE WITH SUDAN GRASS IN THE CONDITIONS OF THE KAZAKH ARAL SEA REGION
В настоящее время для обеспечения населения качественной продукцией животноводства и повышения их экспортного потенциала возникает необходимость создания прочных национальных запасов. В последние годы качества кормов, в том числе содержание сырого протеина, сырого жира, сырой золы, клетчатки и кормовых единиц характеризуется низким качеством. В этой связи, наряду с эффективным использованием отдаленных пастбищ, ведется интенсивное развитие кормопроизводства с увеличением площади посевных площадей. В статье рассмотрены отдельные приемы и технологии возделывания донника и его смеси с суданской травой в условиях Казахстанского Приаралья. В связи с этим был поставлен полевой опыт с применением биологических препаратов Фитобацирин и Плантобактерин. По результатам исследований, в итоге, где применялись биоудобрения Плантобацирин и Фитобацирин получены положительные результаты. На вариантах, обработанных биоудобрениями, урожайность и качества, то есть содержание сырого белка и кормовой единицы была выше по сравнению с контролем. Самый высокий урожай сена полчен на вариантах с применением биоудобрений, суммарно – 56 ц/га
- 1 January 2024
- Published by Korkyt Ata Kyzylorda University in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
- Vol. 4, 6-15
IMPROVEMENT OF CERTAIN METHODS AND TECHNOLOGIES OF CULTIVATION OF MELILOT AND ITS MIXTURE WITH SUDAN GRASS IN THE CONDITIONS OF THE KAZAKH ARAL SEA REGION
В настоящее время для обеспечения населения качественной продукцией животноводства и повышения их экспортного потенциала возникает необходимость создания прочных национальных запасов. В последние годы качества кормов, в том числе содержание сырого протеина, сырого жира, сырой золы, клетчатки и кормовых единиц характеризуется низким качеством. В этой связи, наряду с эффективным использованием отдаленных пастбищ, ведется интенсивное развитие кормопроизводства с увеличением площади посевных площадей. В статье рассмотрены отдельные приемы и технологии возделывания донника и его смеси с суданской травой в условиях Казахстанского Приаралья. В связи с этим был поставлен полевой опыт с применением биологических препаратов Фитобацирин и Плантобактерин. По результатам исследований, в итоге, где применялись биоудобрения Плантобацирин и Фитобацирин получены положительные результаты. На вариантах, обработанных биоудобрениями, урожайность и качества, то есть содержание сырого белка и кормовой единицы была выше по сравнению с контролем. Самый высокий урожай сена полчен на вариантах с применением биоудобрений, суммарно – 56 ц/га