Ali Murat Kırık

Dijital iletişim çağında mobil teknolojilerin yaygınlık kazanması, bireylerin medya tüketim pratiklerini köklü biçimde dönüştürerek izleme deneyiminin daha çok hız temelli ve kısa süreli dikkat odaklı bir yapıya doğru evirilmesine neden olmuştur. Dikkat ekonomisinin belirlediği bu ortamda drama türünün geleneksel anlatı yapısı da daha kısa süreli ve yoğun dramatik anlatımı içeren mikro drama anlatılarına dönüşmeye başlamıştır. Bu yeni bir dramatik anlatı modeli olarak ortaya çıkan mikro drama anlatılarının günümüzdeki yaygın kullanım örneği olarak ise mobil ekranların yapısına uygun şekilde çekilen dikey formattaki diziler oluşturmaktadır. Mikro drama anlatısının özgül bir formu olarak ortaya çıkan bu dikey diziler ile ilgili literatüre bakıldığında sınırlı bilgilerin yer aldığı tespit edilmiş olup bu yapımların taşımış olduğu görsel-işitsel öğelerin niteliği ve geleneksel drama örneklerinden farklılaşan yönleri açıklanmayı bekleyen bir araştırma problem konusu olarak kendisini göstermiştir. Bu problem konusu ile ilgili olarak ise çalışma kapsamında, dikey dizilerin geleneksel drama anlatısından farklılaşan öğelerin niteliği detaylandırılması adına nitel türde bir araştırma sürecinin yürütülmesine geçilmiştir. Öncelikle Türkiye’de çekilen “Zirvede” (2024) adlı dikey dizi örneği araştırmanın örneklem grubuna dâhil edilerek, Ryan ve Lenos’un belirttiği “shot-by-shot” (kare kare) çözümleme yaklaşımına göre dizinin bölümleri detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Araştırma bulguları genel olarak değerlendirildiğinde, dikey dizilerin mobil ekranların yapısı ve kullanıcı deneyimi temelli olarak sinematografik çözümler ürettiği ortaya koyulmuştur. Bu hususta dizide hızlı ve anlık bir şekilde gelişen anlatıların gölgesinde karakterlerin jest ve mimiklerine odaklanan yakın planların sıklıkla tercih edildiğine; doğal ışık ve aydınlatma ile mekânların işlevsel düzeyde kullanıldığına; sahnedeki görsel-işitsel öğelerin dinamik kurgu yöntemleri ile efektif bir şekilde mikro dramatik yoğunluk ürettiğine ulaşılmıştır.

Bireyleri etkilemek, davranışlarına yön vermek adına yüzyıllardır yürütülen geleneksel propaganda faaliyetleri, günümüzde dijitalleşmenin olanakları sayesinde sayısal ve popüler biçimlere kavuşmuştur. Kitlelere etkili, hedefli ve sistematik şekilde ulaşmaya yeni nesil fırsatlar tanıyan dijital ortamlar üzerinden yürütülen propaganda faaliyetleri, siyasi parti ve aktörlerin odağındadır. Nitekim dijital propaganda bugün, politik pazarlamanın büyük ilgi gösterdiği bir yönelimdir. Bu nedenle bu çalışmada, dijital çağda propaganda ve politik pazarlamanın mevcut durumu, siyasi bir aktör olarak Kemal Kılıçdaroğlu örneği üzerinden, yorumlayıcı yaklaşım çerçevesinde tartışılmıştır. Yürütülen nitel analiz kapsamındaki araştırma, dijital propaganda faaliyetleri açısından politik pazarlamanın güncel eğilimlerini anlamayı amaçlamıştır. Bu amaç ile Türkiye’de gerçekleşen 2023 Cumhurbaşkanlığı ve Milletvekili Genel Seçimi, çalışmanın örneklemini teşkil etmiştir. Sonuçlar, Kemal Kılıçdaroğlu ve Millet İttifakı’nın genç yetişkinlere videolar, sosyal medya ortamları, internet siteleri gibi araçların yanında, dijital oyunlar üzerinden de ulaşmaya çalışıldığını ortaya koymaktadır.

Çalışma, sosyal medya platformlarını birer ‘dijital bir mekân’ olarak ele almakta ve sosyal medyanın, gençler ile yetişkinlerin beden algılarına ilişkin etkisini incelemektedir. Araştırmada ulaşılan sonuçlar, sosyal medyanın, bireylerin beden imajı ve algıları üzerinde önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Araştırma, sosyal medya ortamlarının genç bireyler ile yetişkin bireylerin beden olumlamaya ilişkin kanaatleri üzerinde de etkili olduğunu gösterirken, sosyal medyada üretilen içeriklerin toplumsal etkileri de tartışmaya açılmaktadır. Nitekim içerik üreticileri, ilgili ortamlardaki kamusallığı göz ardı etmemelidir, aksine bireylerin beden algılarını iyileştirerek bireylerin özgüven sahibi olmalarına katkıda bulunmalıdır. Bu yönde bir katkı, sürdürülebilir toplumsallık açısından da önemlidir. Buna karşın, sosyal medya ortamlarının artık ‘dijital’ de bir hal alan narsizmi besleyebileceği de gözden kaçırılmamalıdır. Gençler ve genç yetişkinler, benlik ve kimlik noktasında sosyal medya ortamlarını bir referans noktası olarak yorulmayabilmekte; yalnız kalma kaygısı, gerçek dünyadan uzaklaşma, bireyleri ötekileştirme gibi eğilimlerin de söz konusu olabildiği sosyal ağlarda, bu çerçevedeki tartışmaların dikkat çektiği görülmektedir.

In today’s world, where digital diplomacy is gaining momentum via social media, the social media (X) posts of Yisrael Katz -the Israeli Foreign Minister of the time- targeting the President of the Republic of Türkiye, Recep Tayyip Erdoğan, attracted attention in 2024. While the relevant posts mediated a “digital” and diplomatic crisis, they also received reactions at various levels in domestic politics in Türkiye. Therefore, in this study, Katz’s visually supported tweets on Erdoğan via X were considered as “narratives” and subjected to semiotic analysis based on the “5 codes of narrative” stated by Roland Barthes. Thus, it was aimed to reveal the messages Yisrael Katz wanted to convey through signs. In addition, the study investigated the frequency of Katz’s posts on Erdoğan, and the prominent themes and actors in the posts by using content analysis. As a result of the study conducted, it was seen that Katz used the hermeneutic code, proairetic code, semantic code, symbolic code, and cultural code in most of his visually supported posts to criticize Erdoğan, included political actors in his posts, addressed the Turkish people and the opposition as the target audience and generally drew attention to themes such as “dictatorship”, “anti-Semitism”, “freedom of expression”, “future”, “modern Republic”, “Ottoman Empire”. Moreover, Istanbul, the Hagia Sophia Mosque, and the Turkish flag were frequently used signifiers.

Amaç: Bu çalışma, 1980’lerle beraber komünist rejimden kapitalizme doğru evrilen Çin’de, dönüşen işçi sınıfı temsillerini Jia Zhangke sineması üzerinden okumayı amaçlamaktadır. Kuramsal/Kavramsal Çerçeve: Genel çerçevede neoliberal özneye ait alan yazını ele alındıktan sonra, öznenin bir işçi sınıfı olarak Çin özelinde nasıl dönüştüğü çalışmanın kuramsal çerçevesini oluşturmaktadır. Yöntem: Jia Zhangke sinemasını sosyolojik bir bakışla inceleyen bu çalışma, sosyolojik film çözümlemesi genel çerçevesi ile betimsel analiz yöntemini kullanmaktadır. Tematik analiz yöntemiyle, kuramsal çerçevede ortaya çıkan temalar filmler üzerinden betimsel analiz yöntemiyle incelenmektedir. Bulgular: Neoliberal özne alan yazınına ait girişimci, kaderci, köle, borçlandırılmış özne temaları Jia Zhangke’nin filmlerindeki karakterler üzerinde de görülmektedir. Ayrıca filmlerde yer alan göçmen işçiler, neoliberal dönemle paralel olarak ortaya çıkan kentin dönüşümünün işçi sınıfı üzerindeki etkisinin karşılığı olan neoliberal öznelliğin somut göstergeleri olmaktadır. Sonuç: Kent kuşağı sinemacısı olarak adlandırılan Jia Zhangke sinemasında yer alan göçmen işçi karakterlerin yaşadıkları, Çin kentlerinin 1990 sonrası politik-ekonomik dönüşümünün bir etkisi olarak ortaya çıkan göçmen işçilere ait literatür çıktıları ile benzerlik taşır. Kırsal-göçmen işçilerin sahip oldukları kırsal hane halkı kayıtları onların kentlerde dışlanmasını da beraberinde getirir. Bu durum kırsal-göçmenlerin hem sosyal ortamda hem de iş hayatlarında kötü koşullarda kalmalarına sebep olur. Bu durum, Jia Zhangke sinemasında da benzer şekilde temsil edilir. Bununla beraber Çin’in 1979 sonrası reform hareketleri ile başlayan kapitalistleşme süreçlerine bağlı olarak dönüşen gündelik hayata dair yansımalar da neoliberalizmin kent ve özneler üzerindeki etkiler ile paralellik taşır. Bu bağlamda, Jia Zhangke sinemasının özneleri neoliberal öznelliği karşılaşayan girişimci, kaderci, borçlandırılmış özne özelliklerini de karşılamaktadır.

The study's goal is to expose the ways in which Iranian cinema portrays the Turkish identity. The study is significant because Iranian cinema is significant globally, and revealing how Azerbaijani Turks are portrayed in Iranian movies could contribute to the field of film studies. The study explored Majid Majidi's 2008 film Avaze Ghonjeshk-ha (The Song of the Sparrows) as a good example of its type. Semiological and descriptive analyses were conducted in the process of questioning and analyzing the film using a mixed methodology approach. The 96-minute movie frames pertaining to the deliberate sampling technique were selected as a sample. Consequently, the representation of Turkish identity in Iranian Cinema is portrayed as impoverished, illiterate, and impolite in the movies, just like in the film Avaze Ghonjeshk-ha (The Song of the Sparrows). For instance, Karim, who is portrayed in the movie as a Turk, highlights the inequities and financial difficulties associated with accessing medical care. Bu çalışmanın konusunu İran sineması ve temsil oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı İran sinemasında Türk kimliğinin nasıl temsil edildiğini ortaya çıkarmaktır. Çalışma İran sinemasının dünya ölçeğinde önemli olması ve bu sinema içerisinde yer alan filmlerde İran’daki Azerbaycan kökenli Türklerin temsilinin ortaya çıkarılmasının alana katkı vereceğinden dolayı önemlidir. Çalışma Majid Majidi yönetmenin Avaze Ghonjeshk -ha (Serçelerin Şarkısı) (2008) filmi örneğinde yapılmıştır. 96 dakikalık filmde örneklem olarak amaçsal örneklem yöntemi ile ilgili kareler ele alınmıştır. Çalışmanın uygulama kısmında karma yöntem kullanılmış çözümlemede göstergebilimsel ve betimlemeli olarak gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak Avaze Ghonjeshk -ha (Serçelerin Şarkısı) filminde görüldüğü üzere fakir, eğitimsiz ve kaba olarak gösterilmiştir. Dolayısıyla filmdeki Türk temsilinde olan Karim’in Sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan adaletsizliklere ve maliyet sorunlarına dikkat çeker. Article visualizations:

Makine öğrenmesi ve yapay zekâ ile birlikte yeni teknolojilerin aracıladığı ile uygulamalarla tanışan toplumların teknoloji ile ilişkisi, bu çerçevedeki gelişmeler ışığında sürekli güncellenmektedir. İnsana özgü yeteneklerin programlanmış, özellikli ve suni şekilde ortaya koyulması, beklentiler gibi kaygıları da beraberinde getirmiştir. Yapay zekâ alanındaki süregelen gelişmeler ve kullanım amaçlarının çeşitlenmesi temelinde bir belirsizlik gözlendiğinden, etik ilkelerin zorunluluğuna da dikkat çekilmektedir. Dolayısıyla yapay zekâ etiğine yönelik artan bir ilgi ve araştırma gözlenmektedir. Bununla birlikte, teknoloji ve siyaset arasındaki ilişki de yapay zekâdan etkilenmekte, yapay zekânın siyasal iletişim alanına girdiği görülmektedir. Özellikle dezenformasyon, sahte içerikler üzerinden demokrasiye yönelik olumsuz etkisi gözlendiği söylenen yapay zekâ teknolojisinin, olumlu ve yapıcı etkilerinden de söz edilmektedir. Bu nedenle bu çalışmada, yapay zekânın siyasal iletişime etkisi, getirdiği fırsatlar ve riskler çerçevesinde uzman görüşlerinden de yararlanarak tartışılmıştır. Çalışma kapsamında, siyasal iletişim ve yapay zekâ alanında çalışan akademisyen ve uzmanlar ile yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş, yapay zekânın siyasal iletişim sürecine etkisi ve süreçteki rolü anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu amaçla katılımcılara; makine öğrenmesi, yapay zekânın gelişimi ve etkileri, yapay zekâ etiği, toplum ve siyaset ilişkisine teknolojinin etkisi, siyasal iletişim faaliyetlerinde yapay zekâ, yapay zekâ ve demokrasi tartışmaları çerçevesinde sorular yöneltilmiştir. Sonuç olarak siyasal iletişimde yapay zekâ kullanımında şeffaflık, hesap verebilirlik, veri güvenliği ve mahremiyeti ilkelerine azami düzeyde hassasiyet gösterilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Diğer yandan hem teknoloji geliştiricileri hem de kullanıcılarının hukuki ve vicdani sorumluluk duygusuyla hareket etmesi öngörülmektedir. Siyasal iletişim faaliyetlerinde yapay zekâ kullanımında mutlaka yazılımsal, hukuki ve etik sınırlar oluşturulmalı ve sınırsızlığın etik kodlara riayet edilmesini imkânsız hale getireceği unutulmamalıdır.

Bu çalışmanın amacı Shin, Yee, Theng ve Sher-Yen’in yaptığı “The İmpact Of Social Media (Youtube) Towards The Behavioral Change Of Generation Z” adlı çalışmalarında kullandıkları “The Impact of Social Media (Youtube) towards the Behavioural Change of Generation Z in Subang Jaya” isimli anketin Türkçe diline uyarlanması, geçerlilik ve güvenirlilik analizlerinin yapılmasıdır. Yöntembilimsel çalışmanın örneklemini 11-14 yaş aralığındaki 509 öğrenci oluşturmuştur. Ölçek geçerlilik çalışma verileri değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metotlar kullanılmıştır. Yakınsak ve ayırt edici geçerlilik ile değerlendirilen bileşik güvenilirlik ve ortalama açıklanan Varyans ölçüm modelinin geçerliliğini araştırmaktır. Çalışma sonucunda değerler belirtilen değerler üzerinde bulunarak geçerlilik göstermektedir. Ölçek geliştirme kapsamında açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin Cronbach Alfa değerleri total ölçekte 0.856 olarak araştırmanın güvenilir olduğunu göstermektedir. Açımlayıcı faktör analizi sonucuna göre faktör yükleri %40 ve üzeri değerlerde bulunarak olması gereken değerler skalasında olduğu anlaşılmaktadır. Öngörülen Youtube davranış değişikliklerine etkisinin anlamlı sonuçlarda olduğu görülmektedir.

Yapay zekâ, bir kavram olarak ilk tartışılmaya başladığı andan itibaren dikkatleri üzerine çeken bir sosyal olgu olmuştur. Makina öğrenmesinin insan yaşamını kolaylaştıracağı düşüncesi büyük heyecan uyandırmış ve yapay zekânın gündelik yaşam uygulamalarına eklemlenmesi, çeşitli beklentiler de oluşturmuştur. Yapay zekâ algoritmalarının birçok sektöre zaman ve iş yükü çerçevesinde avantajlar getireceği tartışılırken, medya kuruluşları da özellikle haber üretimi noktasında yapay zekâya ilgi göstermektedir. Bu nedenle bu çalışmada, Türk haber medyasının yapay zekâ destekli haberciliğe ilişkin mevcut yönelimi, ChatGPT üzerinden ele alınmıştır. Bu şekilde, ilgili teknolojinin kabulüne ilişkin bir görünümün ortaya koyulması amaçlanmış, bu amaçla kamusal yayıncılık ve özel yayıncılık noktasında Türk haber medyasından meslek profesyonelleri ile yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiş ve bulgular tartışılmıştır. Netice itibarıyla görüşülen medya profesyonelleri, ChatGPT gibi dil temelli yapay zekâ araçlarının gazeteciliğe doğru şekilde eklemlendiği takdirde yararlı olacağını düşünmektedir. Diğer taraftan medya profesyonelleri, gazeteciliğin geleceği açısından yapay zekâ enstrümanlarının etik kodları ihmal edeceği, mesleğin niteliğini düşüreceği ve istihdam bakımından ciddi sorunlar oluşturacağı endişelerini taşımaktadır.