Tülay Canbolat

The journal retracts the article titled “Proposing a New Methodology for Monument Conservation “SCOPE MANAGEMENT” by the Use of an Analytic Hierarchy Process Project Management Institute System and the ICOMOS Burra Charter”

Deneyim odaklı tasarım ve iç mekân tasarımı, kullanıcıyla mekân arasındaki etkileşimi yalnızca işlevsel gereklilikler üzerinden değil; algı, davranış, beklenti ve duyusal nitelikler üzerinden de kurgulayan güncel bir tasarım yaklaşımını görünür kılmaktadır. Tasarımcılar ve kuramcılar, deneyimin bireyin gereksinimleri ve davranışları doğrultusunda şekillendiğinin bilinciyle deneyim tasarımına ilişkin farklı yaklaşımlar geliştirmiş; böylece “deneyim odaklı tasarım” adıyla çok boyutlu bir alan ortaya çıkmıştır. Bu makale, deneyimin tasarlanabilir bir olgu olarak ele alınması çerçevesinde, deneyim odaklı tasarım yaklaşımlarının iç mekân tasarım sürecindeki karşılıklarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, Türkiye’de deneyim odaklı yaklaşımlarla kurgulanmış ve kullanıcıyı merkezine alan beş iç mekân örneği üzerinden yürütülmüştür: “Sezin Okulu-Açık Çatı”, “Sezin Okulu Anaokulu–İlkokul”, “ATÖLYE İstanbul-Bomontiada”, “PTT Levent Şubesi” ve “Turkcell Diyalog Müzesi Fuaye Alanı”. Çalışmada örnekler, “Mekânsal Kullanıcı Deneyimi Modeli (SUE)” referans alınarak “mekânsal kavrama”, “fiziksel özellikler” ve “çevresel özellikler” boyutlarında mekânsal analiz yöntemiyle incelenmiştir. Bulgular, deneyim odaklı tasarımın iç mekânda özellikle mekânsal okunabilirlik ve yönlenme, kullanıcı akışının kurgulanması, donatı-yerleşim kararlarının davranışı desteklemesi, etkileşim ve karşılaşma alanlarının oluşturulması ve ışık/akustik/termal konfor gibi çevresel bileşenlerin bütüncül ele alınması üzerinden somutlaştığını göstermektedir. Sonuç olarak makale, kullanıcı deneyimi hedeflerinin mekân ölçeğinde izlenebilir parametrelere dönüştürülebileceğini ve model temelli analiz yaklaşımının iç mekân tasarımında değerlendirme ile tasarım geri bildirimi üretmek için aktarılabilir bir çerçeve sunduğunu ortaya koymaktadır.

Teknolojinin hızlı gelişimi yapay zekâ ve mobilya tasarımı ilişkisini ön plana çıkarmaktadır. Birçok disiplinde olduğu gibi tasarım disiplininde de kullanılan farklı yapay zekâ araçları bulunmaktadır. Araştırmada en yaygın kullanıma sahip olan; Midjourney, DALL·E ve Leonardo AI araçları seçilerek, bu araçların mobilya varyasyon üretme becerileri çalışma koltuğu tasarımı özelinde değerlendirilmiştir. Araştırma farklı yapay zekâ araçlarında çalışma koltuğu tasarımı için tanımlanan kavramsal verilerin değiştirilmeden farklı yapay zekâ araçlarında kullanımıyla elde edilen tasarım çıktılarının analizine odaklanmaktadır. Tasarım verileri olarak girilen kavramsal ifadelerin farklı yapay zekâ araçları tarafından elde edilen tasarım çıktıları; işlev, kullanıcı profili, biçim/strüktür/malzeme, konfor (ayarlanabilirlik, bel desteği ve kolçak) ve estetik (görsel denge, renk, doku, vb.) unsurlar çerçevesinde irdelenmiştir. Elde edilen bulgular, yapay zekâ teknolojilerinin yalnızca destekleyici değil, aynı zamanda yaratıcı sürecin aktif bir bileşeni olarak konumlandığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, yapay zekâ araçlarının, kavramsal verilerle ilerleyen geleneksel tasarım süreçlerinde olduğu gibi, yenilikçi çözümler üretmeyi teşvik ettiği ve gelecekte tasarım disiplininin temel bileşenlerinden biri haline geleceği öngörülmektedir.

Herkes için tasarım, tüm bireylerin yaş, cinsiyet, fiziksel yeterlilik, kültürel farklılık veya sosyal statü gözetmeksizin mekânları eşit ve bağımsız bir biçimde kullanabilmesini hedefleyen bir yaklaşımdır. Bu anlayış, mimari ve kentsel tasarım süreçlerinde kapsayıcılığı ve erişilebilirliği temel almaktadır. Çalışmanın amacı, herkes için tasarım kavramını ve bu kavramın temel ilkeleri açıklamakla birlikte Çukurova Üniversitesi Kampüsü özelinde, kullanıcıların açık alan kampüs mobilyalarına ve donatılarına ilişkin yaşadığı erişim ve kullanım sorunlarını belirlemektir. Araştırma kapsamında kampüs içinde yer alan oturma elemanları, duraklar, yaya yolları, rampalar, aydınlatma elemanları ve bilgilendirme donatıları betimsel analiz yöntemiyle incelenmiştir. Bu çalışmada incelenen tasarım elemanları herkes için tasarım ilkeleri çerçevesinde analiz edilmiştir. Yapılan analizler, kampüsün mevcut durumda bu ilkeler gözetilerek tasarlanmadığını ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, kampüs tasarımlarının herkes için tasarım yaklaşımı çerçevesinde yeniden ele alınması ve mekânsal erişilebilirliğin artırılmasına yönelik düzenlemelerin yapılması gerekliliğini göstermektedir. Kampüslerdeki mevcut tasarımların, güncellenmesi ve her kullanıcıya yönelik ihtiyaçlara yanıt verebilecek erişilebilir bir tasarım anlayışıyla yeniden kurgulanması gerekmektedir.

Tasarım eğitimi, etkileşime ve deneyime dayalı bir öğrenme süreci gerektirmektedir. 21. yüzyılda yaşanan pandemi, küresel krizler ve hızlı teknolojik gelişmeler, tasarım eğitiminde kullanılan mekânların ve pedagojik yaklaşımların yeniden ele alınmasını zorunlu kılmış; bu bağlamda hibrit eğitim modeli ve hibrit mekân anlayışı ön plana çıkmıştır. Bu çalışmanın amacı, tasarım eğitimi mekânları bağlamında hibrit mekân kavramının kuramsal altyapısını ortaya koymak ve hibrit mekânların eğitim süreçlerine nasıl entegre edildiğini incelemektir. Çalışma kapsamında öncelikle tasarım eğitimi, hibrit eğitim ve hibrit mekân kavramlarına ilişkin kapsamlı bir literatür taraması gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın yöntemi, hibrit eğitim modelini uzun süredir uygulayan, fiziksel ve dijital öğrenme ortamlarını bütüncül biçimde ele alan ve farklı tasarım disiplinlerini temsil eden dört köklü üniversitenin (MIT, RISD, RIT ve MSU) tasarım eğitimi mekânlarının incelenmesine dayanmaktadır. Seçilen üniversitelere ait literatürde yer alan görsel veriler literatür temelli tanımlanan bilgi, hareket, teknoloji ve simülasyon parametreleri çerçevesinde; fiziksel, sanal, siber ve hiper mekânlar bağlamında nitel, betimleyici ve karşılaştırmalı bir araştırma olarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, tasarım eğitimi mekânlarının yalnızca fiziksel stüdyo alanlarıyla sınırlı kalmadığını; dijital teknolojilerle desteklenen, esnek, etkileşimli ve çok boyutlu hibrit mekânlara dönüştüğünü göstermektedir. Çalışma, 21. yüzyıl tasarım eğitiminde mekân kavramının dönüşümüne ilişkin kuramsal bir çerçeve sunarak, gelecekte tasarlanacak eğitim mekânlarına yönelik çıkarımlar üretmektedir.

Tarihsel süreçte salgın hastalıklar, farklı dönemlerde insanlık tarihini etkileyerek bireylerde hissedilen önemli fiziksel ve psikolojik değişimler yaratmıştır. Aralık 2019’da Çin’in Wuhan kentinde ortaya çıkan Covid-19, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından pandemi olarak ilan edilen salgın hastalıklar arasındadır. Modern dünyamızda insanlığı tehdit eden Covid-19 için toplum sağlığı gözetilerek alınan sosyal yalıtım önlemleri, bireylerin evde bulunmalarını zorunlu kılmaktadır. Bu süreçte bireylerin dinlenme, barınma, yeme-içme gibi ihtiyaçlarına ek olarak ofis çalışma saatleri ve dışarıda geçirilen sosyal zamanlar, evde geçirilen süreye dahil edilmektedir. Zorunlu olarak evde bulunma psikolojisinin bireylerde oluşturduğu ruhsal etki, kişinin mekan algısında değişime zemin hazırlamaktadır. Mekan algısında önemli parametrelerden biri olan renge dair alınan kararlar ve bireyin rengi yorumlamasındaki değişimler, sürecin geri dönüşümleri arasındadır. Bireyin yaşadığı fiziksel yer, bir yere ait olma duygusunun en çok yaşandığı yerdir. Sosyal yalıtım sonucu popüler kültürde alışılagelmiş toplu yaşam döngüsünden uzaklaşarak mekana bağlılığa evrilen süreç, bireyin fiziksel yer ile anlamlı bağlantılar kurmasına ve sorgulamasına neden olmaktadır. Çalışmanın amacı mevcut bir salgın hastalık sonucu evde bulunmanın zorunlu olduğu durumlardan hareketle, bireylerin yaşam alanlarına ait renk yorumlamalarını sorgulamaktır. Çalışma, gündelik yaşam rutinlerinin çoğunu dışarıda geçirirken pandemi süreciyle birlikte rutinlerini konutlarında devam ettiren bireyleri kapsamaktadır. 100 birey üzerinde online anket ile ulaşılan analiz verileri, psikolojik bileşenlerin bireylerin renk tercihleriyle pozitif ilişkisini yansıtmaktadır.

Managing the scope of the “Properties” and “Performances” domains plays a fundamental role in the scheduling and controlling of the wide variety of variables and processes involved in any project, for the purpose of increasing the quality of outputs, which leads to time and budget-saving. Notably, in monument conservation projects, “scope management” is a vital factor targeted at maintaining historical parameter values and accuracy in the number of interferences and occupations on sites. Nowadays, as urbanization speeds up unprecedently, the territories of these heritage sites have been demolished or have lost their place on the World Heritage List. Undoubtedly, the existence of such critical conditions makes it increasingly necessary to apply scope management methods to preserve such archaeological and historic sites across the world. The purpose of this article is to propose a “Comprehensive and Regular Systematic Schedule” for the purpose of monument conservation via the use of scope management, based on the International Council on Monuments and Sites (ICOMOS)—specifically the Burra Charter (1981). The results of this research include hierarchical levels of management processes which consider all the effective variables, both the tangible and intangible elements (independent factors) and the other weaknesses and opportunities of the project in order to determine the scope of the required operations, which must be scheduled based on historical sites’ conservation charters. In this way, in addition to reviving a cultural landscape’s (cultural heritage or site) essential and valuable parts, unnecessary changes can be avoided.

The study, which examines the position of the main idea in interior design and the development process of the main idea, aims to emphasize the importance of the main idea in terms of the space design. The main idea is an important design decision that can be defined as the core of the design, guides the designer at every stage of the design process. There are some data that need to be analyzed at the beginning of the design process. Various notions are reached based on these data, which are called as main idea components within the scope of the study. With the determination of the notions, the main idea is developed as a solution proposal to the design problem. Subsequently, the main idea is transferred to the design by adopting design approaches focusing on different aspects. The process diagram of transferring the main idea to the design is prepared with the data obtained in the theoretical parts of the study, which main idea components, design approaches and the development process of the main idea are examined. The validity of this diagram was questioned in a field study conducted with the students of Çukurova University, Department of Interior Architecture. The design processes in the analyzed applications were evaluated in accordance with this diagram, and in the light of the findings, the study was concluded with suggestions for future studies on the subject.

Günümüzde birçok kuruluş bilgi aktarımını kolaylaştırmak için çalışanlarının devingenliğini desteklemektedir. Gelişen ve değişen teknoloji, iş hayatını sabit adreslerden kurtarırken, gereksinimlere bağlı olarak farklı coğrafyalarda yer alan ofis mekanlarında çalışabilme özgürlüğünü de sunmaktadır. Çalışma sistemindeki bu değişim, gereksinim duyulan ofis hizmetlerinin önceden belirlenmiş sürelerde esnek kullanılabilen hazır ofis mekanlarının gelişimini de beraberinde getirmektedir. Hazır ofisler, değişen iş kültürünün çalışma sistemini sağlayan, kiralanma süresine bağlı olarak kullanıcısı değişebilen, mobilyası ve insan hizmetleri ile birlikte sunulan ofis mekanlarını tanımlamaktadır. Çalışmada amaç, ofis mekanlarının değişimini örnekleri ile tespit etmek ve değişimin devam ettiğini kabul ederek, yeni tasarlanacak hazır ofislere, tasarımcılar için bir veri tabanı oluşturacak iç mekan tasarım yaklaşımlarını mevcut örnekler üzerinden ortaya koymaktır.

Çevreye yönelik önemli yatırımlardan biri, sanayi, kullanıcı, çevre ihtiyaçlarının farkında olarak üretim, kullanım, yeniden üretim döngüsünü yönlendirecek tasarım yaklaşımlarıdır. Çevre koşullarının iyileştirilmesi ve korunmasına yönelik geleneksel yaklaşımlar, kirliliğin önlenmesi veya atıklara yönelik çözümlere dayanmaktadır. Bu yaklaşımlar, tasarım aşamasını göz önünde bulundurmadan mevcut kirliliği en aza indirmeye odaklanmıştır. Sürdürülebilir mobilya tasarım yaklaşımları, parçalara ayrılabilme, geri dönüşüm, yeniden kullanım, yeniden anlamlandırma, güncelleme, başka bir şeyin yerine kullanılabilme gibi unsurları çevreyle barışık malzemeler ile birlikte değerlendirmeyi gerektirmektedir. Çevre ve insan sağlığını tehdit eden etkileri en aza indiren, ürünün ve malzemenin kullanım ömrünü farklı boyutlarda yeniden tanımlayan, yeniden kullanıma olanak tanıyan tasarımlar sürdürülebilir mobilya tasarımları olarak tanımlanabilir. Nakliye giderlerini azaltmaya dolayısıyla harcanacak enerji miktarını ve karbon izini düşürmeye yönelik stratejiler geliştirmek, sürdürülebilir tasarımının önemli yaklaşımları arasında yer alır. Sürdürülebilirlik bu anlamda aynı zamanda ekonomiye katkıda bulunan doğayla barışık tasarım olarak kullanılmaktadır. Sürdürülebilir mobilya tasarımı, çevresel faktörü tasarım ile birleştirir. Mobilyanın sürdürülebilir tasarım çerçevesinde ele alınmasını sağlayan strüktür çalışmaları, ürünün kolayca tamir edilebilir, yeniden kullanılabilir ve geri dönüştürülebilir olmasının önemli belirleyicisidir. Tasarımın strüktür kararı sürdürülebilir çevre bağlamında ele alındığında, minimum alan kaplayarak maksimum sayıda ürünün nakliyesini gerçekleştirebilecek, düz paketleme olanağı sağlayan çözümlere işaret etmektedir. Çalışmada sürdürülebilir mobilya tasarımına model olacak düz-paketlenebilen sökülebilir strüktür yaklaşımı tasarım örnekleri çerçevesinde incelenmektedir.