Karol Janas
Research Subjects
Karol Janas has a total of 18 co-authors. Here are the top co-authors by number of shared publications:
- Agnieszka Sobala-Gwosdz
Institute of Urban and Regional Development
4 shared publications - Piotr Czakon3 shared publications
- Karolina Piech
Instytut Rozwoju Miast i Regionów
2 shared publications - Wojciech Jarczewski
Institute of Urban and Regional Development , Kraków , Poland
2 shared publications - Łukasz Pancewicz2 shared publications
- Agnieszka Gajda
Institute of Urban and Regional Development, Warsaw, Poland
1 shared publication
Latest Publications
- Open Access
- 19 October 2026
- Published by Uniwersytet Jagiellonski - Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellonskiego in Prace Geograficzne
- Vol. 2026 (183)
How Can Christaller’s Central Place Ideas Still Be Useful for Spatial Planning Challenges in Poland and Remain so in Germany?
Walter Christaller’s Central Place Theory (cpt) remains influential in regional studies and planning, providing a framework for optimizing settlement structures through an interconnected network of towns. The theory uses a socio-economic logic of differentiated central functions and provision of services to explain the spatial distribution and hierarchy of settlements. This paper compares two research approaches rooted in christaller’s ideas: a desk-based institutional and monitoring analysis of established central-place planning in germany, and a unified empirical assessment of functional urban hierarchy recently developed for poland. It evaluates how far these approaches remain analytically and operationally useful for polycentric planning and territorial justice, and what this implies for transferability to other national contexts. The findings reveal that while the formal logic of cpt continues to inform national and regional planning strategies, its practical implementation is uneven. In germany, the model is widely institutionalised but subject to increasing reinterpretation. In poland, recent empirical efforts show promise for harmonised application but face regional benchmarking distortions. The results underscore the relevance of cpt as a diagnostic tool, especially for identifying gaps in functional hierarchies and supporting tailored interventions for medium-sized cities under pressure from metropolisation.
- 19 October 2026
- Published by Uniwersytet Jagiellonski - Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellonskiego in Prace Geograficzne
- Vol. 2026 (183)
Open AccessHow Can Christaller’s Central Place Ideas Still Be Useful for Spatial Planning Challenges in Poland and Remain so in Germany?
Walter Christaller’s Central Place Theory (cpt) remains influential in regional studies and planning, providing a framework for optimizing settlement structures through an interconnected network of towns. The theory uses a socio-economic logic of differentiated central functions and provision of services to explain the spatial distribution and hierarchy of settlements. This paper compares two research approaches rooted in christaller’s ideas: a desk-based institutional and monitoring analysis of established central-place planning in germany, and a unified empirical assessment of functional urban hierarchy recently developed for poland. It evaluates how far these approaches remain analytically and operationally useful for polycentric planning and territorial justice, and what this implies for transferability to other national contexts. The findings reveal that while the formal logic of cpt continues to inform national and regional planning strategies, its practical implementation is uneven. In germany, the model is widely institutionalised but subject to increasing reinterpretation. In poland, recent empirical efforts show promise for harmonised application but face regional benchmarking distortions. The results underscore the relevance of cpt as a diagnostic tool, especially for identifying gaps in functional hierarchies and supporting tailored interventions for medium-sized cities under pressure from metropolisation.
- 15 December 2025
- Published by Instytut Rozwoju Miast i Regionow
Delimitacja, typologia i hierarchizacja miejskiego systemu osadniczego w województwie dolnośląskim na tle terenów rozwoju społeczno-gospodarczego w kraju i regionie
Celem niniejszego opracowania jest identyfikacja oraz delimitacja miast rdzeniowych (w liczbie od 5 do 7) w województwie dolnośląskim oraz określenie ich obszarów obsługi w oparciu o analizę rzeczywistych przepływów funkcjonalnych – w szczególności dojazdów do pracy, migracji osiedleńczych oraz przepływów edukacyjnych. Podejście to umożliwia określenie faktycznego zasięgu oddziaływania poszczególnych ośrodków miejskich, a także charakterystykę ich zaplecza funkcjonalnego – co stanowi fundament dla skutecznego planowania przestrzennego, organizacji transportu publicznego oraz lokalizacji usług wyższego rzędu.
- 15 December 2025
- Published by Instytut Rozwoju Miast i Regionow
Delimitacja, typologia i hierarchizacja miejskiego systemu osadniczego w województwie dolnośląskim na tle terenów rozwoju społeczno-gospodarczego w kraju i regionie
Celem niniejszego opracowania jest identyfikacja oraz delimitacja miast rdzeniowych (w liczbie od 5 do 7) w województwie dolnośląskim oraz określenie ich obszarów obsługi w oparciu o analizę rzeczywistych przepływów funkcjonalnych – w szczególności dojazdów do pracy, migracji osiedleńczych oraz przepływów edukacyjnych. Podejście to umożliwia określenie faktycznego zasięgu oddziaływania poszczególnych ośrodków miejskich, a także charakterystykę ich zaplecza funkcjonalnego – co stanowi fundament dla skutecznego planowania przestrzennego, organizacji transportu publicznego oraz lokalizacji usług wyższego rzędu.
- 30 March 2025
- Published by Instytut Rozwoju Miast i Regionow
Pogłębiona analiza struktury zagospodarowania przestrzeni w miastach na prawach powiatu
• W granicach administracyjnych analizowanych miast dominują obszary niezurbanizowane, co sugeruje istnienie potencjału do rozwoju tych miasta w obrębie granic administracyjnych, bez konieczności rozpraszania zabudowy mieszkaniowej pod miastem. Przy czym część tych obszarów stanowią tereny naturalne, np. zbiorniki wodne, lasy czy obszary naturalne wyłączone spod zagospodarowania, które nie nadają się do zabudowy. Najwięcej obszarów niezurbanizowanych jest w Świnoujściu, Gdyni, Sopocie, Dąbrowie Górniczej, Tarnobrzegu i Jaworznie. • Drugim co do wielkości typem użytkowania terenu są tereny niezurbanizowane z dopuszczeniem zabudowy siedliskowej, które również – oczywiście po uwzględnieniu szczegółowych uwarunkowań – mają potencjał do bardziej intensywnego wykorzystania na potrzeby rozwoju miejskiego. • Najmniejszy udział w granicach administracyjnych badanych miast stanowi zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna wysoka, czyli ten typ zagospodarowania, który najlepiej charakteryzuje element zwartości zabudowy i gęstości zaludnienia w mieście zwartym. • Najbardziej niepożądanym z wyróżnionych typów zagospodarowania T2,5, czyli tereny podlegające urbanizacji, łączące tak tereny rolne, jak i zabudowę mieszkaniową. Są to głównie obszary rozproszonej, niekontrolowanej zabudowy, które przyczyniają się do chaosu przestrzennego. Najwyższym udziałem takich terenów charakteryzuje się Nowy Sącz, Krosno i Skierniewice. To te obszary powinny w pierwszej kolejności podlegać planowej interwencji urbanistycznej polegającej na intensyfikacji użytkowania tych obszarów, przy jednoczesnym rozwoju odpowiedniej infrastruktury komunikacyjnej i społecznej. • Najwyższą intensywnością zabudowy charakteryzują się typy: zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna wysoka, zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna, zabudowa usługowa, zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna, zabudowa przemysłowa. • Najwyższą gęstością zaludnienia charakteryzuje się typ zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej wysokiej, zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej, zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i zabudowy usługowej – przy właściwym planowaniu urbanistycznym wysoka gęstość zaludnienia nie musi jednak oznaczać, że tak zagospodarowana przestrzeń miejska jest niskiej jakości – przeciwnie, przykład dużych osiedli mieszkaniowych, które powstawały w polskich miastach masowo przed 1989 r. pokazuje, że dzięki właściwemu planowaniu urbanistycznemu dziś przestrzeń tą cechuje wyższa jakość (np. w aspekcie dostępności do usług i terenów zieleni) niż osiedli podmiejskich powstających współcześnie, głównie opartych na zabudowie jednorodzinnej lub szeregowej. • Gęstość urbanizacyjna jest silnie skorelowana z gęstością zaludnienia. • Dostęp do usług ma lekką korelację z gęstością urbanizacyjną i demograficzną. • Świętochłowice, Dąbrowa Górnicza oraz Sopot są miastami o zwartej strukturze urbanistycznej. • Najbardziej „zielone” miasta charakteryzują się niską zwartością demograficzną. • Kraków i Kalisz posiadają wysoką gęstość zaludnienia w obszarach zurbanizowanych, poza nimi jednakże widoczne są procesy suburbanizacyjne. • Świętochłowice są miastem zwartym urbanistycznie i demograficznie, z dobrym dostępem do usług, ale brakiem zieleni na obszarach zurbanizowanych. • Krosno i Tarnów to miasta stosunkowo przyjazne do życia w skali kraju, ale o mało zwartej strukturze. • Pozytywną cechą miast takich jak Radom, Kielce czy Bielsko-Biała jest udział zieleni miejskiej. • Żory i Opole są miastami o niskich walorach miasta zwartego i dostępnego.
- 30 March 2025
- Published by Instytut Rozwoju Miast i Regionow
Pogłębiona analiza struktury zagospodarowania przestrzeni w miastach na prawach powiatu
• W granicach administracyjnych analizowanych miast dominują obszary niezurbanizowane, co sugeruje istnienie potencjału do rozwoju tych miasta w obrębie granic administracyjnych, bez konieczności rozpraszania zabudowy mieszkaniowej pod miastem. Przy czym część tych obszarów stanowią tereny naturalne, np. zbiorniki wodne, lasy czy obszary naturalne wyłączone spod zagospodarowania, które nie nadają się do zabudowy. Najwięcej obszarów niezurbanizowanych jest w Świnoujściu, Gdyni, Sopocie, Dąbrowie Górniczej, Tarnobrzegu i Jaworznie. • Drugim co do wielkości typem użytkowania terenu są tereny niezurbanizowane z dopuszczeniem zabudowy siedliskowej, które również – oczywiście po uwzględnieniu szczegółowych uwarunkowań – mają potencjał do bardziej intensywnego wykorzystania na potrzeby rozwoju miejskiego. • Najmniejszy udział w granicach administracyjnych badanych miast stanowi zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna wysoka, czyli ten typ zagospodarowania, który najlepiej charakteryzuje element zwartości zabudowy i gęstości zaludnienia w mieście zwartym. • Najbardziej niepożądanym z wyróżnionych typów zagospodarowania T2,5, czyli tereny podlegające urbanizacji, łączące tak tereny rolne, jak i zabudowę mieszkaniową. Są to głównie obszary rozproszonej, niekontrolowanej zabudowy, które przyczyniają się do chaosu przestrzennego. Najwyższym udziałem takich terenów charakteryzuje się Nowy Sącz, Krosno i Skierniewice. To te obszary powinny w pierwszej kolejności podlegać planowej interwencji urbanistycznej polegającej na intensyfikacji użytkowania tych obszarów, przy jednoczesnym rozwoju odpowiedniej infrastruktury komunikacyjnej i społecznej. • Najwyższą intensywnością zabudowy charakteryzują się typy: zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna wysoka, zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna, zabudowa usługowa, zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna, zabudowa przemysłowa. • Najwyższą gęstością zaludnienia charakteryzuje się typ zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej wysokiej, zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej, zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i zabudowy usługowej – przy właściwym planowaniu urbanistycznym wysoka gęstość zaludnienia nie musi jednak oznaczać, że tak zagospodarowana przestrzeń miejska jest niskiej jakości – przeciwnie, przykład dużych osiedli mieszkaniowych, które powstawały w polskich miastach masowo przed 1989 r. pokazuje, że dzięki właściwemu planowaniu urbanistycznemu dziś przestrzeń tą cechuje wyższa jakość (np. w aspekcie dostępności do usług i terenów zieleni) niż osiedli podmiejskich powstających współcześnie, głównie opartych na zabudowie jednorodzinnej lub szeregowej. • Gęstość urbanizacyjna jest silnie skorelowana z gęstością zaludnienia. • Dostęp do usług ma lekką korelację z gęstością urbanizacyjną i demograficzną. • Świętochłowice, Dąbrowa Górnicza oraz Sopot są miastami o zwartej strukturze urbanistycznej. • Najbardziej „zielone” miasta charakteryzują się niską zwartością demograficzną. • Kraków i Kalisz posiadają wysoką gęstość zaludnienia w obszarach zurbanizowanych, poza nimi jednakże widoczne są procesy suburbanizacyjne. • Świętochłowice są miastem zwartym urbanistycznie i demograficznie, z dobrym dostępem do usług, ale brakiem zieleni na obszarach zurbanizowanych. • Krosno i Tarnów to miasta stosunkowo przyjazne do życia w skali kraju, ale o mało zwartej strukturze. • Pozytywną cechą miast takich jak Radom, Kielce czy Bielsko-Biała jest udział zieleni miejskiej. • Żory i Opole są miastami o niskich walorach miasta zwartego i dostępnego.
- 1 January 2025
- Published by Instytut Rozwoju Miast i Regionow
Specjalne strefy mieszkaniowe. Rola miast w kształtowani kompleksowych obszarów mieszkaniowych
Https://doi.org/10.51733/opm.2025.01 Autorzy: K. Nowak, Ł. Pacewicz, M. Arczyńska, K. Janas Najważniejsze wyniki badania Przeznaczanie rozległych obszarów na rozwój funkcji mieszkaniowej, niezależnie od popytu na nie, jest utrwalonym i podstawowym sposobem prowadzenia polityki przestrzennej w Polsce. W wielu przypadkach brakuje sieci uzbrojenia tych terenów i odpowiedniego do nich dojazdu, są one również położone […]
- 1 January 2025
- Published by Instytut Rozwoju Miast i Regionow
Specjalne strefy mieszkaniowe. Rola miast w kształtowani kompleksowych obszarów mieszkaniowych
Https://doi.org/10.51733/opm.2025.01 Autorzy: K. Nowak, Ł. Pacewicz, M. Arczyńska, K. Janas Najważniejsze wyniki badania Przeznaczanie rozległych obszarów na rozwój funkcji mieszkaniowej, niezależnie od popytu na nie, jest utrwalonym i podstawowym sposobem prowadzenia polityki przestrzennej w Polsce. W wielu przypadkach brakuje sieci uzbrojenia tych terenów i odpowiedniego do nich dojazdu, są one również położone […]
- 7 November 2024
- Published by Instytut Rozwoju Miast i Regionow
Urban functional hierarchy in Poland and its changes from 1990 to 2020
Https://doi.org/10.51733/opm.2025.02 Autorzy: A. Sobala-Gwosdz, K. Janas, W. Jarczewski, Piotr Czakon Key findings At the very top of the hierarchy taking into account the functional areas of the cities is Warsaw, a first tier centre, which is the only national metropolis. Despite the significant gap in the tier of development between the capital and the […]
- 7 November 2024
- Published by Instytut Rozwoju Miast i Regionow
Urban functional hierarchy in Poland and its changes from 1990 to 2020
Https://doi.org/10.51733/opm.2025.02 Autorzy: A. Sobala-Gwosdz, K. Janas, W. Jarczewski, Piotr Czakon Key findings At the very top of the hierarchy taking into account the functional areas of the cities is Warsaw, a first tier centre, which is the only national metropolis. Despite the significant gap in the tier of development between the capital and the […]
- 1 January 2024
- Published by Instytut Rozwoju Miast i Regionow
Hierarchia funkcjonalna miast w Polsce i jej przemiany w latach 1990–2020
Https://doi.org/10.51733/opm.2024.01 Autorzy: A. Sobala-Gwosdz, K. Janas, W. Jarczewski, Piotr Czakon Najważniejsze wyniki badania • Na samym szczycie hierarchii uwzględniającej obszary funkcjonalne miast znajduje się Warszawa — ośrodek I rzędu, stanowiący jedyną ogólnokrajową metropolię. Mimo znacznego dystansu w poziomie rozwoju między stolicą a miastami drugiego rzędu, te ostatnie zasługują na miano metropolii ponadregionalnych. […]
- 1 January 2024
- Published by Instytut Rozwoju Miast i Regionow
Hierarchia funkcjonalna miast w Polsce i jej przemiany w latach 1990–2020
Https://doi.org/10.51733/opm.2024.01 Autorzy: A. Sobala-Gwosdz, K. Janas, W. Jarczewski, Piotr Czakon Najważniejsze wyniki badania • Na samym szczycie hierarchii uwzględniającej obszary funkcjonalne miast znajduje się Warszawa — ośrodek I rzędu, stanowiący jedyną ogólnokrajową metropolię. Mimo znacznego dystansu w poziomie rozwoju między stolicą a miastami drugiego rzędu, te ostatnie zasługują na miano metropolii ponadregionalnych. […]
- 1 January 2023
- Published by Instytut Rozwoju Miast i Regionow
Sformalizowane formy współpracy międzysamorządowej w miejskich obszarach funkcjonalnych ośrodków wojewódzkich w latach 2016–2021
Badania Obserwatorium Polityki Miejskiej https://doi.org/10.51733/opm.2023.19 Raport w punktach • Celem opracowania jest określenie trendów i kierunków zmian w zakresie form współpracy międzysamorządowej (porozumienia, stowarzyszenia i związki) w miejskich obszarach funkcjonalnych (MOF) ośrodków wojewódzkich (17 ośrodków). • Brano pod uwagę zmianę liczby różnych form współpracy administracyjnej pomiędzy gminami znajdującymi się w strefie zewnętrznej
- 1 January 2023
- Published by Instytut Rozwoju Miast i Regionow
Sformalizowane formy współpracy międzysamorządowej w miejskich obszarach funkcjonalnych ośrodków wojewódzkich w latach 2016–2021
Badania Obserwatorium Polityki Miejskiej https://doi.org/10.51733/opm.2023.19 Raport w punktach • Celem opracowania jest określenie trendów i kierunków zmian w zakresie form współpracy międzysamorządowej (porozumienia, stowarzyszenia i związki) w miejskich obszarach funkcjonalnych (MOF) ośrodków wojewódzkich (17 ośrodków). • Brano pod uwagę zmianę liczby różnych form współpracy administracyjnej pomiędzy gminami znajdującymi się w strefie zewnętrznej
- 31 December 2021
- Published by Instytut Rozwoju Miast i Regionow in Urban Development Issues
Rewitalizacja Podzamcza we Lwowie - perspektywy i wyzwania partycypacji społecznej
Ze względu na swoją historię i bogactwo kulturowe Lwów uważany jest za najbardziej „europejskie” miasto Ukrainy. Przemiany polityczne i gospodarcze, które miały miejsce w tym kraju w ciągu ostatnich dwóch dekad („Pomarańczowa Rewolucja”, protesty roku 2014) stworzyły szansę na przezwyciężenie problemów infrastrukturalnych miasta. W 2011 r. lwowskie Podzamcze objęto dwoma programami rewitalizacji. Jeden z nich powstał przy współpracy Instytutu Rozwoju Miast z Krakowa i powołanego przez Radę Miasta Lwowa Instytutu Miasta. Realizacja założeń programu była znakomitą okazją do dwustronnego transferu wiedzy i nabycia doświadczeń w kreowaniu partycypacji społecznej zgodnej z koncepcją Rozwoju Lokalnego Kierowanego przez Społeczność (Community Led Local Development). W artykule przedstawiono przebieg procesu rewitalizacji wybranych przestrzeni ze szczególnym uwzględnieniem wyzwań wynikających z włączenia do niego mieszkańców i specyficznych dla Podzamcza problemów społecznych. Mimo pewnych trudności udało się zrealizować więcej prac, niż pierwotnie zakładano, a także stworzyć poczucie odpowiedzialności za miejsca zagospodarowane wspólnym wysiłkiem.
- 31 December 2021
- Published by Instytut Rozwoju Miast i Regionow in Urban Development Issues
Rewitalizacja Podzamcza we Lwowie - perspektywy i wyzwania partycypacji społecznej
Ze względu na swoją historię i bogactwo kulturowe Lwów uważany jest za najbardziej „europejskie” miasto Ukrainy. Przemiany polityczne i gospodarcze, które miały miejsce w tym kraju w ciągu ostatnich dwóch dekad („Pomarańczowa Rewolucja”, protesty roku 2014) stworzyły szansę na przezwyciężenie problemów infrastrukturalnych miasta. W 2011 r. lwowskie Podzamcze objęto dwoma programami rewitalizacji. Jeden z nich powstał przy współpracy Instytutu Rozwoju Miast z Krakowa i powołanego przez Radę Miasta Lwowa Instytutu Miasta. Realizacja założeń programu była znakomitą okazją do dwustronnego transferu wiedzy i nabycia doświadczeń w kreowaniu partycypacji społecznej zgodnej z koncepcją Rozwoju Lokalnego Kierowanego przez Społeczność (Community Led Local Development). W artykule przedstawiono przebieg procesu rewitalizacji wybranych przestrzeni ze szczególnym uwzględnieniem wyzwań wynikających z włączenia do niego mieszkańców i specyficznych dla Podzamcza problemów społecznych. Mimo pewnych trudności udało się zrealizować więcej prac, niż pierwotnie zakładano, a także stworzyć poczucie odpowiedzialności za miejsca zagospodarowane wspólnym wysiłkiem.