Mustafa Eyyamoğlu

The City of Nicosia contains cultural heritage from different periods of history. Over time, due to user damage, illegal constructions, and abandonment, Nicosia has faced the danger of deterioration in its morphology and the loss of its original identity. With the recent strategic planning, the city of Nicosia has started to be revived. Within the scope of revitalization works, original or re-functional use projects are carried out on existing structures. Revitalization projects in historical cities should be implemented within the framework of sustainable development. In this study, the Arabahmet and Karamanzade regions of Nicosia were selected as the focus of the research. The research aims to assess revitalization works in selected zones within the framework of sustainable development. Three methodologies were followed in the research process: Theoretical, analytical, and practical approaches. As the first step in the theoretical approach, sustainable development was emphasized in historical cities and Nicosia City. Through an analytical approach, a current analysis of Nicosia city was made. In addition, in the practical approach, data highlighting the physical condition and architectural heritage of the regions were collected. In the practical assessment stage, data obtained within the scope of sustainable development and the revitalization works that can be applied in historical cities have been evaluated for the city of Nicosia. Analysis was made according to the data for the regions selected in line with the social, cultural, environmental, and economic criteria, which are the four pillars of sustainable development. In the last stage, the findings and discussion section, the direction of the revitalization works in the regions was assessed. Research reveals that the revitalization works carried out in the region are not fully addressed within the scope of sustainable development. The study reveals that it is essential for the sustainability of the conservation process of the local community.

In this study, reconstruction activities in Cyprus were investigated according to the information given in the El-Hac Es-Sayyid Mehmet Ağa Foundation (1826). El-Hac Es-Seyyid Mehmet Ağa was a former guardian in Ottoman Palace (İstanbul) who was appointed as a tax officer Cyprus in the early 19th century. Seyyid Mehmet Aga, during his stay in Cyprus constructed Mosque, Tekke, Mescit, and schools and he has foundations related to these structures. These foundations are available in the TRNC Vakıflar Administration, TRNC Girne National Archives and Research Department, Republic of Turkey Directorate General of Foundations Achieves. Most of the Islamic buildings registered in the Seyyid Mehmet Ağa foundation are made up of the pre-existing, inadequate and ruined structures re-constructed and brought to the use of the Muslim Turkish Cypriot people. Nicosia Dükkanlarönü Mosque, Fethiye Mosque, Tahtakale Mosque, Lapta Mosque and Famagusta Kutup Osman Efendi Tomb are the architectural venues where the Turkish Cypriot Islamic culture has been performed and it is understood from archival documents that they are supported by various mites and foundations. Within the scope of the study, prior and restructuring processes of these structures were determined and findings were made about the current situation. These structures are the living documents of the Ottoman Period in Cyprus over 300 years, which describe the structuring of the Islam and Ottoman identity in island. These structures are important documents of the Turkish Cypriot Islamic Heritage. Due to political changing over time they lost their incomes and original shapes.ÖzBu çalışmada 19, yüzyıl başlarında Kıbrıs’a muhassıl olarak atanan Dergâh-ı Âli Kapıcı başlarından El-Hac Es- Seyyid Mehmet Ağanın 1826 tarihli Vakfiyelerinde geçen bilgilere bağlı olarak Kıbrıs’taki imar faaliyetleri incelenmiştir. Kıbrıs’ta bulunduğu süre zarfında Cami, Tekke, Mescit, Sıbyan Mektebi yaptıran Seyyid Mehmet Ağa’nın bu yapılar ile ilgili vakfiyeleri mevcuttur. Bu vakfiyeler KKTC Vakıflar İdaresinde, KKTC Girne Milli Arşiv ve Araştırma Dairesinde, TC Vakıflar Genel Müdürlüğü ve TC Başbakanlık Osmanlı Arşivlerinde bulunmaktadır. Seyyid Mehmet Ağa vakfiyesinde kayıtlı bulunan İslami eserlerin çoğu önceden var olan, yetersiz ve harap durumda olan yapıların yeniden düzenlemelerle genişletilip Müslüman Türk halkının kullanımına kazandırılmış yapılardır. Seyyid Mehmet Ağa’nın yeniden yaptırmış olduğu Lefkoşa Dükkânlar Önü Camii, Fethiye Camii, Tahtakale Camii, Lapta Camii ve Mağusa Kutup Osman Efendi Türbesi Kıbrıs Türk İslam kültürünün icra edildiği mimari mekânlar olup çeşitli akarlar ve vakıflar ile desteklenmiş oldukları arşiv belgelerinden anlaşılmaktadır.Çalışma kapsamında söz konusu yapıların önceden ve yeniden yaptırılma süreçleri belirlenerek günümüzdeki durumları hakkında tespitler yapılmıştır. Osmanlı Hâkimiyetinin adada var olduğu 300 yılı aşkın zaman diliminde, gerek devlet eli gerekse adada görev alan memurlar sayesinde Kıbrıs’ta İslam ve Osmanlı kimliğinin yapılandırılarak etkisinin genişletildiğini anlatan ve Osmanlı Devleti’nin Kıbrıs’ta yaşayan belgeleri niteliğinde olan bu yapılar, Kıbrıs Türk İslam Mirasının vazgeçilmeyen önemli ögeleridir. Zaman içerisinde değişen siyasal yapıya bağlı olarak gelirleri kesilen ve terk edilen bu eserler bakımsızlık nedeni ile orijinal hallerini yitirmişerdir.

Bu makalede bugün Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde Magosa sur dışında bulunan Kutup Osman Efendi Dergâhına ilişkin mevcut arşiv belgeleri, gravür, haritalar ve yakın dönem araştırmaları değerlendirilerek dergâhın tarihsel süreçte geçirdiği değişiklikler belirlenmeye, mevcut araştırmalarda yer almayan 19. yüzyıl öncesi dergâhı hakkında tespitler yapılmaya çalışılmıştır. Osmanlı coğrafyasının muhtelif bölgelerine gönderdiği ve aralarında İsmail Hakkı Bursevi’nin de olduğu 150 kadar halifesi ile 17. yüzyıl Celvetiliği’nin dikkat çeken simalarından biri olan Atpazarî Osman Fazlı Efendi (1632-1691) İstanbul siyasi hayatında önemli bir yer edinmiş ve zaman zaman siyasete müdahaleleri dolayısıyla da sürgün edilerek son sürgün yeri olan Magosa’da 1691 yılında vefat etmişti. Magosa kalesi sur dışında bulunan Osmanlı Mezarlığı gerisine defnedilen Celvetiliğin bu önemli simasının zamanla kaybolan kabri yine bir Celveti olan saray kapıcıbaşılarından ve Kıbrıs’a muhassıl olarak atanan Seyyid Mehmet Ağa tarafından 19. yüzyıl başlarında bulunarak kendisi için bir türbe yapılmıştır. Seyyid Mehmet Ağa’nın yaptırdığı Kutup Osman Efendi Türbesinden vakfiyelerinde söz edilmiş olmasına rağmen bitişiğinde bulunan mescidin bina edildiği belirtilmemiş, daha önceden aynı yerde bir tekke/dergâh olduğundan da söz edilmemiştir. Çalışma, türbe ve etrafındaki yapılar topluluğunun tarihteki izlerini sürmekte ve Kıbrıs’ın fethinden itibaren geçirdiği değişimi incelerken yüzlerce yılda oluşmuş olan arkeolojik/kültürel katmanların çözümlemesini yapmakta Hristiyan kutsal mekânlarının İslâmlaştırılması ve dönüşümü sonucu ortaya çıkan yeni kültürel mekânları incelemektedir.