OYOnur Yildirim

Onur Yildirim

*This is an algorithmically generated author record based on publicly available information.

Current Organizations / Institutes

The organizations/institutes from the scholar's latest article


Onur Yildirim has a total of 3 co-authors. Here are the top co-authors by number of shared publications:


Latest Publications

  • Open Access

    Bir Din Eleştirmeni Olarak Platon’un Teolojik-Politik Devleti

    by Onur Yıldırım, Ayman Kara

    Siyasal düşünce tarihinin en önemli filozoflarının başında gelen Platon, ideal devlet teorisiyle (kallipolis), bir din devleti önerisinde bulunmaz. Platon’un bir din devleti önerisinde bulunmaması, kallipolis teorisi açısından önem arz eden din konusunu göz ardı ettiği anlamına gelmez. İlk olarak Platon, halk arasında geleneksel inanç olarak kabul gören mutlak ve sorgulanmamış dinsel inancı eleştirir. Platon, Homeros ve Hesiodos mührü taşıyan bu inancın ideal devlette öğretilememesi gerektiğine yönelik kapsamlı açıklamalar yapar. Platon, uydurma ve yalanlarla kurgulandığını iddia ettiği geleneksel inanç yerine rasyonel bir dinsel öğreti önerir. Platon tarafından önerilen ve hatta kallipolis’in yurttaşları için dikte edilen bu yeni dinsel öğretinin söylem ve içeriği felsefenin kılavuzluğunda inşa edilir. Platon, dinsel bir söylem olarak formüle ettiği felsefe aracılığıyla geleneksel inancın din, dindarlık ve tanrı hakkındaki tezlerine meydan okur. Platon için felsefe hem geleneksel inançla hesaplaşılmasını sağlayan bir enstrüman hem de yeni bir dinsel söylem inşa edilmesi için başvurulacak temel anahtardır. Bu çalışmanın konusunu Platon’un teoloji ve devlet, başka bir deyişle din ve siyaset arasında kurduğu ilişki oluşturmaktadır. Her ne kadar Platon din ve siyaset arasındaki ilişkiye dair müstakil bir diyalog yazmamış olsa bile, din ve siyaset ilişkisine dair önemli ipuçları sunan diyaloglar kaleme almıştır. Bu bağlamda bu çalışma, Platon’un Devlet, Yasalar, Euthyphron ve Sokrates’in Savunması başlığını taşıyan eserlerinden hareketle Platon’un din-siyaset ilişkisine yaklaşımını felsefi-teolojik bir çerçevede değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Başka bir deyişle bu çalışmada, Platon’un geleneksel Yunan dinini eleştirmekle kalmayıp, Logos merkezli yeni bir teolojik söylem kurduğu ve bu söylemi ideal devlet anlayışının kurucu unsuru haline getirdiği ileri sürülmektedir. Bu çalışmada metin-merkezli kuramsal yorumlama ve karşılaştırmalı argümantasyon yöntemi tercih edilmektedir. Bu yöntem, Platon’un ideal devletinin teolojik karakterini öğretici bir şekilde ortaya koyma maksadıyla tercih edilmiştir.

  • Open Access

    AUGUSTUS ROMASI’INDA RESMÎ İDEOLOJİNİN EDEBÎ VE MİTOPOETİK BİR AYGITI OLARAK AENEAS DESTANI

    by Onur Yıldırım

    Bu çalışma, Vergilius’un Aeneas adlı destanını Augustus Roması’ndaimparatorluk ideolojisinin edebî ve mitopoetik kuruluşu bağlamındaincelemektedir. Araştırmanın temel sorusu, Aeneas’ın siyasal meşruiyet,kolektif hafıza ve Roma imparatorluk ideolojisinin kurulmasında nasıl birişlev gördüğüdür. Çalışma, destanı yalnızca Augustus rejiminin doğrudanpropagandası olarak değerlendiren indirgemeci yorumlardan uzakdurmakta; bunun yerine metnin ideolojik işlevini, iç gerilimlerini ve trajikboyutlarını birlikte ele almaktadır. Bu amaçla yakın okuma yöntemitarihsel-bağlamsal analizle birlikte kullanılmıştır. Aeneas figürününpietas, görev, fedakârlık ve kader kavramları etrafında nasıl bir siyasalahlakiözneye dönüştürüldüğü; Anchises’in yeraltı konuşması, Aeneas’ınkalkanı, Dido anlatısı ve Turnus’un ölümü gibi kritik sahneler üzerindentartışılmıştır. Çalışmanın temel iddiası şudur: Aeneas, AugustusRoması’nın imparatorluk ideolojisini yalnızca yansıtan bir metin değil, buideolojiyi mitik geçmiş, tarihsel kader ve ahlaki özne modeli üzerinden aktifbiçimde kuran bir destandır. Bununla birlikte bu destan, Roma’nınbüyüklüğünü kurarken bu büyüklüğün dayandığı kayıp, şiddet ve bastırmasüreçlerini de görünür kılar. Bu yönüyle Aeneas, imparatorlukideolojisinin tek sesli bir aracı değil, meşruiyet ve trajedi arasındakigerilimli ilişkiyi taşıyan kurucu bir edebî metin olarak okunmalıdır.

  • Open Access

    Mukaddesatçılık Düşüncesinde Ayasofya Sembolizmi: Ayasofya Hitabesi Üzerine Bir Değerlendirme

    by Onur Yıldırım, Hasan Burak Ayyıldız

    Bu çalışma, Türkiye’nin modernleşme sürecinde siyasal sembollerin oynadığı kurucu rolü Ayasofya örneği üzerinden analiz etmeyi amaçlamaktadır. Ayasofya; Doğu Roma İmparatorluğu, Osmanlı Devleti ve Türkiye Cumhuriyeti dönemleri boyunca geçirdiği kimlik değişiklikleriyle sadece mimari bir yapı olmanın ötesine geçmiş, farklı ideolojik fikriyatların meşruiyet devşirdiği bir ‘bellek mekânı’ haline gelmiştir. Çalışma kapsamında, mukaddesatçı düşüncenin en önemli figürlerinden Necip Fazıl Kısakürek’in ‘Ayasofya Hitabesi’ başlıklı metni değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirme sonucunda; Necip Fazıl’ın Ayasofya’yı tarihsel bir ‘emanet’, ‘vasiyet’ ve ‘fetih sembolü’ olarak kurguladığı, bu sembol üzerinden keskin bir ‘biz’ ve ‘öteki’ inşası gerçekleştirdiği saptanmıştır. Bu çalışma, Ayasofya’nın Cumhuriyet’in sekülerleşme politikaları ile mukaddesatçı kesimin tarihsel iade talepleri arasında stratejik bir mücadele alanı olarak işlev gördüğünü ortaya koymaktadır. Sonuç olarak Ayasofya, Türkiye’deki siyasal sembolizmin ve kimlik mücadelelerinin merkezinde yer alan dinamik bir araç olarak güncelliğini korumaktadır.

  • Open Access

    Bir Parrhesia Denemesi Olarak Nizamülmülk’ün Siyasetname’si

    by Onur Yıldırım

    Nizamülmülk’ün Siyasetname’si, İslam siyasal-edebi literatürü bağlamında siyasetname türünün ilk özgün örneklerinden birisini teşkil etmektedir. Siyasetname türünün karakteristik özelliklerini taşıyan Siyasetname genel yapısı itibariyle devlet yönetimiyle ilgili bir eserdir. Batı dillerinde hükümdar aynaları olarak bilinen siyasetname türünün merkezi siyasal aktörü hükümdardır. Bu bakımdan Siyasetname hükümdara devletin yönetimiyle ilgili öğüt verme amacında olan bir metindir. Ancak Siyasetname’nin tarihsel-siyasal bağlamı, eserin yazarının siyasal-kamusal misyon ve gücü dikkate alındığında, bu eser sadece hükümdara öğüt verme suretiyle devlet yönetiminin nasıl olması gerektiği ya da “olması gereken”in ne olduğu üzerinden bir anlatı sunmaz. Aksine Siyasetname, “olan”ı müşahede etme suretiyle mevcut siyasal-kamusal işleyişe karşı eleştirel bir perspektif yerleşir. Başka bir deyişle Siyasetname, “olan”ın eleştirisinden “olması gereken”e yönelik reform programı ya da bir yol haritası sunmasına rağmen, bu eserin odak noktasını “olan”ın tüm açıklığıyla değerlendirilmesi oluşturur. Bu çalışma bağlamında Siyasetname’nin “olan”a karşı eleştirel söyleminde hakikati dile getirme çabası içerisinde olduğuna yönelik yarattığı izlenim, bu eserin parrhesia kelimesinin kılavuzluğunda okunulması ve değerlendirilmesine neden olmuştur. Fransız filozof Foucault tarafından “sözel ilişki etiği” olarak tanımlanan parrhesia’nın kelime anlamı “her şeyi söylemek”tir. Bu kelime anlamını muğlak bulan Foucault, pratik siyasetteki görev ve rolü nedeniyle parrhesia’nın açık sözlülük, tehlike, ödev ve eleştiri kelimelerini içerisinde barındırdığını ifade eder. Aslında ona göre parrhesia, yukarıda zikredilen kelimeleri bünyesinde taşıma suretiyle hakikati söyleme sanatı anlamına gelir. Bu çalışma, Foucault’nun çözümlemesine dayanan parrhesia kelimesinin kılavuzluğunda Siyasetname’yi kendi tarihsel-siyasal bağlamı içerisinde değerlendirmeyi yöntem olarak belirlemektedir. Çalışmanın konusu, parrhesia kelimesinin kılavuzluğunda Siyasetname’nin eleştirel söylemini ortaya çıkarmaktır. Çalışmanın amacı, hükümdara devlet yönetimiyle ilgili öğüt verme amacıyla kaleme alındığı ifade edilen siyasetname türünün özgün örneklerinden birisi olan Siyasetname’nin bir parrhesia metni olarak değerlendirilmesi gerektiği ortaya koymaktır.

  • Open Access

    Ortaçağ İslam Siyasal Düşüncesi Bağlamında Devlet Kavramının Muadilleri Üzerine Bir Araştırma

    by Onur Yıldırım

    Ortaçağ İslam siyasal düşüncesi bağlamında devlet kavramını, bu düşünceye kaynaklık eden dört ilmi türün ortaya koyduğu üç teorinin kılavuzluğunda değerlendirmek mümkündür. Bu ilmi türlerden ikisi olan kelâm ve fıkıh alanlarındaki eserler açısından devleti incelemenin yolu imâmet teorisine başvurmaktan geçer. Fars kültüründen mülhem siyasetname türü devleti, bu türün siyasal gerçeklik ve ideal siyaset arasında kurduğu bağdan hareketle değerlendirir. Siyasetname türündeki eserlerde devlet kelimesini karşılama amacıyla genellikle mülk kelimesi tercih edilir. Platon ve Aristoteles mührü taşıyan İslam siyaset felsefesi, devletle konusunu ideal yönetim bağlamında inceler. Antik Yunan mirasının yetkin siyasal örgütlenme biçimi olarak kabul edilen polis, bu mirasın etkisiyle eser üreten İslam filozofları aracılığıyla medineye dönüşür. Bu çalışma, Ortaçağ İslam siyasal düşüncesine kaynaklık eden fıkıh, kelâm, siyasetname ve siyaset felsefesi alanlarındaki belli başlı eserler aracılığıyla ortaya konulan devlet kelimesini muadilleri bağlamında değerlendirme amacındadır. Bu ilmi türlerin kılavuzluğunda devletin tanımı ve devlet kelimesine kaynaklık eden tarihsel-kültürel mirasların neler olduğu konuları işlenecektir.


  • Open Access

    The Hayy Story of Ibn Tufayl as the Revelation of an Anomaly

    by Onur Yildirim

    Ortaçağ İslam siyasal düşüncesi hem din hem de felsefeyi kendisine konu olarak belirlemek durumunda kalmıştır. Din ve felsefenin, siyasal düşüncenin konusu olarak belirlenmesi, bu iki unsur ya da etkinlik arasında ne tür bir ilişkinin oluşturulması gerektiğine dair çabaların ortaya konulmasına neden olmuştur. Ortaçağ İslam siyasal düşüncesine katkıda bulunan filozofların çoğunluğu din ve felsefenin amaç bakımından müşterek oldukları için uzlaştıklarını, daha doğru bir ifadeyle uzlaş (tırıl)maları gerektiğini varsayarlar. Ne var ki, uzlaştırılmaya çalışılan tüm unsurların esasında birbirlerine karşıt olmaları ve hatta özsel olarak çatışmaları söz konusudur. Bu bakımdan din ve felsefeyi uzlaştırmaya çalışan İslam filozofu, aslında din ve felsefenin zımnen çatıştığına dair “ima türünden” bir anlayıştan hareket eder. Fârâbî’nin temel tezlerine dayanan Meşşâî gelenek takip edilecek olursa, İslam filozofu için bu uzlaşının gerçekleşeceği mekân erdemli toplum ve bu toplumun idaresi için gerekli olan sanat ise erdemli siyaset sanatıdır. Siyaset, varlıkların hakikatine ilişkin bilinmesi ve inanılması gereken ilkelerin (teorik felsefe) neler olduğunu bilen ve bu ilkelerin uygulama alanını ve bunların nasıl uygulanacağının (pratik felsefe) bilgisine sahip olan filozofun, medeni toplumu yönetmesini sağlayan sanattır. Ancak din ve felsefe uzlaş(tırıla)madığında, temel amacı hakikat olan filozof ne yapmalı, hem kendi hem de medeni toplumun mutluğu için ne tür bir yol tercih etmelidir? Bu sorudan hareket eden bu çalışma, alegorik bir tarzda kaleme alınan İbn Tufeyl’in Hayy bin Yakzan başlıklı öyküsünün din ve felsefe arasında çatışmayı konu edindiğini ileri sürmektedir. Bu çalışmanın amacı, din ve felsefenin çatıştığına dair yukarıdaki iddiadan hareketle filozofun kadim siyasal misyonu olarak tayin edilen medeni toplumun yöneticisi olma misyonundan feragat edişini ortaya koymaktır.

  • Open Access

    Erken Modern Osmanlı Siyasetnamelerinde Altın Çağ Anlatısı

    by Onur Yildirim

    Tarih-üstü bir rol oynayan ideal dönem, hem kendini takip eden dönemleri tarihselleştirir hem de bu dönemler için temel referans kaynağı olma görevini üstlenir. Başka bir deyişle, ideal nizam olarak kabul edilen nizamın bozulmasının yarattığı sorunları ve sıklıkla ortaya çıkan hayal kırıklıklarını ortadan kaldırma amacıyla şimdinin kendisine rehber edinmesi gereken bir dönemin idealleştirilmesi söz konusudur. Bu idealleştirme, çoğu kez bilimsel-tarihsel gerçeklikten ziyade kültürel semboller ve efsanelere dayanmasına rağmen, daha önce yürürlükte olan mükemmel bir nizam inancı üzerinden geçmiş ve şimdinin eleştirisini yapma suretiyle şimdi ve geleceği yeniden inşa etmeye çalışır. İçinde bulunan zaman diliminden idealleştirilen döneme sıklıkla göndermeler yapılması suretiyle kamusal sorunlara ve pratik ihtiyaçlara çözüm sunan reçeteler ortaya konulur. Bu reçeteler, şimdinin yanı sıra geleceği de içerisine alan özgüven senaryolarının tahayyül edilmesini sağlar. Bu çalışma, erken modern olarak adlandırılan 16.-17. yüzyıllar Osmanlı düşünce dünyası içerisinde kaleme alınan siyasetnamelerin yukarıda zikredilen bir misyonla şimdi ve geleceği, idealleştirilen bir geçmişin kılavuzluğunda inşa etme çabasını ortaya koyma amacındadır.

  • Reel Politiğin İzdüşümü: Gazâlî’nin İmamet Teorisinin Paradoksal Yapısı

    by Onur Yildirim

    Ortaçağ İslam siyasal düşüncesinin merkezi konularından birisini imamet teorisi oluşturur. Bu teorinin ortaya konulmasında, Ortaçağ İslam siyasal düşüncesine kaynaklık eden iki ilmi tür başı çekmektedir: Kelâm ve siyaset fıkhı. Kelâm ve fıkhın bir dalı olarak siyaset fıkhı alanlarında kaleme alınan eserler, Ortaçağ İslam siyasal düşüncesinde devlet ve devlet başkanlığına ilişkin konuların yer aldığı imamet teorisinin genel çerçevesini belirlemektedirler. Gazâlî de, bir mütekellim ve fakih olması nedeniyle belli eserleri aracılığıyla bir imamet teorisi ortaya koymayı amaçlar. Gazâlî’nin ortaya koyduğu imamet teorisinin hem yaşadığı devrin dinsel, toplumsal ve siyasal koşullarıyla hem de idealleştirdiği devrin dinsel-siyasal yapısıyla ilişkisi bulunmaktadır. Çünkü Gazâlî, siyasal realite ile benimsediği (arzuladığı/özlem duyduğu) siyasal idealler arasında denge kurmaya çalışan bir düşünürdür. Onun siyasal açıdan realizm ile idealizm arasında kurma ihtiyacı duyduğu dengenin tezahürlerinden birisini imamet teorisi oluşturur. Onun imamet teorisi, devrinin siyasal, toplumsal ve dinsel gerginlikleriyle (Abbasi-Selçuklu ilişkisi ve Abbasi-Selçuklu cephesi ile Bâtınî-Fatımî cephesi) hemhal olan bir idealistin arzularıyla bu tür gerginlikleri ortadan kaldırma amacıyla siyasal teoriler ileri süren bir realistin denge arayışına dayanır. Ancak bu denge arayışı, onun imamet teorisinin paradoksal bir yapı ihtiva etmesine neden olmuştur. Bu çalışma birbirini tamamlama iddiasında olan iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Gazâlî’nin ideal siyasal rejiminin özellikleri ile kendi devrinde hüküm süren siyasal rejimin özellikleri ele alınacaktır. İkinci bölümde, bu iki rejim arasındaki farklılığın, Gazâlî’nin imamet teorisini şekillendirmesi açısından ne denli önemli olduğu ortaya konulacaktır. Bu çalışmanın amacı, Gazâlî’nin imamet konusunu ele aldığı Fedâihu’l-Bâtıniyye, el-İktisâd fi’l-İtikâd ve İhyâu Ulûmu’d-Din başlıklı eserlerinden hareketle ortaya koyduğu imamet teorisinin paradoksal yapısını tahlil etmektir. Gazâlî’nin siyasetname türünde kaleme aldığı Ettibrül-Mesbük-fi Nasihat’il-Mülük adlı eseri, siyaset, yönetim ve din-devlet ilişkisi açısından önemli bilgiler içermesine rağmen, imamet konusu hakkında dolaylı veya doğrudan argümanlara yer vermediği için temel kaynak olarak tercih edilmemiştir. Bu esere, Gazâlî’nin siyaset ve din-devlet ilişkisi hakkındaki görüşleri bağlamında yeri geldikçe başvurulmuştur.

  • Open Access

    BATI’DA POPÜLİZMİN YÜKSELİŞİ: HEYULADAN FENOMENE

    by Onur Yildirim

    1969 yılında bir grup akademisyen, popülizm terimini tanımlamak amacıyla Ghita Ionescu ve Ernst Gellner’in editörlüğünde bir çalışma gerçekleştirmişti. Bu çalışmanın “Giriş” bölümünü kaleme alan Ionescu ve Gellner, bu bölümün hemen ilk cümlesinde “adına popülizm denen bir heyulanın dünya üzerinde” dolaştığını ifade etmektelerdi. Bu yönüyle, bundan yaklaşık elli sene evvel popülizm üzerine araştırma yapan akademisyenler onun toplumsal-siyasal hayat üzerinde ne denli etkili olacağını kestirmekte zorlanmaktaydılar. Ancak bugün popülizmin toplumsal-siyasal hayat üzerindeki etkinliği hakkında daha net ifadeler kullanma imkânına sahibiz. Çünkü bazı akademik-entelektüel mahfillerde temsili demokrasinin kriz halinde olduğu, yurttaşların siyasal-kamusal hayata tam anlamıyla katılımını gerçekleştiremediği yönündeki iddia ile popülizmin yükselişi arasında pozitif bir ilişki olduğu belirtilmektedir. Buna göre, temsili demokrasinin krizinden ilk elden istifade eden popülizm olmuştur. Bu çalışmanın konusunu, temsili demokrasinin anavatanı olan Batı’da popülizmin heyuladan fenomene dönüşme macerası oluşturmaktadır. Fenomenin, Batı dünyasında hem sağ hem de sol siyasetçiler tarafından istihdam edilişinin düşünsel, toplumsal ve siyasal dinamiklerle açıklamasını sunmaya çalışacağız. Popülizmin temsili demokrasi içerisinde etkin hale geldiğini düşündüğümüz için Batı’nın tüm temsili demokratik rejimlerinde, bu fenomenin potansiyel halde bulunduğu çalışmanın temel dayanak noktasını oluşturmaktadır. Bugün itibariyle popülizm, Atlantik’in her iki yakasının siyasal düşünce ve hayatı üzerinde son derece etkilidir. Çalışmanın nihai amacı, popülizm fenomeninin Batı siyasal hayatını ilerleyen yıllarda da etkileyip etkilemeyeceğini sorgulamaktır.

  • Nevâbitten Muhalefete: Mütevahhid’in Muhalefetinden Erdemli Siyasal Topluma

    by Adem Çaylak, Onur Yildirim

    Bu çalışmada, bireyin ancak bir siyasal toplum içinde iyi, mutlu ve yetkin olacağı kabul edilen klasik ya da modern siyaset felsefesinin aksine, filozofun/bireyin tek başına da mutlu olabileceği ve yetkinleşebileceği iddiasını di-le getiren İbn Bacce’nin “tedbirü’l-mütevahhid” (yalnız insanın yönetimi) kavramsallaştırmasından yola çıkarak, erdemsiz bir toplumda mütevahhidin (nevâbitin) muhalefetinden erdemli bir siyasal topluma dönüşümün olanağı tartışılacaktır. Buna ilaveten çalışma, Fârâbî başta olmak üzere İslam ahlak ve siyaset felsefesi geleneğinde erdemli bir siyasal toplumda erdemsiz birey olarak olumsuz nitelendirilen “nevâbit” kavramına olumlu bir anlam yükleyen İbn Bâcce’nin nevâbit kavramsallaştırmasından yola çıkarak, bozulmuş ve çarpık bir devlette, nevâbit taifesinin muhalefetiyle erdemli bir si-yasal toplumun nasıl tekevvün edebileceğinin praksisi üzerine bir analiz yapmayı amaçlamaktadır. Sonuç olarak bu çalışmanın, klasik siyaset felsefesinde istisna bir yere sahip olduğu düşünülen İbn Bâcce’ci yaklaşım ve kavramsallaştırmaların analizi üzerinden günümüzde erdemsiz devlet ve toplumunun iyi, doğru, adil ve erdeme dayanan bir dönüşümüne teorik katkı yapabileceği ve bu bağlamda yeni bir muhalefet yaklaşımı, teorisi ve stratejisinin inşasına yönelik bir kapı arayabileceği düşünülmektedir.