Özge Metin

Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler öğretmenlerinin yapay zekâ uygulamalarına ilişkin görüşlerini incelemek ve bu uygulamaların öğretim sürecindeki olası katkılarını ve sınırlılıklarını değerlendirmektir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim deseniyle yürütülmüştür. Çalışma grubunu, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında farklı görev yerlerinde çalışan ve ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenen 11 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada veriler, araştırmacılar tarafından geliştirilen “Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Yapay Zekâ Hakkında Görüşleri” adlı yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler NVivo programı desteğiyle içerik analizi yöntemi kullanılarak çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, sosyal bilgiler öğretmenlerinin yapay zekâyı çoğunlukla geleceğin teknolojisi, düşünen makine, hayatı kolaylaştıran ve iş yükünü azaltan bir araç olarak değerlendirdiklerini göstermektedir. Öğretmenler, yapay zekânın bireyselleştirilmiş öğretim, anında dönüt, öğrenci performansının izlenmesi, ölçme-değerlendirme, materyal hazırlama, görsel içerik üretme, sanal gezi ve sanal müze uygulamaları gibi alanlarda sosyal bilgiler öğretimine katkı sağlayabileceğini belirtmiştir. Bununla birlikte bazı öğretmenler, yapay zekânın yanlış bilgi üretme, gerçeklik algısını bozma, öğrencileri hazır bilgiye yöneltme ve öğretmen rolünü arka plana itme gibi riskler taşıyabileceğine dikkat çekmiştir. Bu doğrultuda öğretmenlere yönelik hizmet içi eğitimlerin yaygınlaştırılması, okul altyapılarının güçlendirilmesi ve sosyal bilgiler dersine özgü yapay zekâ destekli etkinlik örneklerinin geliştirilmesi önerilmektedir.

The rapid transformations of the 21st century require education systems to evolve beyond knowledge transmission, emphasizing critical thinking, problem-solving, and social responsibility. In Turkey, the Social Studies Curriculum was redesigned in 2024 under the Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) to align with global competitiveness while safeguarding ethical values and cultural identity. This qualitative study examines teachers’ perceptions of the updated curriculum through a phenomenological approach, interviewing 12 Social Studies teachers across Turkey during the 2024–2025 academic year. Data collected via semi-structured interviews revealed that educators broadly approve of the curriculum’s student-centered methodology, condensed content, and strengthened values education. However, significant implementation challenges emerged, including overly dense activity schedules, inadequate class durations, technological infrastructure gaps, and insufficient teacher preparation for the new framework. The findings suggest that while the TYMM’s theoretical foundations are sound, its practical execution requires systemic improvements: enhanced logistical support for teachers, upgraded school resources (particularly digital tools), and ongoing professional development programs tailored to the curriculum’s demands. Addressing these issues is vital to ensure the program’s efficacy and sustainability. The study underscores that curriculum reform must be accompanied by tangible investments in teacher capacity and institutional infrastructure to achieve its intended outcomes.

Bu araştırma, öğretmen adaylarının dijital vatandaşlık düzeyleri ile teknostres düzeyleri arasındaki ilişkiyi çeşitli değişkenler bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nicel yöntem ve tarama modeli kullanılmıştır. Çalışma grubu, farklı sınıf düzeylerinden ve bölümlerden 681 öğretmen adayından oluşmaktadır. Veriler, “Dijital Vatandaşlık Yeterlik Ölçeği” ve “Teknoloji Destekli Öğrenme Ortamında Teknostres Düzeyleri Ölçeği” aracılığıyla toplanmıştır. Analizlerde betimsel istatistikler, t-testi, ANOVA ve Pearson korelasyon katsayısı kullanılmıştır. Bulgular, öğretmen adaylarının dijital vatandaşlık düzeylerinin genel olarak yüksek, teknostres düzeylerinin ise orta seviyede olduğunu göstermektedir. Sınıf düzeyi arttıkça dijital vatandaşlık puanlarının yükseldiği, ancak teknostres puanlarının anlamlı bir değişim göstermediği belirlenmiştir. Cinsiyet, bölüm ve internet kullanım süresi gibi demografik değişkenler hem dijital vatandaşlık hem teknostres düzeylerinde anlamlı farklılıklar yaratmıştır. Ayrıca, dijital vatandaşlık ile teknostres arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki olduğu ortaya çıkmıştır. Bu bulgu, dijital vatandaşlık becerilerinin artmasının teknostresi azaltabileceğine işaret etmektedir. Araştırma, öğretmen adaylarının dijital vatandaşlık becerilerini geliştirecek eğitim programlarının, teknostres düzeylerini düşürmede etkili olabileceğini önermektedir. Sonuç olarak, dijital vatandaşlık yeterlikleri ile teknostres arasındaki negatif ilişki, eğitim fakültelerinde bütüncül dijital vatandaşlık yeterliklerini arttırmaya yönelik yürütülecek eğitimlerin teknostresi azaltmaya yönelik önemini ortaya koymaktadır.

Bu çalışmanın amacı öğretmen adaylarının çevrimiçi bilgi arama ve yorumlama stratejileri ile teknostres düzeyleri arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Çalışma 424 öğretmen adayıyla, tarama yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Verilerin toplanmasında Web Ortamında Bilgi Arama ve Yorumlama Stratejileri (WOBAYS) ve Teknoloji Destekli Öğrenme Ortamında Teknostres Düzeyleri ölçekleri kullanılmıştır. Öğretmen adaylarının gelişmiş bilgi arama stratejilerinden bilgiyi organize etme faktörü ile teknostres düzeyleri arasında negatif yönde küçük düzeyde ilişki olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca öğretmen adaylarının basit çevrimiçi bilgi arama stratejilerinden teknik özellikler, görsellik ve tek kaynak kullanımı faktörleriyle teknostres düzeyleri arasında pozitif yönde küçük düzeyde ilişki olduğu ortaya çıkmıştır. Bulgular doğrultusunda gelişmiş çevrimiçi bilgi arama stratejisi olan bilgiyi organize etme düzeyi arttıkça öğretmen adaylarının teknostres düzeylerinin azaldığı sonucuna varılmıştır. Öğretmen adayları basit ve karmaşık bilgi ve veri arama stratejilerini geliştirmeleri için arama motorları, veritabanları ve çevrimiçi kütüphanelerinin etkili ve gelişmiş bilgi arama pratikleri eğitim-öğretim etkinliklerine entegre edilebilir. Böylece öğretmen adaylarının olası teknostres kaynaklarının önüne geçilebilir.

Bu araştırma, TÜBİTAK 2204-B Ortaokul Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması’na katılan öğretmen ve öğrencilerin proje süreçlerindeki deneyimlerini, karşılaştıkları zorlukları ve elde ettikleri kazanımları incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması yöntemi benimsenmiş ve veriler içerik analizi tekniğiyle kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Çalışma, 2024 yılında Samsun Bölgesi’nde gerçekleştirilen 55. TÜBİTAK yarışmasında dereceye giren 13 öğrenci ve 15 öğretmenle yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış, bu form uzman görüşü alınarak geliştirilip uygulanmıştır. Araştırma bulguları, öğrencilerin öğretmen yönlendirmesiyle; öğretmenlerin ise okul idaresinin bilgilendirmesiyle yarışmaya dâhil olduğunu göstermektedir. Öğrencilerin bilimsel becerilerini geliştirme ve özgün fikirler üretme amacı taşıdığı, öğretmenlerin ise öğrencilerini destekleme ve mesleki gelişim sağlama amacıyla projelere rehberlik ettiği belirlenmiştir. Öğretmenler rehberlik sürecinde zaman yetersizliği, malzeme eksikliği ve planlama sorunları gibi zorluklarla karşılaşırken; öğrenciler ise süreç boyunca heyecan ve yorgunluk gibi duygusal zorluklar yaşamıştır. Bununla birlikte, hem öğrenciler hem de öğretmenler yarışmanın bilimsel beceri gelişimi, özgüven artışı ve problem çözme yeteneği gibi katkılarını olumlu değerlendirmiştir. Araştırmada ayrıca, öğrencilerin yarışma öncesinde heyecan, sonrasında ise mutluluk, özgüven artışı ve kişisel gelişim deneyimlerini vurguladıkları; öğretmenlerin ise yarışma öncesinde kaygı ve başarı beklentisi, sonrasında ise mutluluk, gurur ve mesleki tatmin duygularını ifade ettikleri tespit edilmiştir.

Bu araştırmada, öğretmen adaylarının bilimsel araştırmaya yönelik tutumlarını ve öz yeterliliklerini çeşitli değişkenler açısından inceleyerek, ikisi arasındaki ilişkinin eleştirel düşünme becerisi bağlamında değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Araştırmada, nicel araştırma yöntemi tarama modellerinden araştırmanın 1. sorusu bağlamında tekil tarama, 2 ve 3. sorusu bağlamında ise ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın veri toplama aracını araştırmacılar tarafından hazırlanan “kişisel bilgi formu”, Korkmaz, Şahin ve Yeşil (2011)’in geliştirmiş oldukları “Bilimsel Araştırmaya Yönelik Tutum Ölçeği”, Akçöltekin (2019) tarafından geliştirilen “Bilimsel Araştırma Öz Yeterlilik Ölçeği” ve Özdemir (2005) tarafından geliştirilen “Eleştirel Düşünme Becerileri Ölçeği” kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini 2023-2024 eğitim öğretim yılında “Giresun Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde” öğrenim görmekte olan 328 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırmadan elde edilen veriler SPSS 25 paket programı kullanılarak alt amaçlar kapsamında t-testi, Mann Whitney-U, Kruskal Wallis-H ve korelasyon testleriyle çözümlenmiştir. Öğretmen adaylarının bilimsel araştırmaya yönelik tutumları ile bilimsel araştırma öz yeterlilikleri arasında pozitif ve yüksek düzeyde ilişki; eleştirel düşünme becerileri ve bilimsel araştırma öz yeterlilikleri arasında ise düşük düzeyde, negatif ve anlamsız ilişki olduğu tespit edilmiştir.

Afetlerin dünya genelinde ve ülkemizde ciddi yıkıcı etkiler yarattığı bilinirken, bu durum toplumları derinden etkilemektedir. Bu bağlamda, afet bilincinin çocuk yaşlardan itibaren kazandırılması ve afet konularının okullarda etkili bir şekilde öğretilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu araştırma, sosyal bilgiler öğretmenlerinin afet konularını öğretirken karşılaştıkları güçlükleri ve bu konudaki çözüm önerilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, 2023–2024 eğitim-öğretim yılında Türkiye'nin çeşitli illerinde görev yapan 12 sosyal bilgiler öğretmeni ile olgubilim deseni kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Veri toplama sürecinde yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla öğretmenlerin deneyimlerine dair ayrıntılı bilgiler elde edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, öğretmenler afet konularını işlerken ders programındaki kazanım yetersizliği, sınırlı ders süresi ve uygun materyal eksikliği gibi zorluklarla karşılaşmaktadır. Çözüm önerisi olarak ise çoğu öğretmen, afet bilincinin kazandırılması için simülasyon tekniğinin etkili bir yöntem olduğunu vurgulamıştır. Ayrıca, öğretmenler afet konularının sosyal bilgiler öğretim programında daha fazla yer alması gerektiğini, böylece öğrencilerin afetlere karşı bilinçli ve hazırlıklı yetiştirilebileceğini belirtmişlerdir.

Bu çalışmada, dördüncü sınıf sosyal bilgiler ders kitabındaki etkinlik, görsel ve metinlerde değişim ve sürekliliği algılama becerisinin incelenmesi ile bu becerinin öğretmen görüşleri ışığında değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman inceleme ve fenomenoloji deseni kullanılarak, sosyal bilgiler öğretmenleri ile gönüllülük esasına göre yarı yapılandırılmış görüşme yapılmıştır. Çalışmada elde edilen veriler içerik ve betimsel analize tabi tutulmuştur. Elde edilen sonuçlara göre, doküman incelemesinin ardından, dördüncü sınıf sosyal bilgiler ders kitabındaki etkinlik, görsel ve metinlerde değişim ve sürekliliği algılama becerisinin dengeli dağılmadığı görülmektedir. Çalışmada tarihe dayalı öğrenme alanlarındaki etkinlik, görsel ve metinlerde söz konusu becerinin yer aldığı ortaya çıkmıştır. Bu durum katılımcı görüşlerinde de belirtilerek, becerinin ders kitabındaki her öğrenme alanında dengeli bir şekilde yer almadığı soncuna ulaşılmıştır. Katılımcılar, değişim ve sürekliliği algılama becerisine yönelik olarak, soyut bir nitelikte olduğu bu nedenle de öğrencilere sunulmasında zorluk yaşadıkları ifadelerinden anlaşılmaktadır. Katılımcılar, değişim ve sürekliliği algılama becerine yönelik öğrencilerin, hazırbulunuşluk durumlarını dikkate alarak öğrencilerin geçmiş, günümüz ve gelecek arasında bağlantı kurmakta yetersiz kaldıklarına vurgu yapıldığı tespit edilmiştir.

Bu araştırma ile sosyal bilgiler öğretmen adaylarının afet hazırbulunuşluk seviyelerinin cinsiyet, sınıf düzeyi, yaşanılan coğrafi bölge, afet dersi alma, afet yaşama durumları, yaşadıkları afette can ya da mal kaybına uğramaları ve sosyoekonomik düzeyi durumlarına göre incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımına uygun olarak tarama modeline göre yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini kolay ulaşılabilir örnekleme ile belirlenen 212 sosyal bilgiler öğretmen adayı oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak, ‘‘Genel Afet Hazırbulunuşluk Ölçeği’’ kullanılmıştır. Araştırmanın alt problemlerine yanıt aramak için parametrik testlerden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular neticesinde sosyal bilgiler öğretmen adaylarının afet hazırbulunuşluk seviyelerinin yüksek düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının afet hazırbulunuşluk seviyesinin en yüksek olduğu alt boyut ‘Algılanan Duyarlılık’ boyutu, en düşük olduğu alt boyut ise ‘Algılanan Engeller’ boyutunun olduğu saptanmıştır.

This research aims to examine from the perspective of pre-service teachers how values, which have a great function in ensuring social order and welfare, maintaining healthy interpersonal relations, adapting the behaviour of the individual with the expectations of social life, and preventing possible social problems, are affected by the pandemic process.The research was carried out using phenomenology method, which is a qualitative research method. The study group of the research consists of twenty-five pre-service teachers. While determining the study group, easily accessible sampling method was used. In the research, a questionnaire containing four open questions developed by the researchers was used as a data collection tool. Content analysis was used in the analysis of the data. As a result of the research, it was determined that the pandemic positively affected some values such as altruism, benevolence, solidarity, gratitude, resignation, cleanliness, giving importance to being healthy, and negatively affected some values such as hospitality, freedom, equality, kindness, perseverance, and aesthetics. On the other hand, it is seen that some values such as patience, solidarity, savings and being scientific take their place among the values that both erode and gain from due to the differences in the perspective of pre-service teachers towards life. In addition, it was concluded that the pre-service teachers have a concern that the eroded values will force humanity to face problems such as various health problems, an asocial life, emotional deprivation, depression, digital addiction, selfishness, unemployment, anxiety, and impoliteness in the future.