Elif Kaya

Bu araştırmanın amacı, COVID-19 pandemisi döneminde sağlık çalışanlarının tükenmişlik düzeyleri ve mesleki motivasyonlarının incelenmesidir. Bu amaçla araştırma, Isparta ilinde faaliyet göstermekte olan Süleyman Demirel Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi ve Isparta Şehir Hastanesi’nde çalışan 386 sağlık çalışanı ile online olarak yürütülmüştür. Araştırmanın verileri Demografik Bilgi Formu, Maslach Tükenmişlik Ölçeği ve Motivasyon Ölçeği’nden oluşan anket formu kullanılarak elde edilmiştir. Araştırma sonucunda sağlık çalışanlarının COVID-19 pandemisinden etkilenme düzeyleri ile tükenmişlik ve motivasyon boyutları arasında pozitif yönde ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Ancak tükenmişliğin “Kişisel Başarı” boyutu ile motivasyonun “Yönetsel Faktörler” boyutlarındaki ilişkinin istatistiksel olarak önemli olmadığı görülmüştür. COVID-19 ile ilgili ifadelerin tükenmişlik ve motivasyon boyutları üzerine etkisini ortaya koymak amacıyla yapılan regresyon analizi sonucunda, COVID-19 pandemisinin sağlık çalışanlarının iş motivasyonları ve tükenmişlikleri üzerine olan etkilerinin; “Duygusal Tükenme” ve “Duyarsızlaşma” boyutları üzerinde ve motivasyonun “Yönetsel Faktörler” haricindeki diğer boyutların tamamında artırıcı bir etki gösterdiği tespit edilmiştir. Ayrıca sağlık çalışanları tükenmişliğin alt boyutlarından “Duygusal Tükenme” ve “Kişisel Başarı” boyutlarından yüksek, “Duyarsızlaşma” boyutundan ise düşük puanlar almışlardır. Motivasyon alt boyutlarından “Yönetsel Faktörler”, “Bireysel Faktörler” ve “İş ile İlgili Faktörler” boyut ortalamalarının yüksek, “Diğer Faktörler” boyut ortalamasının ise çok yüksek olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte tükenmişlik ve motivasyon boyutları demografik değişkenlere göre karşılaştırılmış ve bazı değişkenlerde farklılık bulunmuştur.

The rapid proliferation of artificial intelligence (AI) in healthcare services has underscored the importance of ethical considerations. This development highlights the need to examine ethical implications, debates, concerns, and thoughts from diverse and broad perspectives. In this context, the study focuses on the ethical dimensions of AI in the healthcare domain. AI is increasingly being used in various healthcare applications, but this usage brings along ethical challenges. The aim of the research is to identify themes, trends, and critical points related to AI ethics in healthcare. Through literature review and bibliometric analyses, it is observed that AI ethics research in healthcare revolves around fundamental concepts such as ethics, AI, machine learning, healthcare services, and privacy. Additionally, the leading countries, authors, and institutions in the field are examined. The intensity of collaboration and knowledge sharing in the literature is steadily increasing. In conclusion, considering the potential benefits and challenges of AI use in healthcare, addressing ethical issues, ensuring data security, and enhancing transparency in AI decision processes are crucial. The study aims to provide a deeper understanding of AI ethics topics in the existing literature and guide future research.

Küresel salgın metaforuyla yayılım ve riskin büyüklüğüne sıklıkla vurgu yapılan obezite, sağlık sektöründe çok çeşitli sebeplerle hizmet almak zorunda olan bir kitlenin hastalığı olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu müzmin kitlenin, sağlık hizmeti sunucuları açısından nasıl algılandığı, alacakları hizmetin kalitesi üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Bu çalışmada sağlık sektöründe aktif rol alması beklenen sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinin obez ve obeziteye yönelik bilişsel yapıları kelime ilişkilendirme testi aracılığı ile tespit edilmiştir. Obezitenin sebepleri olarak beslenme özellikleri, yaşam tarzı ve kontrol dışı faktörler şeklinde bir örüntüde tespit edilmiştir. Algıların önemli bir kısmının olumsuz şemalardan oluştuğu görülmüştür. Olumsuz şemalar ağırlıklı olarak kişilik ve fiziksel özelliklere yönelik damgalayıcı ifadelerden oluşmaktadır. Obez bireyler iradesiz ve hareketsiz olarak görülmekte, obez olmaktan kendileri mesul tutulmaktadır. Yanı sıra obez bireyin psiko-sosyal durumu da olumsuz olarak algılanmaktadır. Obez bireyler ağırlıklı olarak mutsuz, izole ve dışlanmış olarak kodlanmıştır. Obeziteden kurtulma stratejilerinde profesyonel destekle ilgili algılar daha baskın durumdadır.

Kültür, geçmişten günümüze değişerek gelen, kendine özgü sanatı, inancı, örf, adeti ve davranışlarıyla toplumun kimliğini oluşturan düşünce tarzıdır. Bu yönüyle, toplumda ortaya çıkarılan, değer verilen, paylaşılan tüm maddi ve manevi ögeleri kapsamaktadır. Kültür, nasıl algılayacağı ya da davranacağı konusunda bireye yol göstermektedir. Bu noktada, bireyin karşılaştığı hastalık durumlarının algılanması ve açıklanmasında kültür, önemli bir noktaya sahiptir. Hastalığa yakalanmak, hastalığı yaşamak, hastalık rollerini taşımak, hastalıkla baş etmeye çalışmak, hastalıktan şikayetlenmek gibi tüm aşamalarda kültürün belirleyici bir rolü vardır. Dolayısıyla bu çalışmada kültür ile hastalık arasındaki etkileşimi teorik olarak incelemek amaçlanmıştır. Çalışmanın sonucunda, bireylerin kültüre göre hastalıklar üzerinde bilgi sahibi olmaya çalıştıkları ve hastalığa yönelik davranışlar geliştirdikleri görülmektedir. Bu açıdan kültürün plasebo ve nosebo etkisi yarattığı sonucuna ulaşılmıştır. Plasebo etkisi bireyler üzerinde iyileştirici güç olarak algılanırken, nosebo etkisinin bireyler üzerinde patolojik durum yarattığı görülmektedir. Bu nedenle sağlık profesyonellerinin sağlık hizmeti sunarken, bireylerin kültürlerini göz önüne alarak hastalığın kaynağını saptaması önemlidir.

Bu çalışmada, sağlık yönetimi bölümü öğrencilerinin Covid-19 ile ilgili bilişsel yapılarının incelenmesi amaçlanmaktadır. Fenomenoloji desenine göre tasarlanan çalışmada veri toplamak amacıyla kelime ilişkilendirme testi kullanılmıştır. Testte anahtar kavram olarak Covid-19 belirlenmiş ve Covid-19’un neyi çağrıştırdığı, neye benzetildiği, olumsuz etkileri, olumlu etkileri ve geleceği nasıl şekillendireceği üzerinden öğrencilerin bilişsel yapıları ortaya konmuştur. Ulaşılan 80 öğrenciden her bir kategoriye ait 800 olmak üzere toplamda 4000 kelimelik bir veri seti elde edilmiş, veriler içerik analizine tabi tutularak temalaştırılmıştır. Analiz sonucunda çağrışım olarak “maske” ve “mesafe”, benzetme olarak “grip” ve “veba”, olumsuz etki olarak “eğitimde yaşanan aksaklıklar” ve “psikolojinin bozulması”, olumlu etki olarak “aile ile vakit geçirme” ve “kendine vakit ayırma”, gelecek etkisi olarak ise “tedbirli yaşam” ve “ekonomik problemlerde artış” kodları öne çıkmıştır. Sonuç olarak, Covid-19 denilince üniversite öğrencilerinin aklına daha çok tedbir ve korunmaya dair çağrışımlar gelmiş, öğrenciler Covid-19’u bulaşıcı ya da ölümcül hastalıklara benzetmiş, olumsuz etkilerin başında kısıtlama ve tedbirler düşünülmüş, olumlu etkiler olarak süreç gelişim ve öğrenme fırsatı olarak görülmüş ve gelecekte bu salgın sebebiyle toplumsal yaşamın dönüşeceğine dair düşünceler ortaya çıkmıştır.

Bu çalışmada X, Y ve Z kuşaklarının ölüme karşı tutumunun ve yas tepkilerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Nicel yöntemde yapılan bu çalışmada Aydın il merkezinde yaşayan 389 kişiye ulaşılmıştır. Veri toplama aracı olarak anket tekniğinden yararlanılmış ve “Ölüme Karşı Tutum Ölçeği” ile “Yas Ölçeği” kullanılmıştır. Elde edilen verilerin SPSS ile yapılan analizleri sonucunda X, Y ve Z kuşaklarının ölüme karşı tutumunun ve yas tepkisinin farklılaştığı tespit edilmiştir. Ölüme karşı tutumda Y kuşağı daha az, X kuşağı daha fazla tarafsız kabullenme ve yaklaşım kabullenme göstermiştir. Ölüme karşı tutumda Y kuşağı daha az, Z kuşağı daha fazla kaçış kabullenme göstermiştir. Ölüme karşı tutumda X kuşağı daha az, Z kuşağı daha fazla ölüm korkusu ve ölümden kaçınma göstermiştir. Yas tepkisinde Y kuşağının daha düşük fiziksel, duygusal, bilişsel ve davranışsal tepki verdiği tespit edilmiştir. Z kuşağının daha yüksek fiziksel, duygusal, bilişsel ve davranışsal tepki verdiği görülmüştür. X kuşağı ise yas tepkisinde iki kuşağın arasında yer almaktadır. Ayrıca cinsiyet, kaybedilen kişinin yakınlık derecesi, kaybedilen kişinin öldüğü yıldaki yaşı, ölüm nedeni, ilişki düzeyi gibi değişkenlere göre de ölüme karşı tutum ve yas tepkisi alt boyutlarının farklılaştığı görülmektedir. Bu verilerden elde edilen bulgular sonucunda kuşaklara göre ölüme karşı tutumun ve yas tepkisinin farklılaştığı ifade edilebilir.

Hekimler tarihsel süreç içerisinde onlara atfedilmiş olan tıbbi güç sebebiyle saygın birer figür olagelmiştir. Son dönemlerde ise hekimlik çeşitli eleştirilere maruz kalmaktadır. Gerek hekimlik mesleğinin muteber niteliği, gerekse bu mesleğe yöneltilen eleştiriler çeşitli kalıp yargıların sonuçları olarak ortaya çıkmaktadır. Bu araştırmada, sağlık ve hekim teması içeren karikatürlerde yer verilen hekim sterotiplerinin ortaya koyulması amaçlanmaktadır. Çalışma kapsamında, Google arama motoru üzerinde; “karikatürler ve sağlık”, “karikatür ve hekim”, “karikatürlerde hekimler”, “karikatürlerde doktorlar” gibi anahtar kelimeler aranarak bu karikatürler içerisinden, doğrudan hekimler ve sağlık ile ilgili olan (Türk çizerler tarafından çizilmiş) ilk 100 karikatür incelenmiştir. Tespit edilen karikatürler içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırma kapsamında karikatürlere yansıyan hekimlerin neredeyse tamamının erkek olduğu, orta yaşlı, ortalama/normal kiloda ve kel olarak tasvir edildikleri görülmüştür. Karikatürlerde hekimlerin genellikle sakin, beyaz önlük giyen ve gözlüklü kişiler olarak yansıtıldığı tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular kapsamında hekim stereotipinin mesleğin zorluklarını yansıtacak şekilde orta yaşlı, kel ve bunun yanı sıra bir düzen ve disiplin göstergesi olarak beyaz önlükle resmedildiği görülmektedir. Karikatürlerin çoğunda hekim-hasta iletişimindeki aksaklıkların konu edinilmesi, hekim ve hastaları arasındaki ilişkinin en problematik alanının iletişim sorunları olduğunu işaret etmektedir.

Devlet ve halk sağlığı uygulayıcıları pandemiyle mücadelede çeşitli kısıtlamalar uygulamış ve aşılamaya dair faaliyetler yürütmüştür. Bu politikalara bazı bireyler hızlı uyum gösterirken bazıları ise uyum göstermekten kaçınmışlardır. Bu durum, devletlerin ve halk sağlığı uygulayıcılarının zorlayıcı tedbirler almasına yol açmıştır. Zorlayıcı tedbirlere uyum noktasında ortaya çıkan farklılıklar, sebebinin araştırılmasını gerekli kılmıştır. Bu çerçevede “bireysel kültürel değerler, bireylerin pandemi tedbirlerine uyum davranışlarını nasıl etkiler?" sorusuna cevap aranmıştır. Hofstede’in kültürel değerler teorisinin alt boyutlarından belirsizlikten kaçınma ve kolektivist-bireycilik boyutları ele alınarak, kolektivist bireylerin ve belirsizlikten kaçınan bireylerin aşılama politikası ve pandemi tedbirlerine davranışlarını incelemek amaçlanmıştır. Çalışmanın evrenini Isparta il merkezinde yaşayan 18 yaş üstü bireyler oluşturmaktadır. Kolayda örnekleme yöntemi kullanılarak 300 kişiye ulaşılmıştır. Kolektivizm ve belirsizlikten kaçınma pandemi tedbirlerine uyumu etkilemiştir.

En tr The aim of this study is to investigate the relationships between emotional deafness and internet addiction levels of university students. For this purpose, data was collected from 308 students at the Süleyman Demirel University, Faculty of Economics and Administrative Sciences, Department of Health Management. The data of the study was obtained through a questionnaire the Emotional Deafness (Alexithymia) (Kemerli ve Çelik, 2015) and the Internet Addiction Scale (Günüç, 2009) and questions about internet and social media usage. According to the findings of the study, the majority of the students used the internet every day and spent time between 3 to 6 hours on the internet on average. In addition, as internet addiction increases; it was found that the students had difficulty in recognizing and verbalizing emotions, and not only had a difficulty in recognizing the emotions of the people around them but also had a hard time to discern their emotions. Bu çalışmanın amacı üniversite öğrencilerinin duygu sağırlığı ile internet bağımlılık düzeyleri arasındaki ilişkinin araştırılmasıdır. Bu amaca yönelik olarak, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Sağlık Yönetimi Bölümünde öğrenim gören 308 öğrenciden veri toplanmıştır. Çalışmanın verileri Duygu Sağırlığı (Aleksitimi) (Kemerli ve Çelik, 2015) ve İnternet Bağımlılığı Ölçeği (Günüç, 2009) ile internet ve sosyal medya kullanımına yönelik sorulardan oluşan anket vasıtasıyla elde edilmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen bulgular arasında öğrencilerin çoğunluğunun her gün mutlaka interneti kullandığı ve günde ortalama 3 ila 6 saat arasında internette vakit geçirdikleri yer almaktadır. Ayrıca, öğrencilerde internet bağımlılığı arttıkça duyguları tanıma ve söze dökmede güçlük yaşadıkları, etrafındaki kişilerin duygularını tanımanın güçleştiği ve duyguların ayırt edilebilirliğinin zorlaştığı tespit edilmiştir.