Esma Durukal

Bu çalışmanın temel amacı, tüketicilerin online satın alma davranışlarında online satış promosyonlarının ve e-hizmet kalitesinin rolünün istatistiksel olarak incelenmesidir. Bu kapsamda, nicel araştırma yöntemine dayalı olarak 494 tüketiciden online anket soru formu aracılığıyla veriler toplanmış ve yapısal eşitlik modelinde analiz edilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgulara göre tüketicilerin online satın alma davranışında online satış promosyonu ve e-hizmet kalitesinin etkili olduğu anlaşılmıştır. Diğer yandan, ehizmet kalitesinin online satış promosyonuna kıyasla daha fazla etkiye sahip olduğu ortaya çıkmıştır. Online satış promosyonlarının ekonomi ve tasarruf boyutu online satın alma davranışıyla pozitif ve anlamlı şekilde ilişkili bulunurken, eğlence ve heyecan ve keşfetme boyutları ile online satın alma davranışı arasında anlamlı bir ilişki ortaya çıkmamıştır. E-hizmet kalitesinin etkinlik, yerine getirme ve iletişim boyutları ile online satın alma davranışı arasında ilişkiler pozitif ve anlamıyken, sistem kullanılabilirliği, gizlilik, duyarlılık ve telafi boyutlarında anlamlı ilişki bulunmamaktadır.

Şirketler başarıları için CRM kaynaklarını nasıl kullanacaklarına önem vermeleri gerekir. Bu bağlamda şirketlerin üstün bir CRM yeteneği ve Sosyal CRM yeteneği geliştirmeleri müşteriler ile şirketler arasındaki etkileşimi artıran önemli konulardır. Bu çalışmanın amacı; şirketlerin CRM yetenekleri ile Sosyal CRM yeteneklerine bağlı faktörlerin önem sıralamasının şirket yetkilileri ve akademisyenler aracılığıyla belirlenmesidir. Çalışma bulguları değerlendirildiğinde, hem CRM yetenekleri hem de Sosyal CRM yetenekleri faktörlerinin şirket yetkilileri ve akademisyenler nezdinde farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışmanın literatürdeki mevcut çalışmalardan farkı CRM yetenekleri ve Sosyal CRM yeteneklerinin bir arada ele alınması ve şirketlerin pazarlama yöneticileri ile pazarlama alanında uzman akademisyenlerin değerlendirmeleri ve karşılaştırılması bakımından literatüre özgün bir katkı sağlayacak olmasıdır. Ayrıca çalışmada çok kriterli karar verme yöntemlerinden biri olan Best-Worst yöntemi kullanılması da literatürdeki diğer çalışmalardan farklılaşmaktadır. CRM kaynaklarının etkin kullanımı şirketlerin başarılarında önem arz etmektedir. Bu bağlamda şirketlerin üstün bir CRM yeteneği ve Sosyal CRM yeteneği geliştirmeleri müşteriler ile şirketler arasındaki etkileşimi artıran önemli konulardır. Bu çalışmanın amacı; şirketlerin CRM yetenekleri ile Sosyal CRM yeteneklerine bağlı faktörlerin önem sıralamasının belirlenmesidir. Çalışma sonuçlarına göre şirketler için CRM yeteneklerinde en önemli kriter müşteri ilişkileri yükseltme yeteneği iken akademisyenler için personel yeteneğidir. Sosyal CRM yeteneklerinde ise hem şirketler için hem de akademisyenler için bilgi üretimi en önemli kriterdir. Bu çalışmanın literatürdeki mevcut çalışmalardan farkı CRM yetenekleri ve Sosyal CRM yeteneklerinin bir arada ele alınması ve şirketlerin pazarlama yöneticileri ile pazarlama alanında uzman akademisyenlerin değerlendirmeleri ve karşılaştırılması bakımından literatüre özgün bir katkı sağlayacak olmasıdır. Ayrıca çalışmada çok kriterli karar verme yöntemlerinden biri olan Best-Worst yöntemi kullanılması da literatürdeki diğer çalışmalardan farklılaştırmaktadır.

Dijital teknolojiler; iş modellerini, iş ortamlarını, pazarları ve pazarlama iletişimi paradigmasını değiştirmektedir. Özellikle koronavirüs pandemisi ile birlikte dünya kültürü yüz yüze olmaktan çıkmış, dijital teknolojileri kullanan çevrimiçi kültürlerin çoğalmasına yol açmıştır. Bu eğilim ile birlikte sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik gibi teknolojik gelişmelerin yanı sıra 3D sanal dünya olarak ifade edilen Metaverse kavramı 2021 yılı itibariyle kültür, sanat, eğitim, turizm gibi pek çok alanda dikkat çekmektedir. Metaverse, 3D interaktif dijital alanda her türlü markayı sunma konusundaki potansiyeli ile geleceğin yeni pazarlama platformu olması beklenmektedir. Metaverse, ürün ve hizmetlerin işlevselliğini artırarak müşteri deneyimi yaratmak amacı güden markalar için akıllıca bir yol olabilir. Bu çalışmanın amacı; hemen hemen her sektörde devrim yaratacak olan ve internetin 3 boyutlu versiyonu olarak kabul edilebilecek Metaverse kavramını ortaya koymayı ve pazarlamaya etkisinin kavramsal düzeyde açıklamayı amaçlamaktadır. Literatürde henüz sınırlı sayıda çalışma mevcut olduğu için bu çalışma da literatüre dayalı keşifsel araştırma yapılmıştır. Literatürde metaverse pazarlaması ile ilgili çalışmalar incelenmiştir. Sonuç olarak; işletmelerin metaverse ile ilgili henüz emekleme evresinde olduğu, işletmelerin metaverse uygulamalarında başarıya ulaşmaları için en önemli etkenin ultra hızlı internetin olması gerektiği, işletmelerin hizmet tedarik ekosistemlerini destekleyebileceği ve markaların henüz başlangıç düzeyindeki metaverse uygulamaları ile hayal ile sınırlı hedonik ve faydacı müşteri deneyimi yaşatabilecekleri söylenebilir. Ayrıca metaverse ortamında işletmelerin fiziksel ve dijital ürün ve hizmetleri pazarlayabilecekleri, işletmelerin yaratıcı faaliyetlerde üretim maliyetlerini düşürebildiği, NFT’ler aracılığıyla gelir elde edebileceği, markaların yaratıcılıklarını en üst düzeye çıkarabileceği, marka bilinirliklerini artırabileceği, yeni ürün tasarım fikirlerini test edebilecekleri, müşterilerin sanal mağazadaki tüm alışveriş deneyimlerini görebileceği, müşteri hakkında veri toplayabilecekleri ve bu verilerle fiziksel mağazalarını geliştirebilecekleri sonucuna ulaşılmıştır.

Geleneksel ödeme yöntemlerine alternatif bir ödeme aracı olan mobil ödeme hizmetleri kullanıcılara sağladığı sayısız avantaja rağmen halâ dünyada yaygın olarak kullanılmamaktadır. Son yıllarda mobil teknolojilere artan ilgi mobil ödeme hizmetleri kavramını gündeme getirmektedir. Bu çalışmanın amacı tüketicilerin mobil ödeme hizmetleri kullanımını öngörebilecek ana faktörlerin test edilmesinin yanı sıra böyle bir sistemi kullanmanın müşteri memnuniyetine sağlayabileceği katkıyı araştırmaktır. Çalışmada ele alınan IS Success modeli mobil ödeme hizmetlerinin başarısını ölçmeyi sağlarken, UTAUT ise mobil ödeme hizmetlerinin başarılı olmasına yol açan faktörleri ortaya koymaktadır. Araştırmada 246 kullanıcıya anket yapılmış, araştırma sonuçları yapısal eşitlik modeli LISREL programı ile analiz edilmiştir.

Sürdürülebilir bir rekabet avantajı yaratmak, günümüz dijital değişimine uyum sağlamak için firmaların pazarlamada meydana gelen evrimi takip etmesi ve kendilerini sürekli olarak bu dönüşüme göre güncellemesi zorunlu bir nitelik taşımaktadır. Firmaların günümüz şartlarında geleneksel anlayış yerine dijitalleşmeye önem veren bir pazarlama anlayışına geçişi söz konusudur. Pazarlama anlayışı, ürün odaklı yaklaşım olarak nitelendirilen pazarlama 1.0’dan, müşteri odaklı olarak nitelendirilen pazarlama 2.0, değer odaklı anlayış olarak nitelendirilen pazarlama 3.0 ve sanal gerçeklik odaklı pazarlama 4.0 anlayışı olarak değişim göstermiştir. Bu çalışmanın amacı, geleneksel pazarlama anlayışı Pazarlama 1.0’dan günümüz dijital pazarlama anlayışı Pazarlama 4.0’a yolculuk sürecindeki değişimi kavramsal çerçevede anlatmaktır. Ayrıca bu yaklaşımlar arası farklılıklar ve bu sürece firmaların entegrasyonundan bahsedilecektir.