Engin Güvendi

Ormanlar değişiyor; onları yönetme biçimimizin de değişmesi gerekiyor. İklim değişikliği, istilacı türler, arazi kullanımı baskıları ve artan ekolojik stres, orman ekosistemlerinin işleyişini yeniden şekillendirmektedir. Bu kitap, söz konusu dinamik süreçleri bilimsel temelde ele alarak güncel yönetim yaklaşımlarına yeni bir bakış sunmaktadır. Kitapta; • Yaprak alan indeksi ile ekosistem işlevlerinin nicelleştirilmesi ve akıllı ormancılık uygulamaları, • İklim değişikliğinin tıbbi ve aromatik bitkilerin yayılışı üzerindeki etkileri, • Borçka (Artvin) örneğinde tarım arazilerinde odunsu tür çeşitliliği ve istilacı tür riski, • İklim, su, toprak ve vejetasyon etkileşimlerine dayalı, ekolojik stres ve dirençlilik odaklı bütünleşik bir yönetim çerçevesi ele alınmaktadır. Ölçekler arası bağlantıları kuran, kuramsal tartışmayı alan çalışmalarıyla buluşturan bu eser; orman mühendisleri, ekologlar, çevre bilimcileri, planlamacılar, akademisyenler ve lisansüstü öğrenciler için güncel ve kapsamlı bir başvuru kaynağıdır. Sürdürülebilir orman yönetiminin geleceğini anlamak isteyenler için bir rehber.

Ormanlar yaşamın başlangıcından günümüze kadar insanların yaşamlarını devam ettirebilmeleri, ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri için sürdürülebilirliği olan en değerli kaynaklardan birisidir. Ormanlara yapılan en küçük müdahale tüm canlıları etkileyebilmektedir. Dolayısıyla orman suçları doğal kaynakların ve orman kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi açısından üzerinde durulması gereken önemli bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada, Trabzon Orman Bölge Müdürlüğü (OBM) ve ona bağlı Orman İşletme Müdürlüğü (OİM) sınırları içerisinde 1997-2025 yılları arasında gerçekleşen orman suçları, suç türleri ve bu suçların OİM dağılımları incelenmiştir. Araştırma bulgularına göre, ilgili dönemde Trabzon OBM’nde toplamda 15.879 adet suç işlenmiş olup işlenen suçların 9131 adetini kesme, 2664 adetini açma, 1464 adetini işgal, 1214 adetini bulundurma, 755 adetini nakil, 337 adetini sarf, 112 adetini otlatma, 115 adetini yangın, 2 adetini av ve 1 adetini maden ocağı açma suçu oluşturmaktadır. Elde edilen sonuçlar Trabzon OBM ve ona bağlı OİM’lerinde en yaygın suç tipinin kesme, açma ve işgal olduğunu, buna karşın otlatma, yangın, maden ocağı ve av suçlarının düşük seviyelerde kaldığını göstermektedir. Sonuç itibariyle, Trabzon OBM ve ona bağlı OİM sınırları içerisinde ormanlık alanlarda suç işlenmesine neden olan ve olabilecek faktörler irdelenerek bahsi geçen suç oranlarının azaltılabilmesi için bir takım önerilerde bulunulmuştur.

Giriş ve Hedefler Türkiye’de ormancılık faaliyetleri, orman kaynaklarının korunması ve verimli kullanılması amacıyla yürütülmektedir. Ancak uygulama süreçlerinde karşılaşılan teknik aksaklıklar, ormancılık çalışmalarının etkinliğini ve sürdürülebilirliğini olumsuz etkileyebilmektedir. Bu çalışma, Trabzon Orman Bölge Müdürlüğü (OBM) ve ona bağlı orman işletme müdürlüklerinde ormancılık faaliyetleri yürütülürken karşılaşılan teknik aksaklıkların belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Yöntemler Araştırmaya ait veriler, Trabzon Orman Bölge Müdürlüğü’ne bağlı 9 Orman İşletme Müdürlüğü’nde görev yapan personelden elde edilmiştir. Araştırma kapsamında geri dönüş sağlayan toplam 56 katılımcının anketleri değerlendirilmiştir. Verilerin analizinde Jamovi 2.7.31 paket programından yararlanılmıştır. Bulgular Katılımcılar tarafından en önemli teknik sorun, iş yoğunluğunun görevlerin verimli şekilde yürütülmesini zorlaştırması olarak belirlenmiştir. Ayrıca amenajman planlarının belirli aralıklarla revize edilmesi gerektiği görüşü yüksek düzeyde desteklenmiştir. Buna karşılık mevcut personel sayısının ormancılık faaliyetlerinin etkin şekilde yürütülmesinde yetersiz olduğu değerlendirilmiştir. Yapılan istatistiksel analizler sonucunda katılımcıların görüşlerinin cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu, yaş, unvan ve mesleki deneyim değişkenlerine göre anlamlı farklılık göstermediği belirlenmiştir (p>0,05). Sonuçlar Araştırma sonucunda, ormancılık faaliyetlerinin yürütülmesinde iş yükü ve personel yetersizliğinin en önemli sorunlar arasında yer aldığı belirlenmiştir. Ayrıca kaçak faydalanmaların önlenmesi, mevzuatın uygulanabilirliği ve çalışanların konaklama koşullarına ilişkin çeşitli sorunların bulunduğu tespit edilmiştir. Bu kapsamda teknik iş birimlerinin oluşturulması, personel kapasitesinin artırılması, amenajman planlarının düzenli olarak güncellenmesi ve teknolojik imkânlardan daha etkin yararlanılması önerilmektedir.

Giriş ve Hedefler Ülkemizdeki farklı orman ekosistemlerinin karbon bağlama potansiyelinin belirlenmesine ve tahmin edilmesine yönelik çalışmalar incelendiğinde sadece ağaçlar üzerinde çalışmalar yapılmış olduğu görülmektedir. Ancak “Orman” deyimini sadece ağaç topluluğu olarak algılamak doğru değildir. Ormanı ağaçlarla birlikte aralarında karşılıklı etki ve ilişkiler bulunan diğer bitkiler, hayvanlar, mikroorganizma, toprak, hava, su ve iklim gibi diğer doğa faktörlerinin birlikte oluşturdukları bir sistem olarak kabul etmek gerekir. İşte bu nedenledir ki; söz konusu çalışmada, Gümüşhane-Kürtün yöresi için çok büyük öneme sahip olan Örümcek Ormanları, klimatik, edafik (toprak özellikleri), fizyografik (denizden yükseklik, bakı, eğim) ve biyotik (arazi kullanım sınıfı, bonitet) özellikler bakımından incelenerek yükselti, eğim ve bakı etmenlerine göre karbon depolama miktarlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöntemler Araştırmanın gerçekleştirilmesine yönelik gerekli veriler amenajman planlarından elde edilmiştir. Topraküstü biyokütle ve buna bağlı olarak topraküstü karbonun hesaplanması için literatür verilerinden yararlanılmıştır. Çalışmada yapılan hesaplama ve haritalama çalışmaları Coğrafi Bilgi Sistemleri ortamında gerçekleştirilmiştir. Bulgular Toplamda 30332,48 ha alanda depolanan topraküstü karbon değerleri toplamının 485249,30 ton/ha olduğu belirlenmiştir. Çalışma sonucunda; en fazla topraküstü karbon, yükselti basamaklarına göre 288247,77 ton ile 1501-2000m aralığında, eğim sınıflarına göre 464121,69 ton ile pek sarp alanlarda, bakı gruplarına göre 340870,72 ton ile kuzeyli bakılarda, bonitet sınıflarına göre 332907,65 ton ile IV. bonitet sınıfında, arazi kullanım sınıflarına göre ise 477058,26 ton ile verimli orman alanlarında olduğu belirlenmiştir. Sonuçlar Böylesine büyük bir öneme sahip olan Örümcek Tabiatı Koruma Alanı’nda yetişme ortamı koşulları ve ormanın yapısı çok iyi etüt edilmelidir.

Özet Ülkemizin 22,9 milyon hektar olarak belirlenen orman varlığı birçok tehditler altında bulunmakta ve bu tehditlerin en önemli kaynağını insanlardır. Ormanlarda insan müdahaleleri sonucu oluşan zararların büyük bir bölümü kırsal kesimde yaşayan orman köylüsü tarafından yapılmaktadır. Orman suçları olarak adlandırılan bu fiiller ülkemizde halen görülmekte ve bir çevre sorunu olarak karşımızda durmaktadır. Orman suçu; orman varlığının geleceğini tehdit eden düzenli ve sürdürülebilirlik niteliğini ihlal eden, dolayısıyla bu milli serveti tehlikeye sokan bütün fiilller olarak mütalaa edilmiştir. İlk bakışta orman suçları, birçok kimse tarafından ağaçların kesilmesi ve ormanın açılması ile yakılması şeklinde anlaşılabilir ve buna bağlı olarak basit ve sayıca az görülebilir. Bu çalışmada, 1988-2019 yılları arasında Türkiye’de işlenen orman suçları; orman ağaçlarını kaçak kesme, orman ürünlerini kaçak nakletme, ormanda usulsüz alan açma, ormanda usülsüz alan işgal etme, orman alanlarını usülsüz kullanma, izinsiz otlatma gibi suç oluşturan konular bakımından irdelenmiştir. Ayrıca, suçlarla ilgili istatistiki bilgiler verilerek bu suçların sebepleri ve engellenmesi için yapılması gerekenler hakkında öneriler getirilmeye çalışılmıştır.

Türkiye’de odun hammaddesine olan talep artışını karşılamak için ağaçlandırma çalışmalarına ağırlık verilmesi zorunluluk haline gelmiştir. Ağaçlandırma çalışmalarında genellikle kanaatkâr ve hızlı gelişen türlerin kullanılması tavsiye edilmektedir. Bu itibarla, ülkemizde Sahilçamı (Pinus pinaster Ait.) endüstriyel ağaçlandırmalarda kullanılacak iyi bir tür olarak gözükmektedir. Bu nedenle, Sahilçamı’ nın gelişimini ve büyümesini etkileyen en önemli yetişme ortamı faktörlerini ve etki derecelerini saptayarak dönem sonunda en yüksek geliri elde etmek için verimliliğin en yüksek olduğu yerlerden çalışmaya başlamak önem arz etmektedir. Dolayısıyla, bu türün en iyi gelişme gösterdiği Batı Karadeniz Bölgesi’nde yetişme ortamı özelliklerini araştıran çalışmaların yetersiz olduğu görülmektedir. Bu çalışmada, Sinop-Bektaşa Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde yayılış gösteren Sahilçamı ağaçlandırma alanındaki toprakların mutlak derinlik, mekanik bileşim (tekstür), toprak tepkimesi, organik madde miktarı, dış toprak durumu ve humus formu gibi bazı özellikleri ile verimlilik (bonitet endeksi) arasındaki ilişkiler belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla, Sinop-Bektaşa Orman İşletme Şefliği sınırları içerisindeki Sahilçamı meşcerelerinden, 35 adet örnek alandan toplam 145 adet toprak örneği alınmıştır. Alınan toprak örnekleri üzerinde toprak türü, toprak reaksiyonu, organik madde, faydalanabilir su kapasitesi (FSK) vb. gibi özellikler belirlenmiştir. Ayrıca her bir örnek alan için 20 yaşındaki üst boy değerleri hesaplanmıştır. Hesaplanan verimlilik endeksi iyi, orta, düşük olmak üzere 3 gruba ayrılmıştır. Her bir örnek alandaki verimlilik endeksi ile bazı toprak özellikleri arasındaki ilişkiler istatistiksel olarak ortaya konulmuştur. Sonuç olarak; verimlilik endeksi ile % kil miktarı, % toz miktarı, ortalama % organik madde ve ortalama % FSK arasında pozitif, % kum miktarı arasında negatif ilişkiler bulunmuştur.