Necmettin Elmastaş

Efficient route planning is a critical component of smart tourism and destination management, particularly in regions where touristic attractions are geographically dispersed. This study proposes a discrete adaptation of the enzyme action optimizer (EAO), named discrete enzyme action optimizer (D-EAO), to address permutation-based combinatorial optimization problems, with a specific focus on the traveling salesman problem (TSP). The proposed approach integrates random-key encoding to transform continuous solutions into valid permutations, multiple neighborhood operators to enhance search diversity, and a selective 2-opt local search mechanism to improve solution quality. Through this hybrid structure, D-EAO achieves a balanced exploration-exploitation behavior in discrete search spaces. The performance of D-EAO is first evaluated on several well-known benchmark TSP instances with varying problem sizes and is comparatively analyzed against recent discrete metaheuristic algorithms, including discrete Kirchhoff's law algorithm (D-KLA), discrete Tianji's horse racing optimization (D-THRO), and discrete hiking optimization algorithm (D-HOA). Experimental results demonstrate that D-EAO consistently achieves superior or competitive performance in terms of best, average, and standard deviation metrics. Statistical significance analyses using the Wilcoxon signed-rank test confirm that the observed performance improvements are statistically significant across most medium- and large-scale instances. In addition to benchmark evaluations, the proposed algorithm is applied to a real-world tourism-oriented TSP scenario involving 46 tourist points in Bitlis, Türkiye. The results show that D-EAO generates shorter, more stable, and geographically coherent tourism routes compared to competing methods. These findings highlight the effectiveness and scalability of the proposed approach and demonstrate its potential as a decision-support tool for smart tourism planning and sustainable destination management.

Rapid urbanization worldwide offers numerous benefits but also introduces challenges, particularly concerning urban climate comfort, which affects the physical and social well-being in cities. This study examined the microclimatic characteristics of the Burç neighborhood in the historical core of Burdur city, using ENVI-Met models with temperature, relative humidity, wind and PET data collected over a 33,665 m² area at 06:00, 09:00, 12:00, 15:00, 18:00 and 21:00 on 15 August 2023. The analysis revealed that thermal comfort decreases significantly from 09:00 onwards, especially on hard surfaces like asphalt, concrete and parquet, which lack vegetation and intensify heat retention. By contrast, green areas were found to enhance bioclimatic comfort by reducing perceived temperatures by up to 20% in shaded and vegetated zones. Based on these findings, it is recommended that urban areas reduce heat-absorbing materials, such as asphalt and concrete and prioritize green spaces in landscape planning to improve thermal comfort and create more sustainable urban environments.

Bu çalışma, Gaziantep’teki Suriyelilerin, göç öncesi ve göç sonrası sosyoekonomik durumlarını ele almaktadır. Zorunlu göç sonucunda yer değiştiren kişilerin, mevcut sosyoekonomik durumlarının ortaya konulması açısından, göç öncesi durumlarının ortaya konması önemlidir. Bu çalışmanın amacı, Suriyelilerin göç öncesi ve göç sonrası sosyoekonomik durumlarını karşılaştırmalı bir analize tabi tutarak, Suriyelilerin sosyoekonomik durumlarında meydana gelen değişikliğin nasıl olduğunu Gaziantep kentinde yaşayan Suriyeliler üzerinden ortaya koymaktır. Bu kapsamda, Türkiye’de Suriyelilerin en fazla bulunduğu illerden birisi olan Gaziantep’te bir alan çalışması yapılmıştır. Gaziantep’in merkez ilçelerinden Şahinbey ve Şehitkâmil’e bağlı 40 şehirsel mahallede 400 gönüllü Suriyeli katılımcıya rastgele örneklem yoluyla ve yüz yüze görüşülerek anket uygulanmıştır. Anketler KoBotoolbox programı aracılığıyla 2021 yılının mart ayında uygulanmıştır. Sonuç olarak, zorunlu göç sonrası, Suriyelilerin sosyoekonomik yapılarında değişikliklerin olduğu görülmüştür. Göç öncesiyle kıyaslandığında, zorunlu göçün, Suriyelilerin sosyoekonomik yapılarını % 62,5’lik düzeyde “aynı” yönde etkilediği, % 29’luk düzeyde de “iyi” yönde ve %8,75 düzeyinde de “kötü” yönde etkilediği saptanmıştır. Böylece, göç öncesiyle kıyaslandığında, göç sonrası Suriyelilerin sosyoekonomik durumlarının, “olumlu” veya “olumsuz” olmak üzere %37,5 düzeyinde etkilendiği saptanmıştır.

Seçim coğrafyası, herhangi bir coğrafi alanda, geçmişte ve günümüzdeki siyasal yönelimleri ve siyasal güç dağılımına ait özellikleri değerlendirmeye imkân sağlarken aynı zamanda geleceğe dair çıkarımlara da temel oluşturmaktadır. Seçmen ile seçilecek aday arasındaki ilişkinin mekânsal dağılımı, bu dağılımı etkileyen etmenler, temsil durumu, bölgesel farklılıklar ve bunların nedenleri seçim coğrafyasının temel konularını oluşturmaktadır. Bu çalışmada, Hatay ili mahalle düzeyinde 2018 yılında yapılan genel seçim sonuçları kullanılarak mekânsal analizler yürütülmüştür. Çalışmada genel seçim sonuçlarına dayanarak Hatay ilinde siyasi, sosyal ve kültürel farklılıkların belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada kullanılan veriler Yüksek Seçim Kurulu’ndan temin edilmiş, istatistiksel yöntemler kullanılarak sonuçlar elde edilmiştir. Moran’s I, LISA ve HOTSPOT analizleri ile parti tercihlerinin mekânsal dağılışları incelenmiş elde edilen sonuçlar çeşitli tematik haritalar ve tablolar ile gösterilerek değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, Hatay ilinde siyasi, sosyal ve kültürel farklılıklar görülmüştür. Sonuç olarak, Hatay ilindeki mekânsal farklılaşmanın siyasi tercihler üzerindeki etkisine dair önemli bulgular elde edilmiştir. Çalışma, politikacıların farklı mekanların farklı ihtiyaçlarını anlamaları ve onlara uygun politikalar geliştirmeleri için önemli veriler sunmaktadır. Mevcut çalışmanın, aynı zamanda diğer alanlarda yapılacak benzer çalışmalar için bir model oluşturacağı ön görülmektedir.

Bu çalışmada Hoşap Çayı Havzası’nın tarımsal arazi kullanım durumu ele alınmıştır. Havza, coğrafi bölge ayırımına göre, Doğu Anadolu Bölgesi’nin Van Bölümünde, İstatistiki Bölge Birim Sınıflandırmasına göre ise TRB2 Bölgesi (Düzey 2) içerisinde bulunmaktadır. Çalışma alanının minimum yüksekliği 1649 metre ile Van Gölü su seviyesi iken maksimum yüksekliği ise 3684 metre ile Başet Dağı’dır. Havzanın toplam alanı 2.551 km²’dir. Bu çalışmadaki amaç, Hoşap Çayı Havzası’ndaki tarımsal arazi kullanım durumunu ortaya koymak ve bu araziden rantabl yararlanmak için çözüm önerileri geliştirmektir. Bu çalışmanın ilk aşamasına literatür taraması ve gerekli veriler toplanarak başlanmıştır. Literatür toplama ve tasnifini, arazi çalışmaları, sayısal veri toplama ve elektronik ortamda harita çizimleri takip etmiştir. Bu hazırlıklardan sonra çalışma grafik, tablolarla desteklenerek tamamlanmıştır. Batıda Havasor Ovası, doğuda ise akarsular tarafından parçalanmış olan Hoşap Platosu havzanın en önemli düzlük alanlarını oluşturmaktadır. Hoşap Çayı Havzası’nda genel arazi bölünüşünde tarım alanlarının payı %23.2’dir. Hoşap Çayı Havzası’nda hayvancılık ile birlikte diğer önemli bir ekonomik faaliyet ise tarımdır. Tarımsal faaliyetler batıda, Hoşap Çayı’nın Van Gölü’ne döküldüğü deltanın her iki tarafında (güney-kuzey) ve Havasor Ovası’nda, doğuda ise Hoşap Platosu’nda yoğunluk kazanmıştır. Havzada, mevcut tarımsal arazi potansiyeli yeterince değerlendirilmemektedir. Havzadaki mevcut potansiyelin maksimum fayda sağlayacak biçimde kullanılabilmesi için tarımsal arazi kullanımında sürdürülebilir bir planlamanın yapılması önem arz etmektedir.

1998 Adana Antlaşması’yla normalleşmeye başlayan Türkiye-Suriye ilişkileri, 2000 yılından sonra Beşar Esad’ın yönetime geçmesiyle birlikte tarihin en iyi konumuna gelmiştir. Ama “Arap baharı ya da Şam baharı” denilen süreç, Hem Türkiye-Suriye diplomasisini kesintiye uğratmış, hem de Suriye’yi iç savaşa sürüklemiştir. Sonuçta Suriyeli nüfusu başka ülkelerde sığınmacı haline getiren süreç başlamıştır. Suriyelilerin göç sürecinde en fazla tercih ettiği ülkeler arasında Türkiye ilk sırada gelmektedir. Bunun temel nedeni ise, Türkiye ile Suriye arasındaki tarihi bağların güçlü olmasından kaynaklanmaktadır. Genelde Türkiye özelde ise Gaziantep kentinin Suriyeli kaynaklı göçlerle birlikte yoğun nüfuslu mekânlara dönüşmüştür. Yoğun nüfuslu mekâna dönüşen Gaziantep kentinin, toplumsal ve mekânsal olarak değişim süreci hızlanmıştır. Gaziantep kentine yönelen Suriyeli kaynaklı göçlerin, Gaziantep kentsel alanının ekonomik ve toplumsal değişimine önayak olarak kentsel alanın yeniden üretim süreci içerisine sürüklenmesine neden olmuştur. Göçler mekânın kullanım biçimlerine göre farklılaşmasına, toplumsal ve ekonomik yapıda değişimlerin meydana gelen neden olmaktadır. Gaziantep kentine zorunlu bir şekilde göç eden Suriyeli sığınmacıların, kentsel alanda meydana getirdiği değişimleri, anket çalışmaları, derinlemesine yapılan görüşmeler ve saha çalışmasında ki gözlemler sonucunda elde edilen veriler üzerinde değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda bu çalışmada, Suriye kaynaklı zorunlu göçlerin Gaziantep kentinde meydana getirmiş olduğu mekânsal değişimin, ekonomik ve toplumsal ölçekteki yansımaları değerlendirilmiştir.

Bu çalışmada Ahlat kıyı ovasındaki yeraltı suları araştırılmıştır. Bu arazilerde 2002 yılından sonra açılan çok sayıda kuyu aracılığıyla sulamalı tarım yaygın biçimde yapılmaya başlamıştır. Bu çalışmayla araştırma sahasındaki yeraltı suyunun fiziksel ve kimyasal özelliklerinin belirlenmesi, bu özelliklere dayanarak Van Gölü kıyısına yakın tatlı su akiferlerine olası tuzlu göl suyu karışımının araştırılması amaçlanmıştır. Çalışma alanını temsil edebilecek coğrafi verilerin üretilmesi için beş kuyu seçilmiştir. Su örnekleri, Harran Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi (HÜBTAM) prosedürlerine uygun olarak, 2017 yılı içerisinde Haziran ve Eylül aylarında seçilen kuyulardan alınarak test edilmiştir. Yeraltı suyu verilerinin alansal dağılışının değerlendirmesini yapmak amacı ile Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) yazılımlarından faydalanılmıştır. Kuyu sularının bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri arazi çalışmalarında test edilmiştir. Yeraltı sularının Klorür (Cl⁻) konsantrasyonları ve hidrokimyasal fasiyes değişimi tuzlulaşma süreçlerinin değerlendirilmesi için yorumlanmıştır. Buna göre 1 no’lu kuyu civarındaki yeraltı sularında göl suyuyla bağlantılı kimyasal değişim saptanmıştır. Bu durum su örneklerine ait Piper diyagramında da açıkça görülmektedir. Hidrokimyasal süreçlerin yanında yeraltı suyundaki değişimi etkileme potansiyeli olan Van Gölü’nün seviye değişiklikleri, arazi kullanımındaki değişiklikler ve derin sondaj kuyularının açılması gibi etkenler de değerlendirilmiştir. Yeraltı suyunun tuzlu göl suyu ile etkileşime girmesi sonucunda tatlı suyun kimyasal bileşiminde önemli değişiklikler meydana gelir. Yeraltı suyuna göl suyunun karıştığı kısımlardaki kuyu sularında (1. kuyu civarı) her iki ölçüm döneminde de diğer tüm kuyulardan daha yüksek pH, EC, %Na, Cl⁻ ve SAR değerleri gözlenmiştir. Bu gözlemlere göre araştırma alanının sadece en güneyinde, kıyıya yakın kısımlarda göl suyunun yeraltı suyuna karıştığı, diğer kıyı kısımlarında karışmadığı tespit edilmiştir.