MBMehmet Bölükbaşı

Mehmet Bölükbaşı

*This is an algorithmically generated author record based on publicly available information.

Mehmet Bölükbaşı has a total of 11 co-authors. Here are the top co-authors by number of shared publications:


Latest Publications

  • Open Access

    Suçin, M.H. (2013). Öteki Dilde Var Olmak (Arapça Çeviride Eşdeğerlik). Say Yayınları, 272 s. ISBN: 9786050201901

    by Mehmet Bölükbaşı

    Öteki Dilde Var Olmak (Arapça Çeviride Eşdeğerlik), Arapça-Türkçe karşılıklı çeviriyi çeviribilim perspektifinden ele alan ve Türkiye'de telif edilen ilk akademik eser kabul edilmektedir. Kitap, kuramsal ve uygulamalı çeviri konularını birbirine uyumlu bir şekilde ele almaktadır. Sözcük seçimi, eş dizim, deyim ve atasözlerinin çevirisinde karşılaşılan problemler ayrıntılı olarak incelenmiş ve bu problemleri aşmak için kullanılması gereken çeviri stratejileri hakkında bilgiler verilmiştir. Bu kitap, genel olarak çeviribilim ve özel olarak Arapça-Türkçe karşılıklı çeviriyle ilgilenenler için önemli bir kaynaktır. Yazarın, bu eseri Arapça-Türkçe karşılıklı çeviriyi çeviri bilimi perspektifinden ele alarak bu alandaki tek araştırma kitabı olma özelliğini taşımaktadır. Tanıtım metninde, eserin içeriği hakkında ayrıntılı bilgi verilmektedir.

  • Open Access

    Kitâbu’l-Menâzır-Optik, İbnu’l-Heysem (Çev.: M. Faruk Toprak) Ankara: Uzam Yayınları, 2024, 384 s., ISBN: 978-625-9955-28-5

    by Mehmet Bölükbaşı

    İbnu’l-Heysem, Kitâbu’l-Menâzır-Optik isimli eserinde, fizik ile matematiği bir araya getiren bir yaklaşım benimseyerek, matematiksel analiz ile ampirik gözlem arasındaki boşluğu gidermeyi hedeflemiştir. Bu bağlamda, antik dönemin görme teorisini yeniden şekillendirerek daha sağlam bir temele oturtmuş ve söz konusu teorideki çelişkileri çözmeyi başarmıştır. İbnu’l-Heysem, ışığın, fiziksel gerçekliğe sahip olduğunu ve insan algısını yönlendiren bir unsur olarak işlev gördüğünü belirtmiştir. Bunu desteklemek amacıyla yaptığı deneylerde, ışık ışınlarının matematiksel olarak hesaplanabilir nitelikte olduğunu ortaya koymuştur. İbnu’l-Heysem’in yeni görme teorisi, mevcut görme teorilerini inceleyip değerlendirdikten sonra geliştirdiği özgün bir teoridir. Ayrıca, ışığın yayılması konusunda da kendi teorisini geliştirerek bu alanda yeni bir teori ortaya koymuştur. İbnu’l-Heysem, daha önceki Optik kuramlarını tekrar gözden geçirerek optik biliminin esaslarını oluşturmayı amaçlayan bu eserinde ışığın ve rengin özelliklerini matematiksel ve deneysel bir yaklaşımla ele almıştır. Eserinde, kendisinden önceki optik teorilerini doğru ve yanlış yönleriyle değerlendirip analiz etmiş ve deney sonuçlarına dayanarak geliştirdiği yeni ışık ve görme kuramlarını ayrıntılı bir şekilde açıklamıştır. 384 sayfadan oluşan bu eserin, konuya ilgi duyan araştırmacılara önemli bir katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.

  • Open Access

    Kitap İncelemesi: Alâ el-Asvânî,Yakupyan Apartmanı (عِمَارَة يَعْقُوبْيَان)

    by Mehmet Bölükbaşı

    Mısır’ın önemli toplumsal gerçekçi yazarlarından biri kabul edilen Alâ el-Asvânî, kaleme aldığı Yakupyan Apartmanı adlı eserinde 90’lı senelerin Mısır’ında farklı hayat tarzlarına sahip insanların bir arada yaşadığı apartman ile dönemin siyasi ve sosyal yapısı hakkında bilgiler vermiştir. Yakupyan Apartmanında Mısır’da 1970’lerde Enver Sedat yönetiminde ekonomik alanda dışa açılım dönemi ile daha sonra 1990’lı yıllarda Hüsnü Mübarek yönetiminde de devam eden zaman dilimi anlatılmaktadır. Yakupyan Apartmanında Mısır’ın 1990’lı yıllardaki değişimi ile apartmanda yaşayan farklı meslek gruplarına mensup kişilerin hayata bakış açılarının farklılaşması ve değişimleri anlatılmaktadır. Eserde, Mısır’da artık Arap milliyetçiliğinin ve devletçilik ilkesinin yerine serbest piyasanın hakim olduğu toplumsal alanda dinin; siyasi alanda ise İslamcılığın egemen olduğu zaman diliminde meydana gelen değişimler ele alınmıştır. 2002 yılında yayınlanan eser eşcinselliğin normal bir duyguymuş gibi anlatılması nedeniyle Mısır’da tartışmalara neden olmuştur. Ayrıca eser birçok yabancı dile tercüme edilmiştir. Eser 2006 yılında sinemaya da uyarlanmıştır. Bu çalışmada Alâ el-Asvânî’nin kaleme aldığı Yakupyan Apartmanı adlı eserde yer alan olay kurgusu ele alınmıştır.

  • Open Access

    Han el-Halili, Necib Mahfuz (Çev.: Bedrettin Aytaç) İstanbul: Hit Kitap Yayıncılık, 2011, 256 s., ISBN: 978-994-4198-34-9

    by Mehmet Bölükbaşı

    Eserin ana temasını, bireysel mücadeleler ve toplumsal baskılar altında var olma mücadelesi oluşturur. Konu ve olay örgüsünde, Ahmed Akif'in yaşadığı duygusal dalgalanmalar, ailesinin geçim sıkıntıları ve çevresel faktörlerin etkisi altında sürdürdüğü yaşamı anlatılmıştır. II. Dünya Savaşı esnasında Kahire de Mısırlı küçük bir ailenin yaşantısını anlatan eserde eski ve yeni hayat tarzları bir arada verilmiştir. Eserde Ahmed Akif eskiye dönük kalıplaşmış korkuları ve endişeleri olan bir karakter olarak anlatılmıştır. Ayrıca Ahmed Akif hayatın yükünü ve zorluklarını sırtlanmış birisi olduğu anlatılmıştır. Han el-Halili, sadece tarihi ve sosyal bir anlatım değil, aynı zamanda evrensel insani tecrübelerin yansımasıdır. Her dönemin, her toplumun ve her bireyin hikâyesinde bir parça bulacağı birçok katman içeren bu eser, edebiyatseverler için vazgeçilmez bir başyapıttır. Eserin son sayfasını kapatırken, okuyucunun zihninde ve kalbinde iz bırakan bu yolculuk, Kahire'nin sokaklarının ötesine geçerek, kendi iç dünyalarımızın derinliklerine doğru devam eder. Mahfuz'un Han el Halili eseri bu yüzden sadece bir kitap değil, bir yaşam deneyimidir. Bu bağlamda Necîb Mahfûz'un usta kalemi, okuyucunun daha derin düşünmesini ve kendi hayatıyla kıyaslamasını sağlar.

  • Open Access

    Endülüs Emevî Devletinde Bilimsel Faaliyetler

    by Mehmet Bölükbaşı

    İspanya’da kurulan Endülüs Emevî Devleti Arap toplumunun altın çağını yaşadığı ve önemli bilimsel gelişmelerin meydan geldiği bir zaman dilimi olmuştur. Bu dönemde farklı toplumlarla bir arada yaşayan Endülüs Arapları çeşitli kültürlerle birlikte yaşamış ve kültürler arası etkileşim meydana gelmiştir. Bu etkileşim bilim alanında da kendini göstermiştir. Bu dönemde kütüphaneler kurulmuştur. Bu kütüphanelerde çeviri faaliyetleri hız kazanmıştır. Çeviri faaliyetlerine Hristiyan ilim adamları da katılmıştır. Endülüs’te Müslüman ve Hristiyan bilim adamlarınca yapılan çeviriler neticesinde farklı bilimsel birikimlerin bir araya gelmesiyle kültürler harmanlanarak kendine özgü entelektüel bir yapı meydana gelmiştir. Endülüs Emevîleri devrinde kurulan kütüphaneler sayesinde bilim adamları ihtiyaç duydukları eserlere kolay bir şekilde ulaşma imkânı bulmuşlardır. Bu kütüphanelerde Arap-İslam kültürüne ait el yazmaları ile doğu dünyasındaki bilimsel eserlerin çoğaltılması sayesinde İslam ve doğu kültürü Batı dünyası tarafından tanınmaya başlanmıştır. Kütüphaneler sayesinde bilimsel faaliyetler hız kazanmıştır. Kütüphaneler bilimsel çalışmaların gelişip ilerlemesinde Doğu ve Batı dünyası arasında köprü görevi görmüştür. Ayrıca Endülüs Emevî Devleti bilim ve kültür alanında İspanya’da kalıcı etkiler bırakmıştır. Bu etki sayesinde Batı dünyası bilim ve kültür alanında önemli gelişmeler kaydetmiştir. Emevî Devletinin İspanya’da hüküm sürdüğü dönemde diller arası etkileşim meydana gelmiştir. Bu etkileşim sayesinde Arapçadan İspanyolcaya geçen kelimelerin bir kısmı halen İspanyolcada kullanılmaktadır. Bu çalışmada Endülüs Emevî Devletinde bilimsel faaliyetlerin gelişimi ve Batı dünyasına etkileri hakkında bilgiler ele alınmıştır.

  • Kitap İncelemesi: Kitabu’l Hâlid Emîn Er-Reyhânî

    by Mehmet Bölükbaşı

    Romanın ana temasında, Doğu ve Batı kültürlerini uzlaştırma ve karşılaştırmaya ağırlık verilmiştir. Emîn Er-Reyhânî, sürekli olarak Amerika'nın erdemleri ve gelecekteki kaderi üzerine kafa yormuş ve bunu Osmanlı İmparatorluğu ile dini hoşgörüsüzlük ve çatışmalarla mücadele eden Arap dünyasıyla ilişkilendirmiştir. İki farklı kültürü belki de dönemin diğer tüm yazarlarından daha fazla sentezleyen yazar birkaç yıl kaldığı Amerika'yı deneyimledikten onun güçlü ve zayıf yönlerini değerlendirdikten sonra Lübnan’a geri dönerek Arap halkını doğrudan ilgilendiren bir felsefe geliştirmiştir. Amerika'nın materyalizmi ve ideallerini tutarsız bir şekilde takip etmesi onu sürekli hayal kırıklığına uğratsa da yine de Amerika'nın dünyanın gelecekteki evriminde güçlü bir gücü temsil ettiğine ve Arap dünyasının onun siyasi ideallerinden, dine olan göreceli saygısından, bilim ve ilerlemeyi kucaklamasından bir şeyler öğrenebileceğine inanmıştır. Yazar felsefik düşüncelerine Kitabu’l Halid adlı eserinde yer vermiştir. Eserde Arap milliyetçiliğinin önemi ve gelişmesi ile Osmanlı Dönemi Lübnan’ı hakkında bilgilere yer verilmiştir. Bu çalışmada Emîn Er-Reyhânî’nin kaleme aldığı Kitabu’l Halid adlı eserde yer alan olay kurgusu ele alınmıştır.

  • Open Access

    Similarities of Şanlıurfa Arabic with Iraqi and Gulf Arabic

    by Mehmet Bölükbaşi

    Hz. Ömer’in 634 ve 644 yılları arasında Halife olduğu dönemde yapılan Arap-İslam fetihleri neticesinde İyâz b. Ğunm (ö.641) komutasındaki Arap-İslam ordusu günümüzde Güneydoğu Anadolu bölgesi olarak adlandırılan o devirde el-Cezire bölgesi diye isimlendirilen coğrafyayı M.640 senesinde fethetmiştir. Batısında Fırat, doğusunda ise Dicle nehirleri ile iki tarafı sularla çevrili olduğundan bu bölgeye Müslüman-Arap coğrafyacılar Arapçada ada anlamına gelen ‘el-cezire’ (الجَزِيرَة) ismini vermişlerdir. Batılılar bölgeye Mezopotamya, Süryaniler ise; iki nehir arası anlamına gelen ‘Beyne’n-nehreyn’ (بَيْنَ النَّهْرين) ismini vermişlerdir. Fetihlerden sonra Urfa’nın da içinde yer aldığı el-Cezire bölgesine Benî Mudar kabilesi yerleşmiştir. Bu kabilenin üyeleri günümüzde de Arapça konuşmaya devam etmektedir. Ayrıca, Irak’ta konuşulan yerel Arapçanın uzantısı olan Şanlıurfa Arapçası Türkiye’de Hatay, Mardin ve Siirt’te konuşulan Arapçadan oldukça farklıdır. Soyları Benî Mudar kabilesine dayanan ve uzun yıllar boyunca kendi içine kapanık ve izole bir hayat yaşayan Urfa Arapları günlük dillerinde kullandıkları Arapça kelimeleri ve ibareleri muhafaza edebilmişlerdir. Bu sayede Urfa Arapçası Hatay, Mardin ve Siirt Arapçasına göre daha fasih ve anlaşılır olma özelliğini koruyabilmiştir. Ayrıca, Urfa yerel Arapçasını konuşan birisi Irak ve Körfez ülkeleri (Kuveyt, Katar ve Bahreyn) Arapları ile daha kolay anlaşabilmektedir. Bu çalışmanın amacı ülkemizde Türkçe, Kürtçe ve Zazacadan sonra kullanılan dördüncü dil olan aynı zamanda Şanlıurfa’da konuşulan Arapçanın kökeni, ortaya çıkışı, kullanılan kelimeler ve ibareler hakkında bilgi vermektir.

  • Language and style characteristics of Arabic spoken in Şanlıurfa

    by Mehmet Bölükbaşi

    Uyarı“Bölükbaşı, M. (2021). Şanlıurfa’da konuşulan Arapçanın dil ve üslup özellikleri. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (25), 802-813. DOI: 10.29000/rumelide.1032535” künye bilgili makale görülen lüzum üzerine yayından çekilmiştir.


  • Arapça nahiv çalışmaları önemli nahiv ekolleri ve nahiv öğretimi

    by Mehmet Bölükbaşi

    Köklü bir dil olan Arapça, İslamiyet geldikten sonra büyük bir ilerleme kaydetmiştir. Bununla birlikte; Arapça öğretimi ilk başlarda, ticarî ve dinî nedenlerle ortaya çıkmış daha sonra İslam dinini yaymak için yapılan fetih hareketleri neticesinde yeni coğrafyalar ve farklı kültürlerle karşılaşılmıştır. Fethedilen yerlerde, Arapça öğrenmek isteyen topluluklara Arapçayı öğretmek amacıyla Arapçada gramer çalışmalarına ihtiyaç duyulmuş ve bu sayede Arap gramerinin temelleri atılmıştır. Bu durumun sonucunda Arap gramerinin ilk eserleri telif edilmiş ayrıca Arap diline yeni lehçeler girmeye başlamıştır. Arap dilinin önemli gramer kaynakları telif edilmiş ve önemli gramerciler ortaya çıkmıştır. İslamiyet’i kabul eden diğer milletlere mensup kişilerin Kur’ân-ı Kerîm’i yanlış okumalarını önlemek amacıyla Kur’ân-ı Kerîm harekelenmiştir. Bu sayede yanlış okumaların önüne geçilmiştir. Sâmi dil ailesinden olan Arapça; Eski, Klasik, Orta, Modern Arapça ve sürekli gelişen mahalli lehçeler olmak üzere sınıflandırılmıştır. Bu bağlamda, Arapça geniş bir coğrafyaya yayıldığı ve Müslümanlığı kabul eden farklı milletler tarafından konuşulduğu için dinamik bir dil olma özelliğini sürdürmektedir. Batı dünyasında ise ilk başlarda; Hıristiyanlar Müslümanlarla yapacakları dini tartışmalarda üstün gelebilmek amacıyla Arapça öğrenmişlerdir. Daha sonra Arapça öğrenimi ticarî ve kültürel faaliyetler nedeniyle son yıllarda artış göstermiştir. Bu çalışmada, dünyada dört yüz milyon kişi tarafından konuşulan ve bir buçuk milyar Müslümanın ibadet dili ile kadim dillerden olan Arapçanın tarihsel gelişimi, öğretim tarihçesi nahiv çalışmaları, önemli nahiv ekolleri ve nahiv öğretimi hakkında bilgiler verilmiştir.


  • Araplar’da çeviri biliminin ortaya çıkışı ve Câhiz’in konu hakkındaki düşünceleri

    by Mehmet Bölükbaşi

    Çevirinin usulleri tam olarak belirlenemediğinden Araplarda yapılan ilk tercümeler istenilen düzeyde olmamıştır. Farklı dillerde telif edilmiş eserler kelime kelime Arapçaya tercüme edilmiştir. Mütercimler, kaynak ve hedef dile istenilen seviyede hâkim olamadıklarından tıp, astronomi, matematik ve dînî alanlarda telif edilmiş eserleri Arapçaya istenilen seviyede çevirememişlerdir. Câhiz, daha önce farklı dillerden yapılan bu çevirileri incelemiş ve mütercimlerin yapmış oldukları hataları tespit etmiştir. Daha sonra çeviri hakkındaki görüşlerine de yer verdiği ‘Kitâbu’l-Ḥayevân’ adlı eserini telif etmiştir. Bu eserde çeviriyi yapacak olan mütercimin hem Arapçanın hem de çevirisini yapacağı yabancı dilin kurallarını ve kültürünü bilmesi gerektiğini belirtmiştir. Mütercimin çeviride en uygun kelimeyi kullanmasının gerekli olduğunu ve tercüme ettiği eserin müellifi hakkında bilgi sahibi olmasının istenilen seviyede bir çeviri için önemli bir husus olduğunu ifade etmiştir. Çevirisi yapılacak eserde yer alan abartılı ve anlaşılmayan cümlelerin Arapçaya en uygun kelimenin ve ibarenin bulunarak aktarılması gerektiğini belirtmiştir. Câhiz, mütercimin istenilen seviyede çeviri yapabilmesi için daha önce yapılmış çevirileri inceleyerek yapılan çeviri hatalarını tespit edip aynı hataları yapmaması gerektiğini vurgulamıştır. Araştırmada doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Câhiz’in, çeviri hakkındaki görüşleri ve mütercimde olması gereken özellikler ile Arap dünyasında çeviri faaliyetlerinin gelişimi hakkında bilgiler verilmiş, onun Arapça çeviri alanına nasıl bir katkı sağladığı araştırılmıştır.