Ayşe MERMUTLU

At no time in history has social change been as rapid as it is today. Developments in digital technologies have profoundly transformed everyday life, including motherhood experiences. This study examines intergenerational continuity and change in motherhood experiences related to pregnancy, childbirth, and childcare in Mardin, Türkiye, a culturally diverse region where long-standing traditional social relations coexist with rapid social transformation driven by modernization, urbanization, educational expansion, digitalization, and changing gender relations. This socio-cultural context provides a valuable setting for exploring how motherhood has both persisted and changed across generations. The study employed a qualitative phenomenological design based on subjective experiences. Semi-structured interviews were conducted with 60 women from two generations (mother–daughter pairs) using purposive and snowball sampling methods. The interview data were analyzed using MAXQDA 24 through thematic analysis. The findings indicate that motherhood continues to be shaped by enduring patriarchal norms while simultaneously being redefined through medicalization, professional expertise, digitalization, and the ideology of intensive mothering. Important continuities remained, particularly regarding maternal responsibility and gendered divisions of care, whereas substantial changes emerged in digitalization, medicalization, parental roles, family planning, anxiety, child-centeredness, and sources of parenting knowledge.

Bu çalışmada öztakip uygulayıcılarının sosyal medya kullanımlarının öztakip pratikleri ile ilişkisi, söz konusu pratikleri ne yönde ve nasıl etkilemekte olduğu sorusu ele alınmaktadır. Akıllı telefon uygulamaları ve çeşitli giyilebilir cihazlar (akıllı bileklik, akıllı saat) kullanarak çeşitli faaliyet ve durum üzerine öztakip yapan 44 katılımcı ile yapılan görüşmelerden hareketle, öztakip uygulayıcılarının sosyal medya kullanımlarında her iki faaliyetin birbirini karşılıklı olarak şekillendirmekte olduğuna ilişkin bulgulara ulaşılmıştır. Bu bulgulardan hareketle, ilk olarak, sosyal medyanın katılımcıların öztakip pratiğine yönelimini motive eden bir etmen olarak işlev görebildiği anlaşılmaktadır. Öztakip uygulayıcılarının öztakip sürecinde elde ettikleri verileri kıyaslama ve rekabet gibi çeşitli amaçlar doğrultusunda sosyal medyada paylaşımının kişilere motivasyon ve sosyal destek sağlamakta olduğu belirlenmiştir. Sosyal medyanın ayrıca öztakip sürecinde “sağlığa” ve ideal beden görünümüne ilişkin norm ve standartların içselleştirilmesi ve yeniden-üretilmesinde işlevselleşebildiği görülmüştür. Son olarak, sosyal medyanın, kullanıcıların diğer kullanıcılarla iletişim kurmasına ve birlikte hareket edebilmesine bağlı olarak, takibi yapılan faaliyetler ekseninde gelişen yeni ilişkilerin ve sosyalliklerin oluşmasına yönelik ortamlar sunmakta olduğu gözlenmiştir.

Radikal feminist kuramdaki annelik tartışmalarına odaklanan ve annelik, doğurganlık, çocuk bakımı gibi konularda radikal feminist kuramın temel yaklaşımını anlamayı ve açıklamayı amaçlayan bu çalışma literatür taramasına dayanan betimsel bir çalışmadır. Radikal feminizm, kadın-erkek eşitsizliğinin temel nedeni olarak ataerkil sistemi görmektedir ve bu eşitsizliği sonlandırmak için ataerkil düzeni ortadan kaldırmak gerekmektedir. Bir sistem olarak veya bir tarihsel blok olarak ataerkilliği var eden ve sürdürülebilir kılan belli yapılar vardır. Radikal feministlere göre ataerkil sistem genel olarak aile kurumunun ve özel olarak da annelik pratiğinin dolayılımıyla yeniden üretilmektedir. Dolayısıyla geleneksel aile kurumunun ve annelik pratiğinin yeniden ele alınması ve nihayetinde dönüştürülmesi gerekmektedir.

Gün geçtikçe gelişim göstermeye devam eden teknoloji, bütün alanlarda olduğu gibi sağlık alanında da vazgeçilmez yapıtaşlarından birini oluşturmaktadır. Özellikle günlük hayatın ayrılmaz bir parçasını oluşturun akıllı telefonlar ve giyilebilir cihazlar, teknoloji ve sağlık arasındaki birlikteliği sağlayan önemli cihazlar arasında yerini almaktadır. Akıllı telefon uygulamaları ve giyilebilir cihazların kullanım oranının artmasıyla bu tarz cihazlarda yer alan uygulamalar, sağlığın dijital yönetiminin önemli bir adımını oluşturmaktadır. Artık her birey yanından ayıramadığı ve neredeyse bedeninin bir uzvu haline gelen akıllı telefonlar ve giyilebilir cihazlar (akıllı saat, akıllı bileklik vb.) aracılığıyla günlük attığı adım sayısı, aldığı veya harcadığı kalori miktarı, uyku düzeni, kalp atış hızı, kan basıncı başta olmak üzere çeşitli sağlık pratiklerini, birçok durum ya da faaliyetini sayılar aracılığıyla takip etme imkanına erişmiştir. Gittikçe artan sayıda kişi bu türden faaliyetleri daha sistemli olarak, yaşamlarının farklı yönlerini de kapsayacak şekilde ve çok çeşitli uygulama ve cihazlarla gerçekleştirmektedir. Bu tarz bir eylem diğer bir deyişle bireyin kendi faaliyet ve durumlarını sayılar aracılığıyla takip etmesi durumu öztakip (self-tracking) pratiği olarak adlandırılmaktadır. Öztakip pratikleri, temel olarak, kişilerin kendilerini nicel veriler üzerinden tanıma ve dönüştürme girişimlerini içermekte ve “benliğin nicelleştirilmesi” kültürüne gönderme yapmaktadır. Teknoloji ve sağlık arasındaki ilişki göz önünde bulundurulduğunda sağlık da bireylerin kendilerini nicel veriler üzerinden tanımladığı alanlardan birini oluşturmaktadır. Nitel bir araştırma olarak hazırlanan bu çalışmada, sağlığın dijital yönetimini sağlamada öztakip pratiğinin nasıl bir yer edindiğinin ve öztakibe nasıl bir önem atfedildiğinin kullanıcıların deneyimleri üzerinden ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu amaç kapsamında yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılarak 44 kişi ile yapılan görüşmeler analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda gündelik yaşamın her geçen gün medikalize edilmesine, sağlığın günlük yaşamın neredeyse her alanında kendine yer bulmasına ve sağlığın bir ideoloji haline gelmesine bağlı olarak katılımcıların sağlıklı bir yaşam sürdürebilmek ve sağlıklarının yönetimlerini sağlayabilmek amacıyla öztakip pratiğine yöneldikleri ve öztakibi sağlığı kontrol altında tutmanın bir önkoşulu olarak betimledikleri açıkça görülmektedir.

Öz Yaşlılık, pek çok değişim ve sorunun yaşandığı çok yönlü ve karmaşık bir süreçtir. Bu süreç kendi içerisinde birçok özelliği ve değişimi barındırdığı için tek ve genel bir tanımı bulunmamakta ve farklı şekillerde tanımlanmaktadır. Yaşlılığın çok yönlü ve karmaşık bir süreç olmasıyla bağlantılı olarak yaşlılık algısı da bireyin deneyimlediği yaşlılık dönemine göre farklılık göstermektedir. Yaşlılık algısı, bireylerin yaşlanma sürecini nasıl değerlendirdiğini ve yaşlılıkla ilgili düşüncelerini içerirken, ölüm ise yaşamın doğal bir sonucu olarak kabul edilen son dönemdir. Yaşlılık algısı, bireylerin kendi yaşlanma süreçlerini nasıl değerlendirdiklerini ve yaşlılıkla ilgili kaygılarını içermektedir. Pozitif bir yaşlılık algısı, yaşlı bireylerin daha sağlıklı bir yaşam sürmelerine yardımcı olabilirken, olumsuz bir yaşlılık algısı, yaşlıların yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilmektedir. Yaşlılık algısı ve ölüm, her birey için farklı deneyimler ve duygular yaratabilir. Bazıları yaşlılığı ve ölümü olumlu bir şekilde kabul ederken, diğerleri için bunlar kabul edilmesi ve içselleştirilmesi zor süreçlerdir. Bu çalışmada ise yaşlı bireylerin yaşlılık algıları ve ölüme karşı tutumları ortaya çıkarılarak yaşlılık algısı ve ölüm düşüncesi arasında nasıl bir ilişki olduğu incelenmektedir. Bu kapsamda Elâzığ ilinde ikamet eden 50 yaşlı bireyle yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak mülakatlar yapılmış ve değerlendirmeler tablolar yardımıyla yorumlanmıştır.