МСМакпал Кожахметовна Суюндикова

Макпал Кожахметовна Суюндикова

*This is an algorithmically generated author record based on publicly available information.

Current Organizations / Institutes

The organizations/institutes from the scholar's latest article


Макпал Кожахметовна Суюндикова has a total of 18 co-authors. Here are the top co-authors by number of shared publications:


Latest Publications

  • Open Access

    Ортағасырлық Нөгербек қаласы: археологиялық және палеоэкономикалық зерттеулер нәтижелері

    by Жанболат Утубаев, Макпал Суюндикова, Мамбет Шагирбаев, Асемгул Касенова, Жанаргүл Қалиева

    Мақалада Ұлытау өңіріндегі ортағасырлық Нөгербек-Дарасы қаласына жүргізілген археологиялық және палеоэкономикалық зерттеулердің нәтижелері талданады. Ескерткішті археологиялық тұрғыдан алғашқы зерттеген ғалымдар академик Ә.Х. Марғұлан мен С. Жолдасбаев болып табылады. 2015-2017 жж. Ә.Х.Марғұлан атындағы Археология институтының ғылыми қызметкері Ғ. Ахатов қазба жұмыстарын жүргізді. Мақалада 2018 жылы жүргізілген далалық қазба жұмыстарының және одан кейінгі кезеңде орындалған зертханалық талдаулардың нәтижелері ұсынылады (жетекшісі: Ж.Р. Утубаев). Керамикалық материалдарға морфологиялық талдау жүргізіліп, ыдыстардың шаруашылық және асханалық мақсатта пайдаланылғаны анықталды. Қыш ыдыстардың басым бөлігі, яғни 83%-ы дәстүрлі жапсырма әдісімен жасалып, ашық отта күйдірілген. Ал арнайы шарықта ұқыпты дайындалған қыш ыдыстар 17 пайызды құрады. Ыдыстар пайдалану мақсаттарына қарай төмендегіше жіктелді: құмша – 3%, көзе – 21%, құмыра – 14%, асханалық шағын құмыра – 52%, саптыаяқ – 3%. Олар өз ішінде бірнеше түрлерге бөлінді. Аталмыш ыдыстардың ішінде шаруашылық мақсаттағы көзе және асханалық ыдыстар тобындағы шағын құмыра ыдыстарының пайызы басым. Қазба барысында тіркелген қыш ыдыстардың жақын баламаларын Сырдарияның төменгі ағысындағы ортағасырлық қалалардан жиі кездестіруге болады. Соның ішінде пішіні мен ыдыс беттеріне түсірілген өрнек, белгі түрлері Жанкент қаласындағы қыш ыдыстарға өте жақын екендігі анықталды. Ыдыстардың пішіндік және технологиялық ерекшеліктері олардың жергілікті өнім екендігін дәлелдей түседі. Сондай-ақ зерттеу нәтижелері ортағасырлық қалалық мәдениеттің тұрмыс-тіршілігі, шаруашылық құрылымы жөнінде маңызды деректер ұсынады. Археозоологиялық талдаулар барысында остеологиялық материалдардың жануар түрі бойынша таксономиялық құрамы анықталып, үй жануарларының анатомиялық құрамы, қаңқа бөліктері, жас ерекшеліктері, тұрғындардың етті тұтыну мөлшері, сүйектердегі бірқатар модификациялық өзгерістер және патологиялар анықталды. Жиыны 503 сүтқоректілерге тиесілі элементтер зерттеліп, оның ішінде 404 (80,3%) сүйек нақты түрге дейін ажыратылды. Остеологиялық материалдардың құрамында үй жануарларының сүйектері басым (98,5%), сонымен қатар жабайы жануарлардың сүйектері де (1,5%) кездесті. Жабайы фаунаның құрамында ақбөкен (Saiga tatarica) және қабан (Sus scrofa) секілді жұптұяқтылардың сүйектері кездесіп отыр. Үй жануарлары қалдықтарының арасында уақ малдың сүйектері басым (35,9%). Екінші орында – жылқы (33,2%), үшінші орында – ірі қара сүйектері (28,4%). Аз мөлшерде түйе сүйектері мен иттің қаңқа қалдықтары кездесті. Уақ малдың басым бөлігі 1,5-2,5 жас аралығында көбірек сойылғаны байқалды. Ірі қараны 2,5 жастан асқанда көбірек етке пайдаланған. Жылқылар 10 жастан асқанда етке пайдаланылған.

  • Open Access

    Grain impressions in ceramic vessels illustrate the extent of 1st millennium bc agriculture across the northern Central Asian steppe

    by Eiko Endo, Zhanargul Kaliyeva, Zhanbolat Utubayev, Asemgul D. Kasenova, Makpal Suyundikova, Akhan Onggaruly, Robert Spengler, Shinya Shoda

    The Syr and Amu Darya deltas and the littoral zone of the eastern Aral Sea, from Khorezm to Kyzylorda, have attracted the attention of archaeologists for nearly a century. Since the well-known Tolstov expeditions, archaeologists have discussed the establishment of early defensive architecture and elaborate irrigation systems on the periphery of the hyper-arid Kyzyl Kum Desert. Scholars have argued over whether the ancient people in this region during the 1st mill. bc , which are often culturally ascribed to the Saka, were more nomadic or sedentary and what their political organization looked like. Thus far, archaeobotanical investigations in this region have been lacking, limiting discussions about cultural adaptation, social orders, and the dispersal routes for domesticated plants and animals. In this study, we provide the first evidence for both Hordeum vulgare (barley) and Panicum miliaceum / Setaria italica (millets) cultivation in this key cultural region, dating to the first half of the 1st mill. bc . We identified barley and millet impressions on ceramics from all sites that we studied in the region, including ceramics that archaeologists classify as both Saka and Chirik-Rabat. We argue that the ubiquity of these finds indicates a greater prominence of farming practices across the steppe ecozone than scholars have previously recognized.


  • Open Access

    Шығыс Арал сақтарының текстиль өнері

    by Айбөбек Шыныбекқызы Аққалиева, Мақпал Қожахметқызы Сүйіндікова, Әсемгүл Дәуренқызы Қасенова, Жанболат Райымқұлұлы Утубаев, Макпал Кожахметовна Суюндикова, Асемгуль Дауреновна Касенова

    Мақалада б.д.д. IV–II ғғ. Шірікрабат ескерткіштерінен табылған текстиль бұйымдарына қатысты мәліметтер сипатталады. Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті жанындағы орталықтың археологі әрі реставраторы Т.Н. Крупа тарапынан текстиль үлгілеріне жүргізілген кешенді зерттеулер олардың шикізаттық құрамын, құрылымдық ерекшеліктерін, сәндік элементтері мен бояу технологияларын анықтауға негіз болды. Нәтижесінде үлгілердің екі түрі анықталды. Олардың біріншісі – мақта, екіншісі – зығыр талшығынан тоқылған маталар. Жіптердің морфологиясы мен ширатылу бағыты (Z, S, I), мата тығыздығы, тоқылу түрлері мен бояғыш заттардың (марена, индигофера) қолданылуы микроскопиялық және химиялық-талдамалық әдістер арқылы зерттелді. Текстиль бөліктеріндегі жапырақ тәрізді өсімдік өрнектерінің композициялық құрылымы симметриялы түрде орналасқандығы байқалады. Археологиялық зерттеулер аясында табылған ұршық бастары мен бастырғы тастар аймақта тоқыма өндірісінің болғанын дәлелдейді. Сондай-ақ текстильдерді әлеуметтік мәртебесі жоғары тұлғалардың жерлеу орындарында ғұрыптық мақсатта пайдаланғандығын көрсетеді. Зерттеу нәтижелері Шығыс Арал маңындағы ежелгі тоқыма мәдениетінің технологиялық және семиотикалық қырларын зерделеуге негіз бола алады.

  • Open Access

    Егіншілік мәдениетін зерттеу контексіндегі Арал маңы ерте көшпелілерінің қыш өндірісі

    by Мақпал Қожахметқызы Сүйіндікова, Жанаргүл Серікқызы Қалиева, Михаил Александрович Антонов, Жанболат Райымқұлұлы Утубаев, Макпал Кожахметовна Суюндикова, Жанаргуль Сериковна Калиева

    Мақалада Хорезм археологиялық экспедициясы (1960–1965 жж.) зерттеген Ұйғарақ және Оңтүстік Түгіскен қорымдары мен Шірікрабат археологиялық экспедициясы (2015–2017 жж.) жүргізген Сеңгір там-2 қорымынан табылған керамикалық материалдарға морфологиялық, техника-технологиялық және қыш ыдыстардың бетінде сақталған дәнді дақылдардың іздерін анықтау бағытында жүргізілген кешенді талдамалық жұмыс нәтижесі ұсынылды. Сонымен қатар Blender бағдарламасының көмегімен ыдыстардың сыйымдылығы мен көлемдік параметрлері анықталды. Қазіргі таңда Ұйғарақ және Оңтүстік Түгіскен қорымдарынан табылған керамикалық материалдар Ресей Федерациясы Мәскеу қаласындағы Мемлекеттік тарихи музей қорында, ал Сеңгір там-2 ескерткішінің материалдары Қазақстан Республикасы Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институтының қорында сақтаулы. Аталған қорымдардан табылған керамикалық кешендерге бұған дейін зерттеу жұмыстары жүргізілген. Дегенмен осы мақалада ұсынылған қосымша морфологиялық және технологиялық талдау нәтижелері бұл материалдарға жаңа қырынан қарауға мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер керамикалық ыдыстардың шарықта және жапсыру әдісі арқылы жасалғанын көрсетті, олардың басым бөлігін жапсыру әдісімен дайындалған ыдыстар құрайды. Қыш ыдыстардың типологиясы мен қолдану мақсатына сәйкес олар асханалық топқа жатқызылып, құмыра, көзе, шүмекті көзе, банка, кесе, саптыаяқ және тостаған түрінде кездесетіні анықталды. Жерлеу орындарында табылған қыш ыдыстар ішінде құмыралар жиі кездескенін ерекше атап өту керек. Сондай-ақ Ұйғарақ қорымындағы керамикалық материалдардың қалыптау массасының құрамы, дайындалу тәсілі, пішіні мен типологиялық сипаттамалары Оңтүстік Түгіскен және Сеңгір там-2 қорымдарындағы қыш ыдыстармен жан-жақты салыстырылып, ұқсастықтар мен ерекшеліктері анықталды.

  • Open Access

    Культовые сооружения в окрестностях городища Бабиш-мола

    by Жолдасбек Курманкулов, Жанболат Раймкулович Утубаев, Сергей Борисович Болелов, Макпал Кожахметовна Суюндикова

    The article presents the results of archaeological excavations of cultic monuments identified in the vicinity of the Babish Mola settlement, located in the lower reaches of the Syr Darya River. Archaeological investigations conducted in 2023–2024 at the sites Babish-Mola 8, 10a, and 10b have demonstrated the sacred character of these structures. Although the number of archaeological finds is limited, ceramic fragments characteristic of the Hellenistic period and the Chirikrabat archaeological culture are clearly represented. The authors pay special attention to the symbolic meaning of the square-shaped altars found within these constructions. In both archaeological and mythological contexts, the square form is interpreted as a representation of the “middle world” – the inhabited space of humans in the worldview of ancient Indo-European peoples. One of the noteworthy discoveries is a stone object of phallic character found at the Babish Mola 10b site. This find suggests a possible connection to rituals associated with a fertility cult. Overall, the cultic structures discussed in the article are interpreted as sacred sites associated not with fire worship, but with ideas of fertility and the generation of life.

  • Open Access

    Бұланды-2 ғибадатханасының керамикалық кешені: морфология және техникалық-технологиялық талдау

    by Жанболат Утубаев, Макпал Суюндикова, Жанаргүл Қалиева

    Бұл мақалада Орта Азиядағы алғашқы күмбезді құрылыстардың бірі Бұланды-2 ғибадатханасынан табылған керамикалық материалдарға жүргізілген аналитикалық зерттеулердің нәтижелері ұсынылған. Ескерткіштегі алғашқы қазба жұмыстарын 1957-1960 жж. Хорезм археологиялық экспедициясы жүргізді. Бұланды-2 ғибадатханасы – жоспарда диаметрі 16 м, биіктігі 4,5 м болатын дөңгелек пішінді құрылыс. Ғимараттың порталдық есігі солтүстік бөлігінде орналасқан. Қазба жұмыстары кезінде табылған ағаш зембілдер мен табыттың қалдықтары ғибадатхана бөлмелерінде жерлеу дәстүрі болғандығын көрсетеді. Толстов бұл нысанның тек ғибадатхана ғана емес, сондай-ақ жерлеу рәсімімен байланысты ғұрыптық орын ретінде қолданылуы мүмкін екенін атап өткен. Зерттеушілер Бұланды-2 ғибадатханасын Орта Азиядағы (Бактрия, Маргиана, Хорезм) ғұрыптық ескерткіштермен салыстыра отырып, оның архитектуралық ерекшеліктерін, атап айтқанда, дөңгелек пішінін зороастризмді ұстанған орталықазиялық көшпенділердің от және молшылық культімен байланыстырады. Сондай-ақ, Бұланды-2 үлгісіндегі күмбезді құрылыстар Еуразия далаларында кеңінен таралғаны белгілі. Бұл мақалада зерттеудің дереккөздік негізі ретінде Бұланды-2 кешенінің Мәскеудегі Мемлекеттік Шығыс музейінің қорында сақтаулы керамикалық жиынтықтары пайдаланылды. Жарияланымның негізгі мақсаты – Бұланды-2 керамикаcының морфологиялық және техникалық-технологиялық ерекшеліктерін ғылыми айналымға енгізу. Керамикаға жүргізілген морфологиялық талдау бұл жерден басым бөлігі шаруашылыққа арналған және ішінара асүйлік ыдыстар табылғанын көрсетті. Техникалық-технологиялық зерттеу нәтижесінде керамикалық ыдыстардың қыш-құмыра шеңбері арқылы жасалғаны және олардың құрамына сазды батпақпен қатар, кептірілген балшық, қышқақ, органикалық қоспалар мен гипс енгізілгені анықталды. Бұл керамиканың қалыптық массасындағы негізгі органикалық жасанды қоспа ретінде құрғақ шөп пен ұсақталған сабан пайдаланылған. Ал ірі көлемді ыдыстар бунақтық әдіспен қалыпқа келтірілген. Бұланды-2 ескерткішінен табылған керамикалық ыдыстар күнделікті тұрмыста пайдаланылған. Сонымен қатар, олар қанық қызыл және қоңыр түсті ангобпен қапталып, түбіне және ернеуіне қатты заттың көмегімен әртүрлі геометриялық белгілер түсірілген. Зерттеушілер бұл белгілерді шебердің жеке қолтаңбасы, тапсырыс берушінің қалауы, жеке меншікті белгілеу құралы және әлеуметтік теңсіздік туралы ақпарат көзі ретінде қарастырады. Жүзеге асырылған зерттеулер мен керамикаға жүргізілген морфологиялық және техникалық-технологиялық талдаулардың нәтижесінде Бұланды-2 ғибадатханасы б.з.д. IV-II ғасырларға жатқызылды. Бұланды-2 ескерткішінен анықталған қыш ыдыстар күнделікті қолданыста болған. Сондай-ақ, көзеші шеберлердің кәсіби деңгейлерінің жоғарғы болғандығын және аймақта қыш өндірісінің дамығандығын көреміз.

  • Open Access

    Археологические исследования ХІХ–ХХ вв. в нижнем течении Сырдарьи

    by Жанболат Утубаев, Макпал Кожахметовна Суюндикова

    В статье представлены результаты археологических раскопок и исследований, проведенных в нижнем течении реки Сырдарья в ХІХ–ХХ вв. Основая цель проведённой работы – всестороннее изучение, систематизация и анализ научных работ, связанных с археологическими исследованиями района в этот период. Авторами выполнен сравнительный анализ результатов исследований учёных XIX и XX вв. В результате было установлено, что в ХІХ в. вследствии реализации колониальной политики царского режима были организованы специальные экспедиции, которые возглавлялись военными чиновниками П. Рычковым, М. Мейером, А.И. Левшиным, А.И. Макшеевым, В.В. Григорьевым, П.И. Лерхом, В.В. Верещагиным. Результаты работ экспедиций отражают данные о географических особенностях, местоположении археологических памятников и их характеристику. Позднее эти сведения были дополнены членами Туркестанского кружка любителей археологии. Среди исследователей нижнего течения реки Сырдарья особый вклад внесла деятельность Хорезмской археолого-этнографической экспедиции. Члены экспедиции, в составе которой были археологи, топографы, почвоведы, геоморфологи и др., в период с 1946 по 1991 годы выявили и провели исследования более двухсот археологических памятников. Среди них: города, поселения, крепости, отдельные помещения, стоянки, места захоронения. Таким образом, были изучены данные о культуре, быте и хозяйстве народов, населявших обозначенный регион; представлены выводы о датировке памятников.


  • Open Access

    БӘБІШ МОЛА ОАЗИСІНДЕГІ ЖЕРЛЕУ ОРЫНДАРЫНА ЖҮРГІЗІЛГЕН ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ КЕЙБІР НӘТИЖЕЛЕРІ

    by Ж. Р. Утубаев, Ә. Отар, А. Ерсариев, М. К. Суюндикова

    The article describes the results of archaeological excavations of mausoleums No. 1 and 2 of the Akshukur and Egistik groups located in the lower reaches of the Syr Darya in the BabishMola oasis. During the excavations in the mausoleum, along with human remains, animal bones, ceramic and wooden dishes, tools, jewelry, weapons were found. All the discovered archaeological materials were compared with similar finds in other burials to identify similarities and identify differences. To analyze the anthropological material, the methods of craniometric measurements were used, which are widely used by researchers from near and far abroad. When studying the collection of animal bones, the archaeozoological approach was used as the main one, which allowed both to analyze and describe the elements of the skeleton of each animal, and the processes of fragmentation of these elements. In 2019-2020, excavations of mausoleums carried out indicate that a significant part of the objects were reconstructed and repeatedly used for burial. Funeral rites were also performed on wooden coffins and stretchers. Valuable and rich archaeological materials, such as ceramics, wooden utensils, weapons, household and jewelry, obtained during the excavations, will become a new source of information about the funeral rites of the inhabitants of the Babish Mola oasis. Key words: Chirikrabat culture, Babishmola oasis, mausoleum, anthropology, archeology, archaeological materials.