Zafer Akpınar

Bu çalışma, kayaçların mıknatıslanma özelliklerinden yararlanarak Troya ve çevresinin paleoçevre koşullarının belirlenmesine odaklanmıştır. Troya ören yerinin kuzey yamacında açılan sondaja ait örneklere, Bulgar Bilimler Akademisi Paleomanyetizma Laboratuvarı’nda kaya manyetizması analizleri uygulanmıştır. Sonuçlar, delta çökel ortamında biriken ve arkeolojik materyaller içeren taşkın ovası sedimanlarının ~340 cm derinliğe kadar sondaj örneklerinden ve sert izotermal kalıntı mıknatıslanma (HIRM) parametresindeki kademeli düşüş göstergesinden oksik bir ortamı temsil ettiğini göstermiştir. 450 cm derinliğin altındaki örnekler, manyetit açısından zengin uzak kaynaklı bir taşkının etkisiyle yoğun demir indirgenmesinin ve olası demir sülfitlerinin varlığını göstermektedir. Bu durum aynı zamanda doygun izotermal kalıntı mıknatıslanma (SIRM) değerlerinin yüksek çıkmasına yol açmıştır.

Arkeomanyetizma, pişmiş arkeolojik malzemelerin manyetik özelliklerinin incelenmesi ve yorumlanmasına dayanan bir yöntemdir. Arkeolojik malzemelerin manyetik özelliklerinin incelenmesi, bunların bileşimi, kökeni ve paleoyangın koşulları hakkında da bilgiler edinmemizi sağlar. Bu teknik, demir oksitler açısından zengin olan ve birkaç yüz santigrat dereceye kadar ısıtılan belirli arkeolojik malzemelerin kararlı bir ısıl kalıntı mıknatıslanmayı koruma kapasitesine dayanmaktadır. Bu mıknatıslanma bir sonraki ısıtmaya kadar arkeolojik malzemede saklı kalır ve son ısıtma-soğutma döngüsünün gerçekleştiği yer ve zamandaki geçmiş yer manyetik alanın yönü ve yoğunluğu hakkındaki bilgileri korumaktadır. Bu çalışma kapsamında Troya Ören yerinden uygun lokasyonlardan alınan yönlü ve yönsüz arkeolojik örneklerin manyetik özellikleri laboratuvarda analiz edilmiştir. Yanmış yapılara ait örneklerin  değerleri 120-370×10-8 m3/kg arasında iken, sediman örneklerin  değerleri 48-90×10-8 m3/kg arasında daha düşük değerlere sahip olduğu görülmüştür. Diğer yandan yönlü örneklerin, Alternatif Alan (AF) demanyetizasyonu sırasında izole edilen vektörlerinin eğimi negatif olarak tespit edilmiştir.

17 Mart 2005 günü Koyulhisar (Sivas, Türkiye) ilçesinin batısında büyük ve karmaşık bir heyelan oluşmuştur. Daha çok moloz ve çamur akması şeklindeki bu heyelan çok kısa bir sürede vadi içerisindeki Kuzulu yerleşim alanı üzerine akmış ve 15 kişi yaşamını yitirmiştir. Kuzulu heyelan bölgesi ve yakın çevresinin gerek bölgesel topografik yapısı gerekse taç ve topuk bölgesinin konumu, bu heyelanın tek türde ve tek bir hareketle sınırlı olarak gelişmiş basit bir kütle hareketi olmadığını göstermektedir. Bu bölgede 17 Mart 2005-Ağustos 2007 dönemleri arasında en az 4 büyük akma hareketi daha gerçekleşmiştir. Bu heyelanı hazırlayan ve hızlandıran en önemli faktörlerden birisi, taç bölgesi ve çevresinde gözlenen yoğun süreksizlik ve normal fay düzlemlerini kullanarak eriyen karlardan sızan yüzey ve yeraltı sularıdır. Bu sular oldukça altere olmuş volkanik kayaçları suya aşırı doygun hale getirmiştir. Altta yer alan kireçtaşı ile altere olmuş volkanik kayaçlar arasında gelişen bir yenilme yüzeyi boyunca büyük çoğunluğu volkanik kayaçlardan türemiş malzemenin hareket etmesine neden olmuştur. Günümüzde son derece gelişmiş teknolojik cihazlarla detaylı bir şekilde hareket hızları ve yönü izlenebilen kütle hareketlerinin neden ve sonuçlarının doğru yorumlanabilmesi için aynı zamanda bölgenin detaylı temel jeolojik haritalarının da yapılması gereklidir. Kuzulu heyelanının gelişim biçimi ve tetikleyici faktörleri hakkında farklı görüş ve yorumlamalar söz konusu olup, farklılığın temel nedeninin heyelan bölgesi ve çevresinin jeolojik ve tektonik yapısının ayrıntılı araştırılmamasından kaynaklanmaktadır. Bu çalışmada, bölgenin temel jeolojik özelliklerini ortaya koyan detaylı yeni jeolojik harita yapılmış olup, önceki yapılan çalışmalarla karşılaştırmalı olarak heyelanın özellikleri yeniden değerlendirilmiştir. Kuzulu Heyelan bölgesinin heyelan öncesi ve heyelan sonrası uydu görüntülerinden oluşturulan Sayısal Yükseklik Modeli (SYM) haritaları yardımıyla toplam 10.367.766 m3’lük bir hacimsel hareket oluşmuş olup, heyelan sınırları içerisinde kalan bölgeden net olarak 9.372.880 m3’lük bir malzemenin aktığı hesaplanmıştır. Kentsel planlama ve yerleşime uygunluk açısından yapılacak çalışmalarda zeminin mühendislik jeolojisi özelliklerinin yanı sıra çevredeki bölgenin jeomorfolojik yapısı da önem taşımaktadır. Koyulhisar ilçe merkezinin KAFZ gibi aktif bir fay zonunun hemen yakınında ve aktif bir heyelan üzerinde olması, buna tipik bir örnektir. Ayrıntılı jeolojik, jeomorfolojik, heyelan duyarlılık, tehlike ve risk haritalarının yapılması deprem ve heyelanların öncesi ve sonrasında oluşabilecek her türlü zararları önleme açısından büyük önem taşımaktadır.