Abdurrahman Keskin

SOSYAL POLİTİKA: KURAM, TARİH VE GÜNCEL TARTIŞMALAR Sosyal politika, sadece bir refah mekanizması değil, aynı zamanda toplumsal adalet ve insan onurunun güvencesidir. Küreselleşme, dijitalleşme ve artan eşitsizliklerin damgasını vurduğu çağımızda, sosyal politikanın kapsamı ve işlevi köklü bir dönüşümden geçmektedir. Bu derleme çalışma, sosyal politika disiplininin kuramsal zeminini, tarihsel evrimini ve günümüzün en kritik tartışma alanlarını bir araya getirerek alana çok boyutlu ve güncel bir bakış açısı sunuyor. Kitap, sosyal politikanın kavramsal çerçevesinden başlayarak, refah devleti kuramlarının tarihsel gelişimini inceliyor; Türkiye'deki sosyal güvenlik sisteminin evrimini ve sosyal belediyecilik uygulamalarıyla yerelleşme sürecini mercek altına alıyor. Kitapta Ele Alınan Başlıca Konular: • Kavramsal Çerçeve ve Refah Devleti: Sosyal politikanın dar ve geniş anlamdaki yorumları, refah devletinin tarihsel dönemleri ve Esping-Andersenin refah rejimleri tipolojisi. • Türkiye'de Kurumsal Yapı: Osmanlı'dan günümüze sosyal devlet anlayışının ve sosyal güvenlik sisteminin dönüşümü. • Yeni Sosyal Riskler ve Çözüm Önerileri: Gıda yoksulluğu ve gıda güvencesi sorununa sosyal hak temelli yaklaşım. • Dönüşen Toplumsal Roller: Babalığın sosyal politika literatüründeki kavramsallaştırılması ve ataerkil varsayımların eleştirisi. • Geleceğin Politikaları: Siyasal ve ekonomik bir çözüm olarak Evrensel Temel Gelir (ETG) tartışmaları. Bu eser, sosyal politika alanında çalışan akademisyenler, lisans ve lisansüstü öğrenciler, politika yapıcılar ve toplumsal sorunlara analitik bir çerçeveden bakmak isteyen tüm okuyucular için bir başvuru kaynağı niteliğindedir.

Bu çalışma, Kahramanmaraş Depremlerinin ardından uygulanan sosyal politikaların etkinliğini ölçmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, çok kriterli karar verme yöntemlerinden Sezgisel Bulanık SIWEC tekniği kullanılmıştır. Alanında önemli deneyime sahip sekiz uzman tarafından yedi ana kriter ve kırk dört alt kriter değerlendirilmiştir. Bulgular, özellikle “gıda ve temel ihtiyaçlar” kategorisinde yer alan temiz içme suyu, hijyen ürünleri, gıda tedarik zinciri ve gıda güvenliği ile özel beslenme ihtiyaçlarının karşılanmasında ayrıca genel olarak “sağlık ve eğitim hizmetleri” kategorisindeki kriterlere yönelik sosyal politika uygulamalarında başarılı olunduğunu göstermektedir. Buna karşılık “istihdam ve sosyal güvence” kapsamında kayıt dışılıkla mücadele, mesleki eğitim, vergi muafiyetleri ve KOBİ destekleri alanlarında zayıf kalındığı görülmektedir. Benzer şekilde, “temel altyapı ve kamu hizmetleri” kapsamında kentsel planlama ve yapılaşma, kamusal sosyal politikaların şeffaflığı ve adilliği ile telekomünikasyon ve internet altyapısının onarımında da önemli eksiklikler bulunmaktadır. Ek olarak kırılgan gruplara yönelik politikaların ve psikososyal destek hizmetlerinin görece geri planda kaldığı tespit edilmiştir.

Corporate social responsibility (CSR) serves as a self-regulation mechanism for businesses and a framework for consumers to evaluate companies. Carroll's (1991) CSR pyramid categorises these responsibilities, which can differ depending on cultural and economic contexts. This study examines Corporate Social Responsibility (CSR) in the context of Carroll's pyramid from the perspective of Turkish consumers, based on expert interviews analysed using the “Pythagorean Fuzzy Entropy” method. The results reveal that Turkish consumers prioritise businesses' “economic” responsibilities the most, followed by “philanthropic” responsibilities. “Ethical” responsibilities are ranked slightly lower, with “legal” responsibilities considered the least important in this context.

25 Ekim 2017 tarih ve 30221 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7036 sayılı Kanun’un 3. maddesinde, iş sözleşmesi ve toplu iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı ile işe iade talebiyle açılacak davalarda İş Mahkemelerine başvurmadan önce arabulucuya başvurma zorunluluğu getirilmiştir. Böyle bir uygulamaya gidilmesinin temel nedeni iş mahkemelerindeki sürekli artan dava yükünün davaların görülme sürelerini uzatmasıdır. Bu durum hem adaletin zamanında tecelli etmemesine hem de işçilerin hak kayıpları yaşamasına sebebiyet vermektedir. Öte yandan iş uyuşmazlıklarında arabuluculuğun ihtiyari bir yöntemken 7036 sayılı kanun ile zorunlu hale getirilmesi, zorunluluk unsurunun hem anayasal zemine hem de iş hukukunun temel ilkelerine aykırı olup olmadığı tartışmalarını da beraberinde getirmiştir. Bu çalışma zorunlu arabuluculuğun 2017’den günümüze kadar uygulamada ne ölçüde başarılı olabildiğini mevcut eleştiriler çerçevesinde incelemektedir. Bu çalışma zorunlu arabuluculuk uygulamasının uygulamada yeterli olmamasına rağmen iş mahkemelerinin dava yükünü kayda değer bir şekilde azalttığını savunmaktadır.

Bir ülkede sosyal politikanın gelişimini etkileyen çok sayıda faktör bulunmakta ve ülkelerin sosyal politika gelişimleri birbirlerinden farklı seyretmektedir. Batılı ülkelerde sosyal politika, sosyal politika aktörleri tarafından ortak çabayla biçimlendirilirken, gelişmemiş veya gelişmekte olan ülkelerde sosyal politikanın gelişiminin başat aktörü devlettir. Osmanlıda, devletin toplumsal sorunlara müdahalesinin koruyucu nitelikten ziyade yasaklayıcı olması, tarım toplumu özelliklerine sahip olması ve endüstrileşmenin zayıf olmasının sonucu olarak toplumsal sınıflar doğup güçlenememişlerdir. Toplumsal sınıfların oluşmaması sosyal politikanın doğması için gerekli koşulları oluşturamamıştır. Osmanlı İmparatorluğu’ndan Türkiye Cumhuriyeti’ne geçişte ekonomik ve sosyal alanda keskin değişimlerden ziyade yumuşak bir geçiş olmuştur. Bu bağlamda Osmanlıda olduğu gibi Türkiye Cumhuriyeti’nde de sosyal politikanın gelişiminde devlet başat aktör konumundadır. Türkiye’de, cumhuriyetin ilk yıllarında ve sonrasındaki dönemlerde ortaya çıkan problemlerden dolayı sosyal politikanın gelişimi sınırlı kalmıştır. Bu çalışmada, Türkiye sosyal politikasının 20. Yüzyıldaki tarihsel gelişimini belirli dönemlere göre sınıflandırarak, bu dönemde gerçekleşen sosyal politikadaki temel gelişmelerin ortaya konulması amaçlamaktadır.