Pınar Çomuk

Reducing carbon emissions has become a central objective of sustainable development policies as countries seek to address the environmental challenges associated with climate change and resource depletion. In this context, circular economy practices and energy transition policies have emerged as key mechanisms for achieving environmental sustainability. This study examines the determinants of carbon emissions within the framework of the circular economy and energy transition for selected Central and Eastern European countries (Romania, Poland, Hungary, Bulgaria, Slovakia, and Slovenia) over the period 2010–2024. Using panel data analysis, the study incorporates key variables including circular economy, economic growth, recycling, renewable energy consumption, and urbanization. To enhance the reliability of the empirical estimates, panel unit root tests, the Hausman specification test, fixed-effects estimation, and Driscoll–Kraay robust standard errors are employed to address heteroskedasticity, serial correlation, and cross-sectional dependence. The results indicate that improvements in circular economy practices together with greater renewable energy use are associated with lower carbon emissions, providing empirical support for the proposed hypotheses. Recycling activities are found to increase emissions in the short run, indicating energy-intensive processes. In contrast, the effects of economic growth and urbanization are found to be context-dependent, providing only partial support for the related hypotheses. Overall, the results highlight that carbon emission dynamics are shaped by a complex interaction of economic, structural, and environmental factors, and that policy effectiveness depends on country-specific conditions. By focusing on transition economies in Central and Eastern Europe, this study extends the existing literature through an integrated panel data analysis of circular economy and energy transition policies and offers policy-relevant evidence for the region.

In developing countries, sustainable development strategies are increasingly shifting toward a green economy that integrates economic, social, and environmental dimensions. Despite the growing importance of green economic growth, comparative empirical studies examining its determinants in Turkey and Romania remain limited. This study investigates the dynamic relationships between environmentally sustainable growth, carbon emissions, life expectancy, renewable energy consumption, education, and technological innovation in Turkey and Romania over the period 1980–2023. Using annual time series data, the analysis applies the Augmented Dickey–Fuller and Zivot–Andrews unit root tests to examine stationarity and potential structural breaks. The empirical framework is based on the Autoregressive Distributed Lag (ARDL) bounds testing approach, which allows the estimation of both long-run equilibrium relationships and short-run dynamics. The results provide partial evidence of long-run relationships among the variables. Although the ARDL bounds test results fall within the inconclusive region, the negative and statistically significant error correction terms indicate that deviations from long-run equilibrium are corrected over time. The findings also reveal heterogeneous short-run causal interactions across the two countries, suggesting that the drivers of environmentally sustainable growth differ between Turkey and Romania. Overall, the results highlight the importance of country-specific policy frameworks, institutional structures, and energy transition pathways in promoting green economic growth.

İhracat ve doğrudan yabancı sermaye yatırımları, teknolojik ilerleme ve sermaye birikimine katkıda bulunarak ekonomik büyümenin temel itici güçleri arasında yer almakta, enerji tüketimi ise ekonomik faaliyetlerde kritik bir rol oynayarak genel büyümeyi şekillendirmektedir. Bu çalışma, Türkiye’de ihracat, enerji tüketimi, doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme arasındaki dinamik ilişkileri zaman serisi analiziyle incelemeyi amaçlamaktadır. Söz konusu değişkenler arasındaki etkileşimlerin anlaşılması, sürdürülebilir ekonomik kalkınmayı hedefleyen politika yapıcılar için önemli stratejik bilgiler sunmaktadır. Çalışmada Johansen Eşbütünleşme ve Granger Nedensellik testleri gibi ekonometrik yöntemler kullanılarak uzun vadeli ilişkiler analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, ihracat, enerji tüketimi, doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme arasında uzun vadeli bir eşbütünleşme ilişkisinin bulunmadığını göstermektedir. Bununla birlikte, ihracattan enerji tüketimine, doğrudan yabancı yatırımlardan ihracata ve ekonomik büyümeden ihracata doğru tek yönlü nedensellik ilişkileri tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, ekonomik büyümenin ihracatı etkilediğini ancak ihracatın ekonomik büyümeye doğrudan bir katkı sağlamadığını ortaya koymakta, yabancı yatırımların ihracat üzerinde belirleyici bir rol oynadığını ve enerji tüketiminin ihracatla bağlantılı olduğunu göstermektedir. Çalışmadan elde edilen bulgular, Türkiye ekonomisi için uzun vadeli büyüme stratejilerinin şekillendirilmesinde önemli bir rehber niteliğindedir.

Son yıllardaki hızlı ekonomik büyüme ve artan enerji gereksinimleri, çevresel bozulmalara yol açarak küresel ısınma sorunlarına yol açmaktadır. Çalışma, D8 ülkeleri için uyumlu politikalara rehberlik etmek amacıyla; ekonomik büyüme, yenilenebilir enerji tüketimi, finansal küreselleşme değişkenlerinin 1990-2022 döneminde karbon emisyonları üzerindeki etkilerini değerlendirmektedir. Çalışmada çevresel sürdürülebilirliği temsil eden tüketime dayalı karbon emisyonu bağımlı değişken olarak; ekonomik büyüme, finansal küreselleşme indeksi ve yenilenebilir enerji tüketimi ise bağımsız değişkenler olarak alınmıştır. Panel veri analizi kapsamında, uygun model belirleme amacıyla F ve Hausman testleri uygulanmış ve Sabit Etkiler modeli tercih edilmiştir. Tanı testlerinde heteroskedastisite ve birimler arası korelasyon tespit edildiğinden, model Driscoll–Kraay sağlam standart hataları ile yeniden tahmin edilmiştir. Sonuçlar, finansal küreselleşme ve ekonomik büyümenin karbon emisyonlarını pozitif ve anlamlı biçimde artırdığını, yenilenebilir enerji tüketiminin anlamlı biçimde azalttığını göstermektedir. Çalışmanın sonuçları, D8 ülkelerinde ekonomik ve finansal genişlemenin çevresel baskıları arttırdığı, ancak yenilenebilir enerji politikalarının olumsuz etkileri hafifletmede etkili bir araç olabileceğini ortaya koymaktadır.

Türkiye’de kadın işgücü katılım oranı son yıllarda artış göstermiş olsa da hâlâ OECD ortalamasının oldukça altındadır. Kadın istihdamı özellikle hizmet sektöründe yoğunlaşmakta, sanayi ve tarım sektörlerindeki payı ise görece düşüktür. Kadın işsizlik oranı ise genel işsizlik oranının üzerinde seyretmekte ve genç kadınlar arasında bu oran daha da yüksek düzeylere ulaşmaktadır. Bu çalışma, Türkiye ekonomisinde kadının ekonomik büyüme üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Özellikle kadın istihdamı, kadın işgücü katılım oranı ve kadın işsizlik oranı gibi göstergeler dikkate alınarak 1990–2023 dönemi için zaman serisi analizi gerçekleştirilmiştir. Analizde öncelikle serilerin durağanlık düzeyleri Augmented Dickey-Fuller Birim Kök Testi (ADF) ve Phillips-Perron Birim Kök Testi (PP) ile test edilmiş, ardından uzun dönemli ilişkiyi belirlemek amacıyla Autoregressive Distributed Lag Model (ARDL) sınır testiyle değişkenlerin eş bütünleşme ilişkisinin varlığı incelenmiştir. Kurulan modelin tahmin sonuçları değerlendirilerek kadın işgücü göstergeleri ile ekonomik büyüme arasında uzun dönemli bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

E7 ülkelerinde çevresel sürdürülebilirliğin sağlanması, sadece ekolojik bir zorunluluk değil, aynı zamanda uzun vadeli ve kapsayıcı ekonomik kalkınmanın da anahtarıdır. Hızla büyüyen ekonomilerin geleneksel, fosil yakıta dayalı büyüme politikalarının yol açtığı ekolojik ayak izi üzerindeki olumsuz etkiyi hafifletme çabası, kaçınılmaz bir yapısal dönüşüm gerektirmektedir. Bu dönüşüm, özellikle teknolojik ilerleme ve yenilenebilir enerji kullanımının teşvik edilmesi gibi iki temel sütuna dayanmaktadır. Yenilenebilir enerji yatırımları hem enerji bağımlılığını azaltmakta hem de sera gazı emisyonlarını düşürerek iklim değişikliğiyle mücadeleye doğrudan katkı sağlamaktadır. Bu doğrultuda çalışmada, teknolojik değişmeler, yenilenebilir enerji tüketimi ve ekonomik büyümenin ekolojik ayak izi üzerindeki etkisi panel veri analizi yöntemiyle incelenmiştir. Analizlerde, 1990–2024 dönemini kapsayan ve E7 ülkelerinin verilerden oluşan panel veri seti kullanılmıştır. Hausman Test sonucunda Sabit Etkiler Modeli’nin geçerli olduğu belirlenmiş, heteroskedastisite ve birimler arası korelasyon sorunlarını gidermek amacıyla Driscoll–Kraay sağlam standart hatalar yöntemi uygulanmıştır. Analizlerden elde edilen bulgulara göre, teknolojik gelişme ve yenilenebilir enerji tüketimi, ekolojik ayak izini azaltıcı yönde etkilerken, ekonomik büyüme çevresel baskıyı artırmaktadır. Bulgular, sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmak için büyüme odaklı politikaların “yeşil ekonomi” ilkeleri çerçevesinde yeniden tasarlanması gerektiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, yeşil teknolojilere yönelik yatırımların artırılması ve üretim süreçlerinde yenilenebilir enerji kullanımının yaygınlaştırılması, çevresel bozulmanın azaltılmasında ve uzun vadeli ekolojik dengenin sağlanmasında kilit bir rol oynamaktadır. Çalışma genel olarak, ekonomik büyüme ile çevresel sürdürülebilirlik arasında denge kurmanın, teknolojik yenilik ve yenilenebilir enerji dönüşümüne dayalı stratejilerle mümkün olabileceğini göstermektedir.

Hükümetlerin, işadamlarının, araştırmacıların, politikacıların ilgisini çekmeye başlayan dijital ekonomi yaklaşık 20 yıl önce ortaya atılmıştır. Dijital ekonominin hızla büyümesi beraberinde elektrik talebini arttırmış ve bu önemli bir CO2 emisyonu sorunu yaratmıştır. Bu çalışma, dijital ekonomi ve CO2 emisyonu arasındaki karşılıklı ilişkiyi ortaya koymaya çalışan araştırmaların yanı sıra yayın, ortak yazarlık, anahtar kelimelerin ortak kullanımı ve bu konulardaki atıfları inceleyerek bibliyometrik analiz gerçekleştirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma için kullanılan 337 belge, Web of Science veri tabanından, SCI Expanded, SSCI ve ESCI koleksiyonlarından elde edilmiş ve toplanan bilgilerin işlenmesi VOSwiever yazılımından faydalanılarak yapılmıştır. Elde edilen bulgular, dijital ekonomi ve CO2 emisyonu konuları üzerine araştırma üretimi ve doküman yayınının yıllar itibari ile artış gösterdiği ve literatürdeki yayınlardaki artışın önemli ölçüde 2021'den bu yana gerçekleştiği ve Çin’in konuyla ilgili araştırmalara öncülük ettiği yönündedir. Web of Science veri tabanında dijital ekonomi ve CO2 emisyonu konuları üzerine bibliyometrik bir analiz tespit edilmediğinden, bu makale bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Dijital Ekonomi, CO2 Emisyonu, Nitel Araştırma, Bibliyometrik Analiz JEL Sınıflandırması: Q43, Q54, P28.

Kripto para birimi, dijitalleşmenin etkisiyle önemli bir fenomen haline gelmiştir ve son yıllarda bu alanda yapılan akademik çalışmalar hızla artmaktadır. Araştırmanın amacı, 2014-2021 yılları arasında Web of Science veri tabanında taranan kripto para literatürünü bibliyometrik analiz yöntemleri ile sistematik olarak incelemektir. Analizlerde kullanılan Excel ve VOSviewer yazılımları, kripto para birimi konusundaki yayınların sayısını, atıf sayılarını ve bu çalışmalar arasındaki ilişkileri görselleştirme amacı taşımaktadır. Elde edilen bulgular, kripto para konusundaki yayınların son dört yılda önceki dört yıla göre SCI-Expanded, SSCI ve AHCI indekslerinde önemli bir artış gösterdiğini ortaya koymaktadır. Özellikle, konuya ilişkin yayın sayısının yaklaşık 13 kat artması ve bu yayınlara yapılan atıfların 41 kat artması, kripto paraların akademik ilgi ve araştırma açısından ne denli önemli hale geldiğini göstermektedir. Bu durum, kripto paraların finansal sistemler, ekonomik etkiler ve yasal düzenlemeler gibi konular üzerine daha fazla araştırma yapılmasına önayak olabileceğini işaret etmektedir.