Ersel Kiraz

Bu çalışma, Z kuşağının sosyal medya kullanım pratiklerini, platform tercihlerini ve habere güven/güvensizlik davranışlarını derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma deseni kapsamında gerçekleştirilen çalışmada, farklı sosyo-demografik özelliklere sahip genç katılımcılarla yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, Z kuşağının sosyal medya kullanımının yalnızca iletişim ve eğlence amaçlı olmadığı; aynı zamanda kimlik inşası, gündem takibi ve bilgi edinme süreçlerinde merkezi bir rol oynadığı göstermektedir. Katılımcıların çoğu Instagram ve YouTube’u birincil platformlar olarak kullanmakta; Facebook’un ise daha çok önceki kuşaklara ait bir mecra olarak görüldüğü belirtilmektedir. Haber içeriklerine yönelik güven davranışları incelendiğinde, Z kuşağının metin temelli içeriklere göre görüntü ve video formatındaki içeriklere daha yüksek güven duyduğu, ancak bu güvenin kaynağın bilinirliği, resmî doğrulama imkânları ve algoritmik akışın etkisiyle değişkenlik gösterdiği saptanmıştır. Katılımcılar, haber paylaşmadan önce kaynak kontrolü yapmanın öneminin farkında olmakla birlikte, bu kontrolün sıklığının ilgi alanlarına göre farklılık gösterdiğini ifade etmektedir. Ayrıca mizah ve hiciv içeriklerinin kimi zaman gerçek haberlerle karıştırıldığı; yankı odaları, tekrar etkisi ve influencer yönlendirmelerinin habere yönelik algıyı etkileyen faktörler arasında yer aldığı belirlenmiştir. Sonuç olarak çalışma, Z kuşağının sosyal medya aracılığıyla şekillenen habere erişim ve güven pratiklerinin çok katmanlı bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymakta; medya okuryazarlığı ve dijital eleştirel farkındalık açısından önemli bir çerçeve sunmaktadır.

This qualitative study investigates how Generation Z participants perceive, interpret, and respond to ideological disinformation on social media. It adopts a case study approach based on semi-structured, in-depth interviews with 18 participants selected through criterion sampling, all of whom are active users of Facebook, X, and Instagram. The study draws on Wardle and Derakhshan’s information disorder framework, van Dijk and Eagleton’s approaches to ideology, Çakmak’s analysis of ideological disinformation, and Potter and Livingstone’s perspectives on critical media literacy. The findings indicate awareness of ideological disinformation, partisanship, fake profiles, troll accounts, image manipulation, and perception management. However, responses are predominantly individual and defensive, with limited systematic information verification. The study concludes that media literacy should encompass source evaluation, contextual interpretation, recognition of ideological framing, and understanding of algorithms, thereby strengthening democratic citizenship and critical participation in digital environments.

Bu çalışma, nitel araştırma yöntemlerinde yaşanan dijital dönüşümü kuramsal, yöntemsel ve etik boyutlarıyla incelemek amacıyla kaleme alınmıştır. Dijital etnografi, netnografi, çevrimiçi derinlemesine görüşme, dijital günlük, görsel ve çok-modlu analiz, sosyal medya içerik analizi ve dijital iz verisi analizi gibi yaklaşımlar, dijitalleşmenin nitel araştırmaya kazandırdığı yeni imkânlar ve yöntemsel açılımlar çerçevesinde ele alınmıştır. Dijital teknolojilerin yalnızca veri toplama araçları olmaktan çıkarak bilgi üretiminin biçim ve anlamını dönüştüren etkin unsurlar haline gelmesi, nitel araştırma alanında önemli bir paradigma genişlemesine işaret etmektedir. Bu bağlamda çalışma, dijital ortamların sunduğu erişim kolaylığı, çoklu veri biçimleri, etkileşim olanakları ve araştırma süreçlerinde sağladığı esnekliğin, nitel araştırmanın kapsamını ve derinliğini zenginleştirdiğini vurgulamaktadır. Sonuç olarak dijital dönüşüm, nitel araştırmanın geleneksel paradigma ve yöntem sınırlarını genişleterek, araştırmacının özne, veri ve teknoloji arasındaki ilişkiyi daha bütüncül biçimde değerlendirmesine olanak tanımaktadır. Böylece çalışma, dijital dönüşümün nitel araştırmayı yalnızca teknik bir yenilik süreci olarak değil, epistemolojik, ontolojik ve metodolojik düzeyde kapsamlı bir dönüşüm olarak yeniden biçimlendirdiğini öne sürmektedir.

Bu çalışma, sosyal medyada dolaşıma giren haber ve paylaşımların doğrulanma süreçlerini ve bireylerin bu süreçte geliştirdikleri eğilimleri çok boyutlu biçimde incelemektedir. Nitel yöntemle tasarlanan araştırmada, yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen veriler tematik analiz tekniğiyle çözümlenmiştir. Çalışma, haber doğrulama davranışlarını betimlemenin yanında bu davranışların arkasındaki bilişsel ve motivasyonel dinamikleri de ortaya koymaktadır. Bulgular, katılımcıların sosyal medyada karşılaştıkları haberleri doğrularken çoğunlukla bireysel yöntemlere ve kişisel sezgilere dayandığını göstermektedir. Doğrulama platformları, teyit siteleri ve tersine görsel arama gibi teknik araçlara ilişkin farkındalığın sınırlı olduğu görülmüştür. En yaygın yöntemler; haberin farklı medya mecralarında araştırılması, resmî kurumların internet sitelerinin incelenmesi ve güvenilen sosyal çevreyle görüşülmesidir. Bu durum, doğrulama davranışının sistematik medya okuryazarlığından çok gündelik güven ilişkileri ve alışkanlıklar üzerinden oluştuğunu göstermektedir. Araştırma, doğrulama eğilimini belirleyen temel unsurun haberin kişisel yaşamla ilişkisi ve algılanan etki düzeyi olduğunu ortaya koymaktadır. Katılımcılar, kendilerini veya yakınlarını doğrudan etkileyen haberlerde doğrulama ihtiyacı duymaktadır. Kişisel bağ kurulmayan içeriklerde ise bu motivasyon zayıflamaktadır. Sonuç olarak çalışma, sosyal medyada haber doğrulama davranışlarının sistematik değil, durumsal ve öznel faktörlere bağlı geliştiğini göstermektedir.

Bu makale Cumhuriyet gazetesinin 1 Ağustos-30 Kasım 1930 tarihleri arasında Serbest Cumhuriyet Fırkası’na (SCF) ilişkin yürüttüğü haberleştirme ve söylem pratiklerini analiz etmektedir. SCF 12 Ağustos 1930’da 1929 Ekonomik Buhranı’nın yarattığı sosyoekonomik baskılar ve Cumhuriyet Halk Fırkası’nın (CHF) tek parti yönetimine alternatif arayışları çerçevesinde Fethi (Okyar) Bey’in girişimi ve Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün desteğiyle kurulmuştur. Araştırmanın veri setini belirtilen dönemde Cumhuriyet gazetesinde yayımlanan SCF temalı haberler başyazılar ve köşe yazıları oluşturmaktadır. Çalışmada arşiv taramasına dayalı nitel içerik analizi ile Van Dijk odaklı eleştirel söylem analizi birlikte uygulanmış, metinler “olumlayıcı” “tarafsız” ve “eleştirel” kodlarıyla sınıflandırılmıştır. Bulgular gazetenin kuruluş ve teşkilatlanma sürecinde SCF’yi laiklik ve cumhuriyetçilik vurguları üzerinden temkinli-olumlu bir çerçevede sunduğunu göstermektedir. Ancak kısa sürede artan toplumsal destek 1930 belediye seçimleri ve özellikle mitingler etrafında yoğunlaşan gerilimlerle birlikte söylemin yönü belirgin biçimde mesafeli-eleştirel bir tona evrilmiştir. Cumhuriyet gazetesi bir yandan SCF’nin ekonomik reform vaatlerini ve halk taleplerine duyarlılığını aktarmış diğer yandan parti içi uyumsuzlukları seçimlerdeki usulsüzlük iddialarını ve CHF ile yaşanan çatışmaları ön plana çıkarmıştır. Sonuç olarak Cumhuriyet gazetesinin SCF’ye ilişkin söylemi erken Cumhuriyet döneminde çok partili yaşama geçiş denemelerinin basında nasıl çerçevelendiğini; aynı zamanda tek parti döneminde muhalefete tanınan toleransın sınırlarını ve basının iktidar söylemiyle uyumlanma biçimlerini görünür kılmaktadır.

This study investigates how the 1938 annexation of Austria by Nazi Germanycommonly referred to as the Anschlusswas represented in the Austrian press. While previous scholarship has primarily examined the Anschluss through political, military, and ideological lenses, this research focuses on the ways it was legitimized and communicated to the public via contemporary newspapers. A content analysis of leading dailies such as Das Kleine Volksblatt, Kronen Zeitung, and Neues Wiener Journal reveals recurring motifs in Nazi propaganda: terms like “historic victory,” “liberation,” “will of the people,” and “inevitable destiny” were frequently employed to present the annexation as both legitimate and widely supported. The study demonstrates that Nazi Germany effectively utilized the press as a propaganda instrument, concealing military intervention, societal coercion, and censorship, and instead portraying the annexation as the genuine will of the Austrian people. Furthermore, certain newspapers sought to reinforce the unification’s legitimacy by invoking Catholic identity and nationalist sentiment. Ultimately, the press served as an ideological tool aligned with Nazi Germany’s political objectives, contributing to the propagandistic framing of the Anschluss.

Bu çalışma, Z kuşağı sosyal medya kullanıcılarının sahte içerikleri nasıl anlamlandırdığını Stuart Hall’un kodlama/kod açma modeli çerçevesinde incelemektedir. Nitel araştırma deseninde yürütülen çalışmada, amaçlı örneklemle seçilen 18 katılımcıya COVID-19, deprem/komplo ve Milli Piyango hilesi temalı dört sahte sosyal medya iletisi gösterilmiş; katılımcıların bu içeriklere yönelik algıları derinlemesine görüşmeler yoluyla analiz edilmiştir. Bulgular, Z kuşağı kullanıcılarının tekil ve homojen bir alımlama profili sergilemediğini; içerik türü, bilgi kaynağına duyulan güven, bilişsel önyargılar ve toplumsal bağlamın etkisiyle eleştirel ve hâkim okuma pozisyonları arasında geçiş yaptıklarını göstermektedir. Sağlık temalı içerikler en yüksek düzeyde eleştirel okumayı tetiklerken, deprem ve Milli Piyango paylaşımları katılımcıları belirgin biçimde ikiye bölmüştür. Eleştirel okumayı artıran unsurlar; kaynaksızlık farkındalığı, bilimsel bilgiye aşinalık, teyit pratikleri ve manipülasyon göstergelerini tanıma becerisidir. Buna karşılık hâkim okumayı besleyen dinamikler; mevcut inançlarla uyum, otoriteye güven, tekrarlama etkisi ve komplo kültürünün gündelik söyleme yerleşmiş olmasıdır. Sonuçlar, yanlış bilgiyle mücadelede yalnızca doğrulama mekanizmalarının değil, eleştirel düşünme, bilişsel önyargı farkındalığı ve dijital medya okuryazarlığının güçlendirilmesinin gerekliliğine işaret etmektedir.

Türkiyenin E-kitap portalı Libraryturk.com aracılığıyla YAPAY ZEKÂ ÇAĞI ve DİJİTAL İLETİŞİM: Fırsatlar, Riskler, Değişimler adlı kitaba erişeblirsiniz.

İkinci Dünya Savaşı, hiç şüphesiz 20. yüzyılın en yıkıcı savaşı olarak tarih sahnesinde derin izler bırakmıştır. Bu küresel savaşın etkileri, sadece savaşın doğrudan parçası olan ülkelerle sınırlı kalmamış, tarafsız devletlerin dış politikalarını ve iç sosyo-ekonomik yapılarını da önemli ölçüde etkilemiştir. Türkiye, stratejik konumu ve dönemin büyük güçleriyle olan ilişkileri açısından özel bir öneme sahiptir. Bu çalışma, İkinci Dünya Savaşı'nın Türk dış politikasına ve Türkiye'nin sosyo-ekonomik hayatına olan etkilerini mercek altına almayı amaçlamaktadır. Savaş dönemindeki tarafsızlık politikasının Türkiye'nin uluslararası ilişkilerdeki konumunu nasıl şekillendirdiği, ekonomik kısıtlılıklar ve toplumsal değişimlerle birlikte, savaşın Türk toplumuna ve ekonomisine olan etkileri incelenecektir. Bu bağlamda, çalışma, savaşın Türkiye üzerindeki çok yönlü etkilerini tarihî bir perspektifle ele alarak, dönemin dış politika kararlarının ve içeride yaşanan sosyo-ekonomik sorunların anlaşılmasına katkıda bulunmayı hedeflemektedir.

John W. Creswell’in “Nitel Araştırma Yöntemleri: Beş Yaklaşıma Göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni” adlı kitabı, nitel araştırma yöntemlerinin kapsamlı bir incelemesini sunan, bu alanda çalışan araştırmacılar için önemli bir rehberdir. Eser, nitel araştırmanın temel felsefi yaklaşımlarını ve uygulama süreçlerini detaylandırarak beş temel yaklaşımı ele alır: anlatı araştırması, fenomenoloji, kuram oluşturma, etnografi ve durum çalışması. Her bir yaklaşım, tarihsel bağlamı, teorik çerçevesi, veri toplama ve analiz teknikleri ile değerlendirilmekte, okuyuculara bu yaklaşımlar arasında nasıl seçim yapacaklarına dair bir rehber sunulmaktadır. Kitap, nitel araştırmanın karmaşık süreçlerini sade bir dille anlatırken, örnek olaylar, tablolar ve şemalarla teorik bilgiyi pratikle birleştirmektedir. Özellikle sosyal bilimler, eğitim, sağlık ve diğer uygulamalı disiplinlerde çalışan araştırmacılar için bir el kitabı niteliği taşıyan bu eser, aynı zamanda araştırma tasarımı, etik ilkeler ve yazma süreçleri gibi konularda da derinlemesine bilgi sağlıyor diyebiliriz. Ayrıca Creswell’in uzmanlığı ve deneyimi, okuyuculara nitel araştırma yöntemlerini anlama ve uygulamada güvenilir bir temel sunmaktadır.