Burcu Özkan
Current Organizations / Institutes
The organizations/institutes from the scholar's latest article
Burcu Özkan has a total of 10 co-authors. Here are the top co-authors by number of shared publications:
- Meryem Merve Oren
Department of Public Health, Istanbul Faculty of Medicine, Istanbul University, İstanbul, Turkiye
5 shared publications - Gülsüm Nurhan İnCe4 shared publications
- Mustafa Oğuz Altuğ4 shared publications
- Ayşe Emel Önal
Istanbul University
2 shared publications - Ayşe Akay1 shared publication
- Beyza Püren Selcan Gündoğdu
Mardin Provincial Health Directorate, Ministry of Health, Mardin, Türkiye
1 shared publication
Latest Publications
- Open Access
- 24 September 2026
- Published by AVES YAYINCILIK A.Ş. in Cerrahpasa Medical Journal
- Vol. 50, 1-8
Do Future Physicians Know the Duties of District Health Directorates?
Objective: In Türkiye, district health directorates (DHDs) are the peripheral administrative units of the Ministry of Health operating at the district level. The aim of this study is to investigate the knowledge of the fifth and sixth grade students of 2 medical schools about the duties of DHDs regarding primary health care services. Methods: This cross-sectional descriptive study was conducted in Istanbul, Türkiye between September and December 2024 with 331 medical students from 2 medical schools who voluntarily agreed to participate. In the absence of prior data, the minimum sample size was calculated as 210 based on assumptions, and a total of 331 students were reached in the study. Participants were recruited via convenience sampling among fifth and sixth-year medical students prior to their public health internship. Data were collected using a supervised self-administered 72-item questionnaire, which included sociodemographic variables and items assessing knowledge of District Health Directorate duties grouped under 5 domains. Results: A total of 331 students participated (184 fifth year, 147 sixth year; 54.1% female). In the first group, studies on infectious diseases, 64.8%; in the second group, environmental health, 63.6%; in the third group, non-infectious diseases, children, adolescents, women, reproductive health, cancer early diagnosis and screening, and education center studies, 63.5%; in the fourth group, health management, 58%; and in the fifth group, other studies, 68.2% students answered the questions correctly. There were no statistically significant differences in total scores by gender (P = .966) or academic year (P = .753). Conclusion: It has been determined that students have close to 50% or more correct knowledge of primary health care issues. However, this level is not sufficient, and it has been concluded that theoretical and practical training in public health courses in medical schools should be developed, and more research should be conducted on this subject. Cite this article as: Önal AE, Gündoğdu BPS, Özkan B, et al. Do future physicians know the duties of district health directorates? Cerrahpaşa Med J. 2026, 50, 0027, doi: 10.5152/cjm.2026.26027.
- 24 September 2026
- Published by AVES YAYINCILIK A.Ş. in Cerrahpasa Medical Journal
- Vol. 50, 1-8
Open AccessDo Future Physicians Know the Duties of District Health Directorates?
Objective: In Türkiye, district health directorates (DHDs) are the peripheral administrative units of the Ministry of Health operating at the district level. The aim of this study is to investigate the knowledge of the fifth and sixth grade students of 2 medical schools about the duties of DHDs regarding primary health care services. Methods: This cross-sectional descriptive study was conducted in Istanbul, Türkiye between September and December 2024 with 331 medical students from 2 medical schools who voluntarily agreed to participate. In the absence of prior data, the minimum sample size was calculated as 210 based on assumptions, and a total of 331 students were reached in the study. Participants were recruited via convenience sampling among fifth and sixth-year medical students prior to their public health internship. Data were collected using a supervised self-administered 72-item questionnaire, which included sociodemographic variables and items assessing knowledge of District Health Directorate duties grouped under 5 domains. Results: A total of 331 students participated (184 fifth year, 147 sixth year; 54.1% female). In the first group, studies on infectious diseases, 64.8%; in the second group, environmental health, 63.6%; in the third group, non-infectious diseases, children, adolescents, women, reproductive health, cancer early diagnosis and screening, and education center studies, 63.5%; in the fourth group, health management, 58%; and in the fifth group, other studies, 68.2% students answered the questions correctly. There were no statistically significant differences in total scores by gender (P = .966) or academic year (P = .753). Conclusion: It has been determined that students have close to 50% or more correct knowledge of primary health care issues. However, this level is not sufficient, and it has been concluded that theoretical and practical training in public health courses in medical schools should be developed, and more research should be conducted on this subject. Cite this article as: Önal AE, Gündoğdu BPS, Özkan B, et al. Do future physicians know the duties of district health directorates? Cerrahpaşa Med J. 2026, 50, 0027, doi: 10.5152/cjm.2026.26027.
- Open Access
- 5 June 2026
- Published by The Society for Health Promotion and Tobacco Control in Turkish Journal of Tobacco Control
- Vol. 6, 47-48
Türkiye’de günlük tütün kullanımının yaş ve cinsiyete göre değişimi: 2010-2022 Türkiye sağlık araştırması sonuçlarının değerlendirilmesi
Giriş: Tütün kullanımı, her yıl 7 milyondan fazla ölüme yol açarak küresel düzeyde en büyük önlenebilir halk sağlığı tehditlerinden biri olmaya devam etmektedir.1,2 Türkiye’de son yıllarda dumansız hava sahası mevzuatı, düz ambalaj uygulaması, vergi artışları ve sağlık uyarıları gibi çok bileşenli tütün kontrol politikası uygulanmış olmasına karşın, mevcut göstergeler kullanım sıklığında sürdürülebilir bir düşüşe işaret etmemektedir. Tütün kullanım oranı 2019’da %28,0 iken 2022’de %28,3’e yükselmiştir.3 Bu durum, tütün kullanımının yaş ve cinsiyet gruplarına göre gösterdiği örüntülerin nüfus düzeyinde ayrıntılı biçimde incelenmesini gerekli kılmaktadır. Yaş ve cinsiyet temelinde eğilimlerin ortaya konması, hem artışın yoğunlaştığı grupların belirlenmesi hem de mevcut tütün kontrol yaklaşımının demografik farklılıklar açısından değerlendirilmesi bakımından önem taşımaktadır. Amaç: Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de 2010–2022 döneminde yaş ve cinsiyet gruplarına göre günlük tütün kullanım oranlarındaki değişimi ortaya koymak ve bu eğilimleri mevcut tütün kontrol politikaları bağlamında yorumlamaktır. Gereç ve Yöntem: Araştırma, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yürütülen Türkiye Sağlık Araştırması’nın 2010, 2012, 2014, 2016, 2019 ve 2022 yılı sonuç tablolarına dayalı tekrarlı kesitsel nitelikte ikincil veri analizidir. Analizde, yaş grubu ve cinsiyete göre “her gün tütün ve tütün mamulü kullanan” bireylerin oranları değerlendirilmiş, yıllar içindeki değişim betimsel olarak karşılaştırılmıştır. Bulgular: TÜİK verileri, Türkiye’de günlük tütün kullanımının 2010–2022 döneminde dalgalanmakla birlikte genel olarak artış gösterdiğini ortaya koymaktadır. Türkiye genelinde her gün tütün kullanan bireylerin oranı 2010 yılında %25,4 iken 2022 yılında %28,3’e yükselmiştir. Aynı dönemde bu oran erkeklerde %39,0’dan %41,3’e, kadınlarda ise %12,3’ten %15,5’e çıkmıştır. Toplam nüfusta en belirgin artış 55–64 yaş grubunda gözlenmiş; günlük tütün kullanımı %20,4’ten %27,4’e yükselerek 7,0 yüzde puanlık artış göstermiştir. Bu grubu, %28,8’den %34,5’e yükselen 45–54 yaş grubu (5,7 yüzde puan) ve %11,2’den %15,2’ye çıkan 65–74 yaş grubu (4,0 yüzde puan) izlemiştir. Kadınlarda artış özellikle orta yaş gruplarında belirginleşmiştir; en dikkat çekici yükseliş 45–54 yaş grubunda görülmüş ve oran %13,8’den %20,6’ya çıkarak 6,8 yüzde puan artmıştır. Bunu 55–64 yaş grubundaki 5,5 yüzde puanlık artış (%8,8’den %14,3’e) izlemiştir. Erkeklerde ise en yüksek artış 55–64 yaş grubunda saptanmış; oran %32,7’den %40,9’a yükselerek 8,2 yüzde puanlık artış göstermiştir. Buna karşın, erkeklerde en yüksek prevalansın 2022 yılında 25–34 yaş (%51,4), 35–44 yaş (%49,0) ve 45–54 yaş (%48,4) gruplarında sürdüğü görülmüştür. Genç yaş grubunda da bir gerileme izlenmemiş; 15–24 yaş grubunda günlük kullanım oranı erkeklerde %27,1’den %29,0’a, kadınlarda ise %6,1’den %9,0’a yükselmiştir. Cinsiyetler arasındaki fark devam etmekle birlikte, 2010 yılında 26,7 yüzde puan olan fark 2022’de 25,8 yüzde puana gerilemiştir. Sonuç: Bulgular, Türkiye’de 2010–2022 döneminde günlük tütün kullanımının dalgalı bir seyir izlemekle birlikte dönem sonunda daha yüksek düzeyde olduğunu göstermektedir. Artışın özellikle kadınlarda bazı yaş gruplarında belirginleşmesi ve erkeklerde kullanımın geniş bir yaş aralığında yüksek düzeyini koruması, tütün kullanım yükünün demografik alt gruplar arasında farklılaştığına işaret etmektedir. Bu tablo, mevcut tütün kontrol stratejilerinin yaş ve cinsiyete duyarlı biçimde yeniden gözden geçirilmesini ve farklı nüfus gruplarına özgü önleme ile bırakma yaklaşımlarının güçlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Özellikle orta ve ileri yaş kadınlara yönelik bırakma desteklerinin,...
- 5 June 2026
- Published by The Society for Health Promotion and Tobacco Control in Turkish Journal of Tobacco Control
- Vol. 6, 47-48
Open AccessTürkiye’de günlük tütün kullanımının yaş ve cinsiyete göre değişimi: 2010-2022 Türkiye sağlık araştırması sonuçlarının değerlendirilmesi
Giriş: Tütün kullanımı, her yıl 7 milyondan fazla ölüme yol açarak küresel düzeyde en büyük önlenebilir halk sağlığı tehditlerinden biri olmaya devam etmektedir.1,2 Türkiye’de son yıllarda dumansız hava sahası mevzuatı, düz ambalaj uygulaması, vergi artışları ve sağlık uyarıları gibi çok bileşenli tütün kontrol politikası uygulanmış olmasına karşın, mevcut göstergeler kullanım sıklığında sürdürülebilir bir düşüşe işaret etmemektedir. Tütün kullanım oranı 2019’da %28,0 iken 2022’de %28,3’e yükselmiştir.3 Bu durum, tütün kullanımının yaş ve cinsiyet gruplarına göre gösterdiği örüntülerin nüfus düzeyinde ayrıntılı biçimde incelenmesini gerekli kılmaktadır. Yaş ve cinsiyet temelinde eğilimlerin ortaya konması, hem artışın yoğunlaştığı grupların belirlenmesi hem de mevcut tütün kontrol yaklaşımının demografik farklılıklar açısından değerlendirilmesi bakımından önem taşımaktadır. Amaç: Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de 2010–2022 döneminde yaş ve cinsiyet gruplarına göre günlük tütün kullanım oranlarındaki değişimi ortaya koymak ve bu eğilimleri mevcut tütün kontrol politikaları bağlamında yorumlamaktır. Gereç ve Yöntem: Araştırma, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yürütülen Türkiye Sağlık Araştırması’nın 2010, 2012, 2014, 2016, 2019 ve 2022 yılı sonuç tablolarına dayalı tekrarlı kesitsel nitelikte ikincil veri analizidir. Analizde, yaş grubu ve cinsiyete göre “her gün tütün ve tütün mamulü kullanan” bireylerin oranları değerlendirilmiş, yıllar içindeki değişim betimsel olarak karşılaştırılmıştır. Bulgular: TÜİK verileri, Türkiye’de günlük tütün kullanımının 2010–2022 döneminde dalgalanmakla birlikte genel olarak artış gösterdiğini ortaya koymaktadır. Türkiye genelinde her gün tütün kullanan bireylerin oranı 2010 yılında %25,4 iken 2022 yılında %28,3’e yükselmiştir. Aynı dönemde bu oran erkeklerde %39,0’dan %41,3’e, kadınlarda ise %12,3’ten %15,5’e çıkmıştır. Toplam nüfusta en belirgin artış 55–64 yaş grubunda gözlenmiş; günlük tütün kullanımı %20,4’ten %27,4’e yükselerek 7,0 yüzde puanlık artış göstermiştir. Bu grubu, %28,8’den %34,5’e yükselen 45–54 yaş grubu (5,7 yüzde puan) ve %11,2’den %15,2’ye çıkan 65–74 yaş grubu (4,0 yüzde puan) izlemiştir. Kadınlarda artış özellikle orta yaş gruplarında belirginleşmiştir; en dikkat çekici yükseliş 45–54 yaş grubunda görülmüş ve oran %13,8’den %20,6’ya çıkarak 6,8 yüzde puan artmıştır. Bunu 55–64 yaş grubundaki 5,5 yüzde puanlık artış (%8,8’den %14,3’e) izlemiştir. Erkeklerde ise en yüksek artış 55–64 yaş grubunda saptanmış; oran %32,7’den %40,9’a yükselerek 8,2 yüzde puanlık artış göstermiştir. Buna karşın, erkeklerde en yüksek prevalansın 2022 yılında 25–34 yaş (%51,4), 35–44 yaş (%49,0) ve 45–54 yaş (%48,4) gruplarında sürdüğü görülmüştür. Genç yaş grubunda da bir gerileme izlenmemiş; 15–24 yaş grubunda günlük kullanım oranı erkeklerde %27,1’den %29,0’a, kadınlarda ise %6,1’den %9,0’a yükselmiştir. Cinsiyetler arasındaki fark devam etmekle birlikte, 2010 yılında 26,7 yüzde puan olan fark 2022’de 25,8 yüzde puana gerilemiştir. Sonuç: Bulgular, Türkiye’de 2010–2022 döneminde günlük tütün kullanımının dalgalı bir seyir izlemekle birlikte dönem sonunda daha yüksek düzeyde olduğunu göstermektedir. Artışın özellikle kadınlarda bazı yaş gruplarında belirginleşmesi ve erkeklerde kullanımın geniş bir yaş aralığında yüksek düzeyini koruması, tütün kullanım yükünün demografik alt gruplar arasında farklılaştığına işaret etmektedir. Bu tablo, mevcut tütün kontrol stratejilerinin yaş ve cinsiyete duyarlı biçimde yeniden gözden geçirilmesini ve farklı nüfus gruplarına özgü önleme ile bırakma yaklaşımlarının güçlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Özellikle orta ve ileri yaş kadınlara yönelik bırakma desteklerinin,...
- Open Access
- 5 June 2026
- Published by The Society for Health Promotion and Tobacco Control in Turkish Journal of Tobacco Control
- Vol. 6, 45-46
Türkiye’de hanehalkı bütçesinde tütün ve alkol harcamalarının seyri (TÜİK 2002-2024)
Giriş ve Amaç: Dünya genelinde her yıl 7 milyondan fazla insanın ölümüne yol açan tütün kullanımı, en önemli önlenebilir halk sağlığı tehditlerinden biridir.1,2 Türkiye, tütün kullanım oranlarının oldukça yüksek olduğu ülkeler arasında yer almakta olup, 2019 yılında %28,0 olan sigara kullanım oranı 2022 yılında %28,3’e yükselmiştir.3 Bu araştırma, Türkiye’de 2002-2024 yılları arasında hanehalklarının temel gelir kaynaklarına göre alkol ve tütün ürünlerine ayırdıkları bütçe paylarının zaman içindeki değişimini tanımlamayı ve bu değişimi sağlık ve diğer temel harcama kalemlerindeki dönüşüm bağlamında tartışmayı amaçlamaktadır. Yöntem: Çalışmada, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) “Hanehalkı Bütçe Araştırması” kapsamındaki 2002-2024 yılı “Temel Gelir Kaynağının Hanehalkı Tüketim Harcamasının Türlerine Göre Dağılımı” tablolarına dayalı ikincil veri analizidir. Analizde hanehalkı toplam tüketim harcaması içinde “alkollü içecekler ile tütün/tütün ürünleri” kalemine ayrılan yüzdesel pay yıllara ve temel gelir kaynağı gruplarına göre tanımlayıcı olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, sağlık, konut-kira ve ulaştırma gibi diğer temel harcama kalemlerindeki değişimlerle birlikte yorumlanmıştır, veriler SPSS 31 programı aracılığıyla analiz edilmiştir Bulgular: Toplam hanehalkı bütçesinden alkollü içecekler ile tütün/ tütün ürünlerine ayrılan pay, 2002-2019 yılları arasında yaklaşık %4 bandında istikrarlı bir seyir izlerken, 2019 sonrası mevcut verilerde belirgin bir düşüş göstermiş; 2022’de %3,20’ye, 2023’te %2,76’ya ve 2024’te %2,52’ye gerilemiştir. Böylece 2019-2024 döneminde bu harcama grubunun bütçe payında yaklaşık %41,8 oranında azalma meydana gelmiştir. Gelir gruplarına göre değerlendirildiğinde, müteşebbis geliri olan hanehalklarının birçok yılda daha yüksek pay ayırdığı (2024’te %2,87), ancak bazı yıllarda maaş/ücret gelirine sahip hanelerin ilk sıraya geçtiği izlenmiştir. Toplam harcama dağılımı incelendiğinde, ulaştırma harcamalarının bütçe içindeki payının 2002’de %8,70’ten 2024’te %21,59’a yükseldiği, konut ve kira harcamalarının ise 2024 yılında %26,01 ile en yüksek paya sahip olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, 2019’da sağlık harcamalarının yaklaşık iki katı düzeyinde olan alkol ve tütün harcama payının, 2024’te sağlık harcamalarına (%2,27) belirgin biçimde yaklaştığı görülmüştür. Tartışma ve Sonuç: Türkiye’de hanehalkı bütçesinde alkollü içecekler ile tütün/tütün ürünlerine ayrılan pay, özellikle 2019 sonrası dönemde belirgin biçimde azalmıştır. Ancak bu azalma doğrudan tütün kullanımındaki düşüş ya da tütün kontrolünde başarı olarak yorumlanmamalıdır. Bulgular, bu düşüşün özellikle konut, gıda ve ulaştırma gibi zorunlu harcama kalemlerinin bütçe içindeki payının artmasıyla ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. Harcama kalemlerine göre fiyat artışlarının farklı seyretmesi de bütçe dağılımını etkilemiş olabilir. Bu çerçevede, özellikle konut ve ulaştırma gibi temel giderlerdeki artışların, alkollü içecekler ile tütün/tütün ürünlerinin toplam tüketim harcaması içindeki payını azaltmış olması mümkündür. Bu nedenle, hanehalkı bütçesindeki yüzdesel değişimlerin yorumunda ekonomik bağlam dikkate alınmalı; kayıt dışı tüketim, ürün ikamesi ve tüketim sıklığı gibi mekanizmalar ise ek veri kaynaklarıyla ayrıca incelenmelidir.
- 5 June 2026
- Published by The Society for Health Promotion and Tobacco Control in Turkish Journal of Tobacco Control
- Vol. 6, 45-46
Open AccessTürkiye’de hanehalkı bütçesinde tütün ve alkol harcamalarının seyri (TÜİK 2002-2024)
Giriş ve Amaç: Dünya genelinde her yıl 7 milyondan fazla insanın ölümüne yol açan tütün kullanımı, en önemli önlenebilir halk sağlığı tehditlerinden biridir.1,2 Türkiye, tütün kullanım oranlarının oldukça yüksek olduğu ülkeler arasında yer almakta olup, 2019 yılında %28,0 olan sigara kullanım oranı 2022 yılında %28,3’e yükselmiştir.3 Bu araştırma, Türkiye’de 2002-2024 yılları arasında hanehalklarının temel gelir kaynaklarına göre alkol ve tütün ürünlerine ayırdıkları bütçe paylarının zaman içindeki değişimini tanımlamayı ve bu değişimi sağlık ve diğer temel harcama kalemlerindeki dönüşüm bağlamında tartışmayı amaçlamaktadır. Yöntem: Çalışmada, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) “Hanehalkı Bütçe Araştırması” kapsamındaki 2002-2024 yılı “Temel Gelir Kaynağının Hanehalkı Tüketim Harcamasının Türlerine Göre Dağılımı” tablolarına dayalı ikincil veri analizidir. Analizde hanehalkı toplam tüketim harcaması içinde “alkollü içecekler ile tütün/tütün ürünleri” kalemine ayrılan yüzdesel pay yıllara ve temel gelir kaynağı gruplarına göre tanımlayıcı olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, sağlık, konut-kira ve ulaştırma gibi diğer temel harcama kalemlerindeki değişimlerle birlikte yorumlanmıştır, veriler SPSS 31 programı aracılığıyla analiz edilmiştir Bulgular: Toplam hanehalkı bütçesinden alkollü içecekler ile tütün/ tütün ürünlerine ayrılan pay, 2002-2019 yılları arasında yaklaşık %4 bandında istikrarlı bir seyir izlerken, 2019 sonrası mevcut verilerde belirgin bir düşüş göstermiş; 2022’de %3,20’ye, 2023’te %2,76’ya ve 2024’te %2,52’ye gerilemiştir. Böylece 2019-2024 döneminde bu harcama grubunun bütçe payında yaklaşık %41,8 oranında azalma meydana gelmiştir. Gelir gruplarına göre değerlendirildiğinde, müteşebbis geliri olan hanehalklarının birçok yılda daha yüksek pay ayırdığı (2024’te %2,87), ancak bazı yıllarda maaş/ücret gelirine sahip hanelerin ilk sıraya geçtiği izlenmiştir. Toplam harcama dağılımı incelendiğinde, ulaştırma harcamalarının bütçe içindeki payının 2002’de %8,70’ten 2024’te %21,59’a yükseldiği, konut ve kira harcamalarının ise 2024 yılında %26,01 ile en yüksek paya sahip olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, 2019’da sağlık harcamalarının yaklaşık iki katı düzeyinde olan alkol ve tütün harcama payının, 2024’te sağlık harcamalarına (%2,27) belirgin biçimde yaklaştığı görülmüştür. Tartışma ve Sonuç: Türkiye’de hanehalkı bütçesinde alkollü içecekler ile tütün/tütün ürünlerine ayrılan pay, özellikle 2019 sonrası dönemde belirgin biçimde azalmıştır. Ancak bu azalma doğrudan tütün kullanımındaki düşüş ya da tütün kontrolünde başarı olarak yorumlanmamalıdır. Bulgular, bu düşüşün özellikle konut, gıda ve ulaştırma gibi zorunlu harcama kalemlerinin bütçe içindeki payının artmasıyla ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. Harcama kalemlerine göre fiyat artışlarının farklı seyretmesi de bütçe dağılımını etkilemiş olabilir. Bu çerçevede, özellikle konut ve ulaştırma gibi temel giderlerdeki artışların, alkollü içecekler ile tütün/tütün ürünlerinin toplam tüketim harcaması içindeki payını azaltmış olması mümkündür. Bu nedenle, hanehalkı bütçesindeki yüzdesel değişimlerin yorumunda ekonomik bağlam dikkate alınmalı; kayıt dışı tüketim, ürün ikamesi ve tüketim sıklığı gibi mekanizmalar ise ek veri kaynaklarıyla ayrıca incelenmelidir.
- Open Access
- 5 June 2026
- Published by The Society for Health Promotion and Tobacco Control in Turkish Journal of Tobacco Control
- Vol. 6, 29-30
Sigara bırakma polikliniğinde yapay zekâ destekli klinik karar desteği: İki vaka üzerinden kavramsal uygulanabilirlik değerlendirmesi
Giriş Amaç: Sigara bırakma polikliniklerinde hasta değerlendirmesi; nikotin bağımlılığı, bırakma motivasyonu, önceki bırakma deneyimleri, davranışsal tetikleyiciler ve sosyal çevre gibi çok boyutlu unsurların birlikte ele alınmasını gerektirir. Bu çalışma, sigara bırakma polikliniğinde kullanılmak üzere geliştirilen yapay zekâ destekli klinik karar destek sisteminin (KKDS), hasta anlatısından elde edilen klinik ve davranışsal örüntüleri ne ölçüde tanıyabildiğini ve bu örüntüleri hekime öneri sunan yapılandırılmış çıktılara dönüştürüp dönüştüremediğini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Sistem, klinik görüşme sırasında hekime öneriler sunan kolaylaştırıcı bir araç olarak kurgulanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, sigara bırakma polikliniğinde kullanılmak üzere geliştirilen yapay zekâ destekli KKDS’nin erken aşama kavramsal uygulanabilirliğini değerlendiren niteliksel-yorumlayıcı bir erken aşama kavramsal doğrulama (proof-of-concept (PoC)) çalışmasıdır. Çalışmada, aynı standart anamnez çerçevesi kullanılarak oluşturulmuş iki simüle sigara bırakma polikliniği görüşme metni materyal olarak kullanıldı. Belirli sigara bırakma rehberleri temel alınarak ilk aşamada eğitilen KKDS’ye her iki vaka ayrı ayrı yüklenerek hasta profili, tetikleyiciler, bırakma güçlükleri, motivasyon örüntüleri ve öneri başlıklarını içeren çıktılar elde edildi. Aynı görüşmeler araştırmacı tarafından vaka-içi niteliksel tematik analiz yaklaşımıyla bağımsız olarak değerlendirildi; her vaka için ana tema ve alt temalar oluşturuldu. Son aşamada tematik analiz bulguları ile KKDS çıktıları; örüntülerin tanımlanma düzeyi, önerilerin vaka bağlamına duyarlılığı, klinik uygulanabilirlik ve sistem tarafından sınırlı yansıtılan alanlar açısından karşılaştırıldı. Uyum tanımlayıcı olarak tam uyum, kısmi uyum ve sınırlı/kaçırılan alan şeklinde sınıflandırıldı. Bu aşama, gerçek klinik kullanım değerlendirmesinden önceki PoC düzeyinde bir ön inceleme niteliğindedir. Bulgular: Her iki vakada da tematik analiz bulguları ile KKDS çıktılarının büyük ölçüde örtüştüğü gözlendi. Sistem, sigara kullanımını sürdüren başlıca davranışsal ve bağlamsal örüntüleri tanımlamada başarılı bulundu; özellikle stres, sosyal ortam, ritüel niteliği taşıyan kullanım anları, önceki bırakma girişimleri, relaps öyküsü ve bırakma sürecinde zorlanılan alanlar sistem tarafından tutarlı biçimde yansıtıldı. Bunun yanında KKDS’nin yalnızca mevcut örüntüleri sınıflandırmakla kalmayıp, bunları davranışsal baş etme stratejileri, psikososyal destek gereksinimi, yapılandırılmış takip planı ve uygun farmakolojik seçenekler gibi klinik olarak anlamlı öneri başlıklarına dönüştürebilmesi dikkat çekiciydi. Önerilerin; kahve, alkol, yemek sonrası kullanım, iş yeri molaları ve sosyal çevre gibi vaka bağlamında öne çıkan tetikleyicilere göre şekillenmesi, sistemin PoC aşamasında dahi bağlama duyarlı ve klinik karar sürecini destekleyici çıktılar üretebildiğini düşündürdü. Bununla birlikte, hasta anlatısındaki bazı öznel ve bağlamsal ayrıntılar tematik analizde daha ayrıntılı biçimde ortaya konmuştur. Sonuç: Bu PoC çalışması, belirli rehberlerle ilk aşamada eğitilmiş bir KKDS’nin, sigara bırakma görüşmelerinden elde edilen temel klinik ve davranışsal örüntüleri tanıyabildiğini ve bunları hekime yönelik destekleyici önerilere dönüştürebildiğini göstermektedir. Bulgular, sistemin sigara bırakma polikliniğinde klinik karar sürecini kolaylaştırabilecek bir araç olma potansiyeline işaret etmektedir. Ancak mevcut aşama, tamamlanmış bir klinik uygulamadan çok erken düzeyde kavramsal uygulanabilirlik gösterimidir. Sonraki geliştirme aşamalarında rehber kapsamının genişletilmesi, gerçek yaşam verilerinin eklenmesi ve gerçek hasta-hekim görüşmeleriyle doğrulanması, sistemin klinik geçerliliği ve kişiselleştirme kapasitesi açısından kritik olacaktır.
- 5 June 2026
- Published by The Society for Health Promotion and Tobacco Control in Turkish Journal of Tobacco Control
- Vol. 6, 29-30
Open AccessSigara bırakma polikliniğinde yapay zekâ destekli klinik karar desteği: İki vaka üzerinden kavramsal uygulanabilirlik değerlendirmesi
Giriş Amaç: Sigara bırakma polikliniklerinde hasta değerlendirmesi; nikotin bağımlılığı, bırakma motivasyonu, önceki bırakma deneyimleri, davranışsal tetikleyiciler ve sosyal çevre gibi çok boyutlu unsurların birlikte ele alınmasını gerektirir. Bu çalışma, sigara bırakma polikliniğinde kullanılmak üzere geliştirilen yapay zekâ destekli klinik karar destek sisteminin (KKDS), hasta anlatısından elde edilen klinik ve davranışsal örüntüleri ne ölçüde tanıyabildiğini ve bu örüntüleri hekime öneri sunan yapılandırılmış çıktılara dönüştürüp dönüştüremediğini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Sistem, klinik görüşme sırasında hekime öneriler sunan kolaylaştırıcı bir araç olarak kurgulanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, sigara bırakma polikliniğinde kullanılmak üzere geliştirilen yapay zekâ destekli KKDS’nin erken aşama kavramsal uygulanabilirliğini değerlendiren niteliksel-yorumlayıcı bir erken aşama kavramsal doğrulama (proof-of-concept (PoC)) çalışmasıdır. Çalışmada, aynı standart anamnez çerçevesi kullanılarak oluşturulmuş iki simüle sigara bırakma polikliniği görüşme metni materyal olarak kullanıldı. Belirli sigara bırakma rehberleri temel alınarak ilk aşamada eğitilen KKDS’ye her iki vaka ayrı ayrı yüklenerek hasta profili, tetikleyiciler, bırakma güçlükleri, motivasyon örüntüleri ve öneri başlıklarını içeren çıktılar elde edildi. Aynı görüşmeler araştırmacı tarafından vaka-içi niteliksel tematik analiz yaklaşımıyla bağımsız olarak değerlendirildi; her vaka için ana tema ve alt temalar oluşturuldu. Son aşamada tematik analiz bulguları ile KKDS çıktıları; örüntülerin tanımlanma düzeyi, önerilerin vaka bağlamına duyarlılığı, klinik uygulanabilirlik ve sistem tarafından sınırlı yansıtılan alanlar açısından karşılaştırıldı. Uyum tanımlayıcı olarak tam uyum, kısmi uyum ve sınırlı/kaçırılan alan şeklinde sınıflandırıldı. Bu aşama, gerçek klinik kullanım değerlendirmesinden önceki PoC düzeyinde bir ön inceleme niteliğindedir. Bulgular: Her iki vakada da tematik analiz bulguları ile KKDS çıktılarının büyük ölçüde örtüştüğü gözlendi. Sistem, sigara kullanımını sürdüren başlıca davranışsal ve bağlamsal örüntüleri tanımlamada başarılı bulundu; özellikle stres, sosyal ortam, ritüel niteliği taşıyan kullanım anları, önceki bırakma girişimleri, relaps öyküsü ve bırakma sürecinde zorlanılan alanlar sistem tarafından tutarlı biçimde yansıtıldı. Bunun yanında KKDS’nin yalnızca mevcut örüntüleri sınıflandırmakla kalmayıp, bunları davranışsal baş etme stratejileri, psikososyal destek gereksinimi, yapılandırılmış takip planı ve uygun farmakolojik seçenekler gibi klinik olarak anlamlı öneri başlıklarına dönüştürebilmesi dikkat çekiciydi. Önerilerin; kahve, alkol, yemek sonrası kullanım, iş yeri molaları ve sosyal çevre gibi vaka bağlamında öne çıkan tetikleyicilere göre şekillenmesi, sistemin PoC aşamasında dahi bağlama duyarlı ve klinik karar sürecini destekleyici çıktılar üretebildiğini düşündürdü. Bununla birlikte, hasta anlatısındaki bazı öznel ve bağlamsal ayrıntılar tematik analizde daha ayrıntılı biçimde ortaya konmuştur. Sonuç: Bu PoC çalışması, belirli rehberlerle ilk aşamada eğitilmiş bir KKDS’nin, sigara bırakma görüşmelerinden elde edilen temel klinik ve davranışsal örüntüleri tanıyabildiğini ve bunları hekime yönelik destekleyici önerilere dönüştürebildiğini göstermektedir. Bulgular, sistemin sigara bırakma polikliniğinde klinik karar sürecini kolaylaştırabilecek bir araç olma potansiyeline işaret etmektedir. Ancak mevcut aşama, tamamlanmış bir klinik uygulamadan çok erken düzeyde kavramsal uygulanabilirlik gösterimidir. Sonraki geliştirme aşamalarında rehber kapsamının genişletilmesi, gerçek yaşam verilerinin eklenmesi ve gerçek hasta-hekim görüşmeleriyle doğrulanması, sistemin klinik geçerliliği ve kişiselleştirme kapasitesi açısından kritik olacaktır.
- Open Access
- 5 June 2026
- Published by The Society for Health Promotion and Tobacco Control in Turkish Journal of Tobacco Control
- Vol. 6, 37-38
Bir sigara bırakma polikliniğine başvuran bireylerin klinik ve davranışsal profili ile kısa dönem bırakma sonuçları
Giriş ve Amaç: Tütün kullanımı, yüksek morbidite ve mortalite yükü nedeniyle en önemli önlenebilir halk sağlığı sorunlarından biri olmaya devam etmektedir. Sigara bırakma süreci ise nikotin bağımlılığının biyolojik boyutunun yanı sıra klinik özellikler, önceki bırakma deneyimleri, davranışsal tetikleyiciler ve sosyal çevre tarafından şekillenen çok boyutlu bir yapı göstermektedir. Bu nedenle sigara bırakma poliklinikleri, farmakolojik ve davranışsal tedavinin sunulduğu klinik birimler olmanın yanında, bırakma sürecini etkileyen hasta özellikleri ile erken dönem sonuçların birlikte değerlendirilebildiği önemli hizmet alanlarıdır. Bu merkezlere başvuran bireylerin klinik ve davranışsal profillerinin ve kısa dönem bırakma sonuçlarının değerlendirilmesi, sigara bırakma hizmetlerinin gereksinime duyarlı biçimde yapılandırılmasına katkı sağlayabilir. Bu çalışmada, bir sigara bırakma polikliniğine başvuran bireylerin klinik ve davranışsal profili ile kısa dönem bırakma sonuçlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Bu araştırma retrospektif tanımlayıcı tiptedir. İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Sigara Bırakma Polikliniğine 17.10.2025–05.04.2026 tarihleri arasında başvuran 110 danışanın muayene kayıtları geriye dönük olarak incelendi. Sosyodemografik özellikler, sigara kullanım öyküsü, nikotin bağımlılık düzeyi, davranışsal tetikleyiciler, tedavi yaklaşımları ve 1. ile 3. ay bırakma durumları değerlendirildi. Veriler tanımlayıcı istatistiklerle özetlendi. Bulgular: Başvuranların %66,4’ü erkek olup yaş ortalaması 42±12 yıl idi. Katılımcıların yarısı sağlık çalışanıydı ve %58,2’sinde en az bir kronik hastalık öyküsü vardı. Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi medyan puanı 7 (0–10), sigaraya başlama yaşı ortalaması 17±4 yıl, günlük tüketim ortalaması 1,3±0,6 (0,2-3) paket ve ortalama paket-yıl değeri 25,6±19,9 (2-110) olarak bulundu. En sık bildirilen tetikleyiciler stres (%86,4), yemek sonrası sigara isteği (%80,9) ve sigara içen bireylerle birlikte bulunmaydı (%60,0). Katılımcıların %83,6’sının çevresinde en az bir sigara içen birey bulunuyordu. Ev içinde kapalı alanda sigara içme oranı %35,5 (n=39), çalışan katılımcılar (n=89) arasında işyerinde kapalı alanda sigara içme oranı ise %31,5’tir (n=28/89). Sigara bırakma nedenleri içinde en sık ileriye yönelik hastalanma endişesi (%70,9; n=78), çevreye zarar verme (%30,0; n=33) ve çevreye iyi örnek olma isteği (%29,1; n=32) bildirilirken, sigarayı sürdürme nedenleri arasında alışkanlık/bağımlılık (%73,6; n=81) ilk sırada yer almıştır. Daha önce sigarayı bırakmayı deneme oranı %80,0 olmasına karşın, bu grubun %46,4’ü önceki denemelerinde profesyonel destek almamıştı. Başarısız bırakma denemelerinden sonra yeniden başlama nedenleri içinde stres (%30,7; n=27) ve arkadaş etkisi (%17,0; n=15) öne çıkmıştır. Bırakma sürecinde bildirilen en sık güçlükler ise sinirlilik (%60,2; n=53), yoğun sigara içme isteği (%50,0; n=44), iştah artışı (%37,5; n=33) ve konsantrasyon güçlüğü (%26,1; n=23) olmuştur. Başvuran 110 danışanın 78’ine farmakolojik tedavi başlandı. İzlemde bu hastaların 58’i 1. ay, 36’sı ise 3. ay değerlendirmesine ulaşmıştır. Tedavi başlanan ve izlem değerlendirmesine ulaşan katılımcılar arasında başarı oranı 1. ayda %56,9, 3. ayda %38,9 olarak saptandı. Sonuç: Sigara bırakma polikliniğine başvuran bireylerin, yüksek nikotin bağımlılığı, erken başlama yaşı ve uzun süreli yoğun tütün kullanımı ile karakterize olduğu; stres ve sigara içen sosyal çevreye ilişkin davranışsal özelliklerin sık bildirildiği görülmüştür. Kısa dönem izlemde, başarı oranının birinci aya kıyasla üçüncü ayda daha düşük olduğu saptanmıştır. Bu bulgular, sigara bırakma polikliniği başvurularında klinik ve davranışsal profil ile kısa dönem sonuçların birlikte değerlendirilmesinin önemini ortaya koymaktadır.
- 5 June 2026
- Published by The Society for Health Promotion and Tobacco Control in Turkish Journal of Tobacco Control
- Vol. 6, 37-38
Open AccessBir sigara bırakma polikliniğine başvuran bireylerin klinik ve davranışsal profili ile kısa dönem bırakma sonuçları
Giriş ve Amaç: Tütün kullanımı, yüksek morbidite ve mortalite yükü nedeniyle en önemli önlenebilir halk sağlığı sorunlarından biri olmaya devam etmektedir. Sigara bırakma süreci ise nikotin bağımlılığının biyolojik boyutunun yanı sıra klinik özellikler, önceki bırakma deneyimleri, davranışsal tetikleyiciler ve sosyal çevre tarafından şekillenen çok boyutlu bir yapı göstermektedir. Bu nedenle sigara bırakma poliklinikleri, farmakolojik ve davranışsal tedavinin sunulduğu klinik birimler olmanın yanında, bırakma sürecini etkileyen hasta özellikleri ile erken dönem sonuçların birlikte değerlendirilebildiği önemli hizmet alanlarıdır. Bu merkezlere başvuran bireylerin klinik ve davranışsal profillerinin ve kısa dönem bırakma sonuçlarının değerlendirilmesi, sigara bırakma hizmetlerinin gereksinime duyarlı biçimde yapılandırılmasına katkı sağlayabilir. Bu çalışmada, bir sigara bırakma polikliniğine başvuran bireylerin klinik ve davranışsal profili ile kısa dönem bırakma sonuçlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Bu araştırma retrospektif tanımlayıcı tiptedir. İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Sigara Bırakma Polikliniğine 17.10.2025–05.04.2026 tarihleri arasında başvuran 110 danışanın muayene kayıtları geriye dönük olarak incelendi. Sosyodemografik özellikler, sigara kullanım öyküsü, nikotin bağımlılık düzeyi, davranışsal tetikleyiciler, tedavi yaklaşımları ve 1. ile 3. ay bırakma durumları değerlendirildi. Veriler tanımlayıcı istatistiklerle özetlendi. Bulgular: Başvuranların %66,4’ü erkek olup yaş ortalaması 42±12 yıl idi. Katılımcıların yarısı sağlık çalışanıydı ve %58,2’sinde en az bir kronik hastalık öyküsü vardı. Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi medyan puanı 7 (0–10), sigaraya başlama yaşı ortalaması 17±4 yıl, günlük tüketim ortalaması 1,3±0,6 (0,2-3) paket ve ortalama paket-yıl değeri 25,6±19,9 (2-110) olarak bulundu. En sık bildirilen tetikleyiciler stres (%86,4), yemek sonrası sigara isteği (%80,9) ve sigara içen bireylerle birlikte bulunmaydı (%60,0). Katılımcıların %83,6’sının çevresinde en az bir sigara içen birey bulunuyordu. Ev içinde kapalı alanda sigara içme oranı %35,5 (n=39), çalışan katılımcılar (n=89) arasında işyerinde kapalı alanda sigara içme oranı ise %31,5’tir (n=28/89). Sigara bırakma nedenleri içinde en sık ileriye yönelik hastalanma endişesi (%70,9; n=78), çevreye zarar verme (%30,0; n=33) ve çevreye iyi örnek olma isteği (%29,1; n=32) bildirilirken, sigarayı sürdürme nedenleri arasında alışkanlık/bağımlılık (%73,6; n=81) ilk sırada yer almıştır. Daha önce sigarayı bırakmayı deneme oranı %80,0 olmasına karşın, bu grubun %46,4’ü önceki denemelerinde profesyonel destek almamıştı. Başarısız bırakma denemelerinden sonra yeniden başlama nedenleri içinde stres (%30,7; n=27) ve arkadaş etkisi (%17,0; n=15) öne çıkmıştır. Bırakma sürecinde bildirilen en sık güçlükler ise sinirlilik (%60,2; n=53), yoğun sigara içme isteği (%50,0; n=44), iştah artışı (%37,5; n=33) ve konsantrasyon güçlüğü (%26,1; n=23) olmuştur. Başvuran 110 danışanın 78’ine farmakolojik tedavi başlandı. İzlemde bu hastaların 58’i 1. ay, 36’sı ise 3. ay değerlendirmesine ulaşmıştır. Tedavi başlanan ve izlem değerlendirmesine ulaşan katılımcılar arasında başarı oranı 1. ayda %56,9, 3. ayda %38,9 olarak saptandı. Sonuç: Sigara bırakma polikliniğine başvuran bireylerin, yüksek nikotin bağımlılığı, erken başlama yaşı ve uzun süreli yoğun tütün kullanımı ile karakterize olduğu; stres ve sigara içen sosyal çevreye ilişkin davranışsal özelliklerin sık bildirildiği görülmüştür. Kısa dönem izlemde, başarı oranının birinci aya kıyasla üçüncü ayda daha düşük olduğu saptanmıştır. Bu bulgular, sigara bırakma polikliniği başvurularında klinik ve davranışsal profil ile kısa dönem sonuçların birlikte değerlendirilmesinin önemini ortaya koymaktadır.