Ortaöğretim Sosyoloji Ders Kitaplarında Kadın Teması Bağlamında Atatürk İmgesi (1999-2022)

Authors:
  • EDEkrem Ziya Duman
    Ekrem Ziya Duman
  • MYMeryem Eraslan Yıldırım
    Meryem Eraslan Yıldırım
  • HUHacer Beyza Ulutürk
    Hacer Beyza Ulutürk
  • BZBeyhan Zabun
    Beyhan Zabun
  • HÖHayriye Özbirgül
    Hayriye Özbirgül
  • SDSudem Demir
    Sudem Demir
  • DADuygu Aşar
    Duygu Aşar
  • İEİlayda Erdoğan
    İlayda Erdoğan
  • MGMelike Gündoğdu
    Melike Gündoğdu

Abstract
Bu çalışmada ortaöğretim sosyoloji ders kitaplarında kadın teması kapsamında Atatürk imgesi, 1999-2022 yılları arasında okutulan ders kitapları üzerinden incelenmektedir. Bu incelemede amaç eğitim sistemlerindeki ideolojik yönelimde yaşanan değişimi görünür kılmaktır. Bu amaçla çalışma nitel araştırma modelinde doküman incelemesi yoluyla yürütülmüştür. İlgili yıllar arasındaki değişimi tespit edebilmek amacıyla 9 ders kitabı örnekleme dahil edilmiştir. Ders kitaplarından elde edilen veriler Norman Fairclough’un eleştirel söylem analizi yaklaşımı ile analiz edilmiştir. Bulgular, 1999-2022 yılları arasında yayımlanan ortaöğretim sosyoloji ders kitaplarında kadın teması bağlamında Atatürk imgesinin büyük ölçüde süreklilik gösterdiğini ancak söylemsel konumunun zaman içinde değişime uğradığını ortaya koymuştur. İncelenen ders kitaplarında kadın hakları ağırlıklı olarak Atatürk reformlarının bir sonucu olarak sunulurken, kadınların tarihsel özne olarak görünürlüğünün oldukça sınırlı kaldığı belirlenmiştir. Erken dönem kitaplarında Atatürk, kadın haklarının kurucu aktörü olarak temsil edilirken, sonraki kitaplarda daha çok tarihsel bir referans figürü olarak konumlandırılmış; buna karşılık aile, toplumsal düzen ve hukuki yapı söylemleri daha belirgin hâle gelmiştir. Ayrıca kadınlar modernleşmenin sembolü olarak sunulmalarına rağmen annelik, aile ve fedakârlık eksenindeki geleneksel toplumsal cinsiyet rolleri korunmuştur. Sonuç olarak çalışma, bir eğitim materyali olan ders kitaplarının Cumhuriyet modernleşmesine ilişkin resmî toplumsal cinsiyet söylemini ve kurucu lider anlatısını yeniden üreten ideolojik metinler olduğunu göstermektedir.

This publication has 11 references indexed in Scilit: