Ortaöğretim Sosyoloji Ders Kitaplarında Kadın Teması Bağlamında Atatürk İmgesi (1999-2022)
Authors:
- Ekrem Ziya DumanEDEkrem Ziya Duman
- Nebile EroğulNENebile Eroğul
- Meryem Eraslan YıldırımMYMeryem Eraslan Yıldırım
- Hacer Beyza UlutürkHUHacer Beyza Ulutürk
- Beyhan ZabunBZBeyhan Zabun
- Hayriye ÖzbirgülHÖHayriye Özbirgül
- Sudem DemirSDSudem Demir
- Duygu AşarDADuygu Aşar
- İlayda ErdoğanİEİlayda Erdoğan
- Melike GündoğduMGMelike Gündoğdu
Open Access
- 28 September 2026
- book chapter
- Published by Özgür Yayınları
- p. 87-108
Abstract
Bu çalışmada ortaöğretim sosyoloji ders kitaplarında kadın teması kapsamında Atatürk imgesi, 1999-2022 yılları arasında okutulan ders kitapları üzerinden incelenmektedir. Bu incelemede amaç eğitim sistemlerindeki ideolojik yönelimde yaşanan değişimi görünür kılmaktır. Bu amaçla çalışma nitel araştırma modelinde doküman incelemesi yoluyla yürütülmüştür. İlgili yıllar arasındaki değişimi tespit edebilmek amacıyla 9 ders kitabı örnekleme dahil edilmiştir. Ders kitaplarından elde edilen veriler Norman Fairclough’un eleştirel söylem analizi yaklaşımı ile analiz edilmiştir. Bulgular, 1999-2022 yılları arasında yayımlanan ortaöğretim sosyoloji ders kitaplarında kadın teması bağlamında Atatürk imgesinin büyük ölçüde süreklilik gösterdiğini ancak söylemsel konumunun zaman içinde değişime uğradığını ortaya koymuştur. İncelenen ders kitaplarında kadın hakları ağırlıklı olarak Atatürk reformlarının bir sonucu olarak sunulurken, kadınların tarihsel özne olarak görünürlüğünün oldukça sınırlı kaldığı belirlenmiştir. Erken dönem kitaplarında Atatürk, kadın haklarının kurucu aktörü olarak temsil edilirken, sonraki kitaplarda daha çok tarihsel bir referans figürü olarak konumlandırılmış; buna karşılık aile, toplumsal düzen ve hukuki yapı söylemleri daha belirgin hâle gelmiştir. Ayrıca kadınlar modernleşmenin sembolü olarak sunulmalarına rağmen annelik, aile ve fedakârlık eksenindeki geleneksel toplumsal cinsiyet rolleri korunmuştur. Sonuç olarak çalışma, bir eğitim materyali olan ders kitaplarının Cumhuriyet modernleşmesine ilişkin resmî toplumsal cinsiyet söylemini ve kurucu lider anlatısını yeniden üreten ideolojik metinler olduğunu göstermektedir.Keywords
This publication has 11 references indexed in Scilit:
- Whose historical thinking? Representation of women in the Digital Inquiry Group’s Reading Like a Historian world history curriculumTheory & Research in Social Education, 2025
- Tracing the Modernisation Project of Turkey in Textbook Images (1923–1945)History of Education, 2024
- Representation of Women in the 2018 and 2024 Social Studies Curricula and TextbooksBulletin of Educational Studies, 2024
- The Analysis of the Values in Secondary Education Psychology CoursebookJOURNAL OF ACADEMIC SOCIAL RESOURCES, 2023
- Ortaöğretim Sosyoloji Ders Kitaplarının Yaşlılığın Sosyolojik Öğretimi Açısından İncelenmesiTürk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2021
- İDEOLOJİK SOSYOLOJİ ÖĞRETİMİ: HALK FIRKASI PROGRAMI DOĞRULTUSUNDA YAZILAN İLK DERS KİTABI (NECMEDDİN SADAK)SOCIAL MENTALITY AND RESEARCHER THINKERS JOURNAL, 2019
- Ortaöğretim Sosyoloji Öğretiminde Nasreddin Hoca Fıkralarından YararlanmaJournal of Turkish Studies, 2017
- Cumhuriyet Dönemi İlk Lise Felsefe Ders Kitaplarında Ahlaksal Özgürlük ProblemiGazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2014
- Ideology and Curriculum2004
- Analysing Discourse2003