İslam Cumhuriyeti Dönemi’nde (2004-2021) Afganistan’da Özbekçeye Yönelik Merkezî Dil Politikasının İncelenmesi
Author:
- 26 December 2019
- journal article
- Published by Istanbul University in Türkiyat Mecmuası / Journal of Turkology
- p. 45-70
Abstract
Günümüzdeki Afganistan coğrafyasında eski bir mazi ve zengin bir dil malzemesine sahip olan Özbekçe, 1747 yılında siyasi hâkimiyetin Türk olmayan hanedanlara geçmesiyle birlikte uzun süre, yerel düzeyde iletişim için olarak kullanılan bir dil görünümünde kalmıştır. Özbekçe, her ne kadar halk ozanları ve şairlerin varlığıyla edebiyat ve yazı dili olma niteliğini sürdürse de günümüze varana dek statü olarak Derice ve Peştucanın gerisinde kalmıştır. 1978 yılında iktidara gelen Afganistan Demokrat Halk Partisi’nin azınlık dillerine karşı benimsediği Sovyet tipi dil politikasından Özbekçe de payına düşeni almış, ilk defa devlet eliyle Özbekçe radyo-televizyon programlarıyla süreli yayınlar başlatılmış ve ayrıca kültürel faaliyetlerin önü açılmıştır. Lakin 14 yıllık bu görece özgürlük ortamından sonra 2004 yılına değin Özbekçenin kamusal alandan yine uzaklaştığı görülmüştür. Bu çalışmanın konusunu ise I. Taliban yönetiminden (1994-2001) sonra Afganistan’da kurulan İslam Cumhuriyeti Dönemi’nde (2004-2021) Özbekçenin politik durumudur. Çalışmanın amacı, bu süre zarfında Kabil yönetiminin ülkedeki Türk dillerinden biri olan Özbekçeye yönelik merkezî dil politikasını ortaya koymaktır. Kabil yönetiminin söz konusu dönemdeki dil politikası; anayasal düzenlemeler, eğitim-öğretim faaliyetleri ve basın-yayın medya çalışmaları olmak üzere üç ana başlıkta irdelenmiştir. Çalışmaya konu dönemde; Özbekçenin devlet dairelerinde kendine yer bularak statüsünün yükseldiği, ana dili olarak Özbekçe öğretimine ilişkin çalışmaların tamamlanarak bu dilin eğitim diline dönüştüğü ve kültür-sanat dili olarak prestij kazandığı saptanmıştır. Ayrıca basın-yayın ve medya sektöründe Özbekçenin güçlü bir şekilde kendini gösterdiği ve böylelikle konuşurlar arasında ölçünlü Özbekçenin oluşmaya başladığı anlaşılmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde, Afganistan İslam Cumhuriyeti Dönemi’nde Özbekçenin bütün kazanımlarına rağmen azınlık dili görünümünden kurtulamamasının gerekçeleri üzerinde durulmuştur.• • • •Keywords
This publication has 10 references indexed in Scilit:
- The Effect of Ethnicity on Situation and Politics in AfghanistanTSBS Bildiriler Dergisi, 2021
- Geographic, Ethnic and Linguistic Composition of Afghanistan: Methodological rich points of Language Policy and PlanningGlobal Social Sciences Review, 2018
- Ahmed Şah Dürrani öncesinde Afganistan tarihinde Türkler ve diğer kavimlerAnkara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 2013
- Language in Afghanistan’s Education Reform2013
- Globalization and language policies of multilingual societies: some case studies of south east AsiaRevista Brasileira de Linguística Aplicada, 2012
- 12. Conclusion2012
- 2. Language Policy in Afghanistan: Linguistic Diversity and National Unity2012
- 1. Afghan Languages in a Larger Context of Central and South Asia2012
- Problems of Language Law Implementation in UzbekistanNationalities Papers, 1995
- Post-Soviet Afghanistan: The Position of the MinoritiesAsian Survey, 1989