UBUmut Başar

Umut Başar

*This is an algorithmically generated author record based on publicly available information.

Current Organizations / Institutes

The organizations/institutes from the scholar's latest article


Umut Başar has a total of 3 co-authors. Here are the top co-authors by number of shared publications:


Latest Publications

  • Toplumdilbilim Açısından Günümüzde İran’da Azerbaycan Türkçesinin Görünümü

    by Umut Başar

    İran çeşitli Türk dillerine ev sahipliği yapmaktadır. Bunların en fazla konuşura sahip olanı bu makalede, toplumdilbilim açısından ele alacağımız Azerbaycan Türkçesidir. Makaleninamacı, Azerbaycan Türkçesinin güncel görünümünü iki dillilik, dil politikası, dilin toplumsal işlevleri, dile karşı konuşurlarının tutumu ve dilin formel eğitimi açısından ortaya koymaktır. İran’daAzerbaycan Türkçesi toplumdilbilim çerçevesinde inceleyen nitelikli çalışmalar daha önce yapılmıştır. Ancak toplumdilbilim açısından bakınca eski tarihli sayılır. Aradan geçen zamandaartan iletişim kanallarının yarattığı değişim/dönüşüm konuya güncel bir bakışı gerekli kılmaktadır. Yeni iletişim kanalları Azerbaycan Türkçesine yeni işlev alanları açmıştır. İran’daki Türkdilleri arasında Azerbaycan Türkçesinin seçilmesi, konuşur sayısı fazla olduğu için sosyokültürel açıdan diğer Türk dillerine göre daha görünür olmasıdır. Çalışmanın sonuç bölümünde bulgularışığında Azerbaycan Türkçesinin güncel görünümüne dair yorumlarda bulunulmuştur. Azerbaycan Türkçesinin işlevlerinin İran’da genişlediği ve konuşurların ana/birinci dile olan eğilimininarttığı sonucuna varılmıştır.

  • Open Access

    İran Türklerinde Belirginleşen Çocuklara Türkçe İsim Verme Eğilimi

    by Umut Başar

    Çocuğa isim verme, her toplumda dönemin şartları ve değer yargıları doğrultusunda şekillenen bir tercih olup bu işlem, ulus-devletlerin kurulmaya başladığı 20. yüzyılla beraber belli bir mevzuat çerçevesinde gerçekleştirilmeye başlanmıştır. İran’da da 1918’de Kaçarlar Dönemi’ne tekabül eden zaman aralığında kurulan İçişleri Bakanlığı Nüfus Kurumu (Sazman-ı Sebt-i Ahval-i Kişver); doğum, evlilik, ölüm, veraset ve bunların etrafındaki iş ve işlemleri hâlâ takip etmektedir. Geçtiğimiz yüzyılda ülkede yaşanan siyasi yönetim değişiklikleri, kurumun politikalarına yansıdığından isim seçimine dair uygulamalar zaman içerisinde farklılık göstermiştir. Pehleviler Dönemi’ndeki (1925-1979) otoriter modernleşmenin temelinde yer alan aryancılık ideolojisinin yön verdiği ulus-devlet inşası sürecinde, isim seçiminde ebeveynlerin özgürlük alanı kısıtlıyken 1979 İran İslam Devrimi’nden sonra yeniden yapılandırılan yasal mevzuatın verdiği nispi özgürlük ortamında, kısıtlamalar azalmıştır. Böylelikle Farsça ya da Farsçada yaygın olan isimler dışında çocuklara yerel/etnik dillerden isim koyabilmenin önü açılmıştır. Bununla beraber uygulamada tam bir serbestlik olmadığından çıkan anlaşmazlıkları çözebilmek adına çeşitli mekanizmalar oluşturulmuştur. Bu araştırma, İran’da sayısal açıdan en kalabalık etnik grubu teşkil eden Türklerin, çocuklarına ana dilinde isim vermesini konu edinmiştir. Türklerin araştırmaya konu edilmesindeki sebep, bu grubun ana dil bilincinde hassas ve Türkçe isim vermede diğer gruplara göre daha ısrarcı olması ve bu vasfını zaman zaman çeşitli şekillerde dışa vurmasıdır. İran’da son 10 yılda bilhassa Azerbaycan Türklerindeki genç nüfus arasında milliyetçiliğin yükselişe geçtiği açık bir şekilde görülmektedir. Bu genel yükselişin bir boyutu olarak ebeveynler tarafından çocuklara ana dilinde isim seçmenin yaygınlaştığı gözlemlenmektedir. Bu gözleme binaen araştırmanın amacı; İran Türklerinin çocuklarına, Türkçe isim verme eğilimini açık kaynaklarda verilerin olduğu 2001-2017 yılları arasında incelemektir. Araştırmaya örneklem olarak ise 2001-2017 yılları arasındaki kız çocuğu isimleri seçilmiştir. Bu örneklem içinde İran Nüfus Kurumunun kendi sitesinde yayınladığı veriler arasındaki Türkçe isimler, sayısal sıklığı çıkarılarak grafiğe dökülmüştür. Araştırmada önce İran’da çocuklara isim vermeye ilişkin kanuni düzenlemeler hakkında kısaca bilgi verilmiş akabinde de İran Türklerinde, çocuklara Türkçe isim verme eğiliminin neden yükseldiğinin üzerinde durulmuştur. Bu araştırmayla İran Nüfus Kurumunun paylaştığı 2001-2017 yılları arasındaki istatistiklere bakılarak söz konusu yıllarda, İran’daki kız çocuklarına Türkçe isim verme eğilimin net bir şekilde belirginleştiği saptanmıştır. Bu eğilimin biri İran’ın iç dinamiğinden diğeri ise dış dinamikten olmak üzere iki faktörden kaynaklandığı düşünülmektedir. 1979 İslam Devrimi’nden sonra ülkedeki yaşanan görece özgürlük ortamının yarattığı zeminde yükselen milliyetçilik iç dinamiktir. İran Türklerinin gündelik bir rutinine dönüşen Türk dizilerinin yarattığı örtük etkinin isim tercihlerine yansıması ise dış dinamik olarak yorumlanabilir. Türkiye Türkçesinden aktarımların en çok tercih edilen isimler arasında kendi göstermesi ikinci dinamiğin etkisini teyit eder niteliktedir. Yine Türkiye-İran arasındaki siyasi ilişkilerin seyriyle Türkiye’deki iç politik gelişmelerin isim verme eğilimine yansıdığı yorumu yapılabilir. Son olarak araştırma bulgusu ve saha gözlemleri ışığında, İran Türklerinde çocuklara Türkçe isim verme eğilimin kısa vadede devam edeceği öne sürülebilir.

  • Türkçeyi Yabancı/İkinci Dil Olarak Öğrenenlerin Konuşma Becerisi Öz Yeterliklerinin Belirlenmesi

    by Umut Başar, Önder Çangal

    ÖZ Türkçe öğrenmeye olan talep her geçen gün artmakta; Türkiye’de üniversitelerin Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezleri, Türkiye dışında üniversitelerin Türkoloji bölümleri ve Yunus Emre Enstitüleri bu talebin karşılanması için çalışmalar gerçekleştirmektedir. Türkçe öğretiminde, öğrenicilerin okuma, dinleme, konuşma ve yazma becerilerinin geliştirilmesi temel amaçtır. Ancak Türkiye’de ve Türkiye dışında Türkçe öğrenenlerin imkânları aynı değildir. Bu nedenle farklı değişkenlerin öğrenicilerin dil becerilerinin gelişimine ve öz yeterliklerine ne şekilde etki ettiğini tespit etmek öğretim sürecinin yapılandırılması açısından önem arz etmektedir. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, Türkçeyi yabancı/ikinci dil olarak öğrenenlerin konuşma becerisi öz yeterliklerini belirlemektir. Çalışmada, öğrenicilerin konuşma becerisi öz yeterliklerinin cinsiyet, yaş, Türkçeyi Türkiye’de veya yurt dışında öğrenme durumları, Türkçe öğrendikleri kurumlar ve dil düzeylerine göre değişiklik gösterip göstermediği irdelenmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre öğrenicilerin konuşma becerisi öz yeterlikleri arasında cinsiyete ve yaşa göre anlamlı farklılık yoktur. Yurt dışında Türkçe öğrenenlerin konuşma becerisi öz yeterlik puan ortalamalarının Türkiye’dekilere göre daha yüksek, Gaziantep’te Türkçe öğrenenlerin konuşma becerisi öz yeterlik puan ortalamalarının Kazakistan ve Cezayir’dekilere göre daha düşük ve Türkçe dil düzeyi C1 olan öğrenicilerin konuşma becerisi öz yeterlik puan ortalamalarının B1 ve B2 düzeyindekilere göre daha yüksek olduğu görülmüştür.


  • Türkiye ve Seçilmiş Avrupa Ülkelerinin Göçmen Entegrasyon Politikalarının Karşılaştırmalı Olarak İncelenmesi

    by Mete Yusuf Ustabulut, Emrah Boylu, Umut Başar

    2000’li yıllardan itibaren bölgesel krizler sebebiyle Orta Doğu’da en çok göç alan ülkelerden biri olan Türkiye’nin göçmen entegrasyon politikası da göç alan diğer ülkeler gibi “Göçmen Entegrasyon Politikası Endeksi” (MIPEX) kapsamında değerlendirilmektedir. Söz konusu endeks ülkeleri; iş gücü piyasası hareketliliği, aile birleşimi, eğitim, sağlık, siyasi katılım, daimî ikamet, uyruğa erişim ve ayrımcılıkla mücadele olmak üzere sekiz ana başlıkta puanlandırmaktadır. Bu çalışmada, söz konusu endeksin 2015 ve 2020 çıktıları doğrultusunda Türkiye’nin göçmen politikası puanlamasındaki değişimi, altı Avrupa ülkesiyle (Almanya, Belçika, Fransa, Norveç, Finlandiya, İsveç) karşılaştırmalı bir şekilde incelenmiştir. İncelemede, 2015 MIPEX raporunda Türkiye ile söz konusu Avrupa ülkeleri arasında endeks puanı açısından ciddi fark bulunmaktayken 2020 raporunda farkın azaldığı tespit edilmiştir. 2020 raporuna göre Türkiye, göçmen entegrasyon politika puanlarında ciddi artış (+17) yapmış ve bunun sonucunda “Biraz Olumsuz”’ olan politika göstergesi “Yarı Olumlu”ya yükselmiştir. Bu puan ve yükseliş, her ne kadar istenilen düzeyde olmasa da bir sonraki raporda Türkiye’nin entegrasyon politikalarında çok kapsamlı iyileşmelerin görüleceğine işaret olarak algılanabilir.


  • Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Politikası Bağlamında İran İslam Cumhuriyeti

    by Umut Başar

    Türkçe yurt dışında birçok ülkede gerek Türkoloji bölümlerinde gerekse de özel dil merkezlerinde yabancı dil olarak öğretilmektedir. Nitekim İran da Türkçenin geniş bir hedef kitle tarafından yabancı dil olarak ilgi gördüğü ülkelerin başında gelmektedir. Ancak İran ve Türkiye arasındaki köklü tarihî ilişkiler ve iki ülkenin yumuşak gücünün etkili olduğu coğrafi hinterlandın örtüşmesi yabancı dil olarak Türkçe öğretimi bağlamında İran’a diğer ülkelerden farklı kılmaktadır. Bu çalışmada Türkçenin yabancı dil olarak ilgi gördüğü ülkelerden biri olan İran İslam Cumhuriyeti’nde uygulanabilecek yabancı dil olarak Türkçe öğretim politikasının çerçevesinin çizilmesi amaçlanmıştır. Nitel bir araştırma olan çalışmadaki verilere araştırmacının sahadaki gözlemleri ve doküman analiziyle ulaşılmıştır. Ayrıca çalışma İran İslam Cumhuriyeti özelinde yabancılara Türkçe öğretimi politikasının gerçekçi ve bütüncül biçimde ortaya konulmasını sağlayacak verilerle yapılandırılmıştır. Bu doğrultuda “İran İslam Cumhuriyeti’nde yabancılara Türkçe öğretimi politikası nasıl geliştirilmelidir?” sorusuna yanıt aranmış ve çalışmanın sonuç bölümünde yabancı dil öğretim politikası için eylem planı niteliğinde bazı öneriler sunulmuştur.


  • İslam Cumhuriyeti Dönemi’nde (2004-2021) Afganistan’da Özbekçeye Yönelik Merkezî Dil Politikasının İncelenmesi

    by Umut Başar

    Günümüzdeki Afganistan coğrafyasında eski bir mazi ve zengin bir dil malzemesine sahip olan Özbekçe, 1747 yılında siyasi hâkimiyetin Türk olmayan hanedanlara geçmesiyle birlikte uzun süre, yerel düzeyde iletişim için olarak kullanılan bir dil görünümünde kalmıştır. Özbekçe, her ne kadar halk ozanları ve şairlerin varlığıyla edebiyat ve yazı dili olma niteliğini sürdürse de günümüze varana dek statü olarak Derice ve Peştucanın gerisinde kalmıştır. 1978 yılında iktidara gelen Afganistan Demokrat Halk Partisi’nin azınlık dillerine karşı benimsediği Sovyet tipi dil politikasından Özbekçe de payına düşeni almış, ilk defa devlet eliyle Özbekçe radyo-televizyon programlarıyla süreli yayınlar başlatılmış ve ayrıca kültürel faaliyetlerin önü açılmıştır. Lakin 14 yıllık bu görece özgürlük ortamından sonra 2004 yılına değin Özbekçenin kamusal alandan yine uzaklaştığı görülmüştür. Bu çalışmanın konusunu ise I. Taliban yönetiminden (1994-2001) sonra Afganistan’da kurulan İslam Cumhuriyeti Dönemi’nde (2004-2021) Özbekçenin politik durumudur. Çalışmanın amacı, bu süre zarfında Kabil yönetiminin ülkedeki Türk dillerinden biri olan Özbekçeye yönelik merkezî dil politikasını ortaya koymaktır. Kabil yönetiminin söz konusu dönemdeki dil politikası; anayasal düzenlemeler, eğitim-öğretim faaliyetleri ve basın-yayın medya çalışmaları olmak üzere üç ana başlıkta irdelenmiştir. Çalışmaya konu dönemde; Özbekçenin devlet dairelerinde kendine yer bularak statüsünün yükseldiği, ana dili olarak Özbekçe öğretimine ilişkin çalışmaların tamamlanarak bu dilin eğitim diline dönüştüğü ve kültür-sanat dili olarak prestij kazandığı saptanmıştır. Ayrıca basın-yayın ve medya sektöründe Özbekçenin güçlü bir şekilde kendini gösterdiği ve böylelikle konuşurlar arasında ölçünlü Özbekçenin oluşmaya başladığı anlaşılmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde, Afganistan İslam Cumhuriyeti Dönemi’nde Özbekçenin bütün kazanımlarına rağmen azınlık dili görünümünden kurtulamamasının gerekçeleri üzerinde durulmuştur.• • • •