Çocukların Dijital Dünyada Kırılganlığı: Dijital Bağımlılık ve Çevrim İçi İstismar Riskleri Üzerine Bir Kapsam Derlemesi
- 6 January 2026
- journal article
- Published by Ekonomik Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Derneği in Sosyal Sağlık Dergisi
- No. 2026,p. 123-142
Abstract
Bu derleme çalışma, çocukların dijital dünyada artan kırılganlığını dijital bağımlılık/sorunlu kullanım ve çevrim içi istismar-cinsel sömürü riskleri ekseninde sosyal hizmet perspektifiyle incelemektedir. Çalışma kapsamında 2000–2025 yılları arasında Web of Science, Scopus, PubMed, Google Scholar ve TR Dizin veri tabanlarında tarama yapılmış; PRISMA-ScR çerçevesine uygun olarak yürütülen süreç sonucunda 70 çalışma analiz kapsamına dahil edilmiştir. Dijital teknolojilerin erken yaşlara inmesi, çocukların öğrenme ve sosyal bağ kurma süreçlerine katkı sunabilmekle birlikte; denetimsiz ve yoğun kullanım durumunda psikososyal uyumu zayıflatan bir risk alanına dönüşmektedir. Literatür, dijital bağımlılığın yalnızca ekran süresiyle açıklanamayacağını; aile işleyişi, okul iklimi, sosyal destek, benlik saygısı ve yapısal eşitsizliklerle ilişkili çok katmanlı bir örüntü sergilediğini göstermektedir. Çevrim içi çocuk istismarı ise grooming süreçleri, fail stratejileri ve anonim dijital ağlar üzerinden daha görünmez biçimde gelişmekte; özellikle teknolojik erişimin arttığı dönemlerde belirgin biçimde artış gösterebilmektedir. Çalışma, dijital bağımlılık ve çevrim içi istismar risklerinin birbirinden bağımsız olmadığını; aksine birbirini besleyen kesişimsel bir risk alanı oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda dijital bağımlılık örüntülerinin, çevrim içi istismara maruz kalma riskini artıran yapısal ve bireysel kırılganlıkları güçlendirdiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak sosyal hizmet müdahalelerinin; çocuk güçlendirme, dijital okuryazarlık, ebeveyn rehberliği, okul sosyal hizmeti ve çok paydaşlı politika düzenlemeleriyle bütüncül biçimde yapılandırılması önerilmektedir.Keywords
Funding Information
- YOK
This publication has 56 references indexed in Scilit:
- Early Childhood Screen Use Contexts and Cognitive and Psychosocial OutcomesJAMA Pediatrics, 2024
- Child sexual abuse material on the darknetForensische Psychiatrie, Psychologie, Kriminologie, 2023
- Convergent identities, compounded risk: Intersectionality and parenting capacity assessment for disabled childrenChildren and Youth Services Review, 2021
- Associations Between Screen-Based Media Use and Brain White Matter Integrity in Preschool-Aged ChildrenJAMA Pediatrics, 2020
- Online child sexual exploitation and abuse: A community diagnosis using the social norms theoryChild Abuse & Neglect, 2019
- Persuasion strategies and sexual solicitations and interactions in online sexual grooming of adolescents: Modeling direct and indirect pathwaysJournal of Adolescence, 2017
- Offender Behaviour2017
- Investigative aspects of crossover offending from a sample of FBI online child sexual exploitation casesAggression and Violent Behavior, 2016
- Modeling habitual and addictive smartphone behaviorComputers in Human Behavior, 2015
- Internet Addiction Disorder2014