Abstract
ÖZ: Yaşam çiçeği tohumu motifi; altı yapraklı bir çiçek formu ile onu dıştan kuşatan ve sonsuzluğu simgeleyen daireden oluşan bir kompozisyona sahiptir. Kâinatın kaynağı ve sonsuz yaşamın sembolü olarak kabul edilen bu motif, yalnızca Anadolu coğrafyasında değil, farklı kültür ve bölgelerde de yaygın biçimde karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle motif, tarihsel süreç içinde çeşitli anlamlar yüklenmiş çok katmanlı bir sembol niteliği taşır. 2018 yılından itibaren Kars’ın il, ilçe merkezleri ve köylerinde yürüttüğümüz saha araştırmalarında tespit edilen çok sayıdaki mezar taşı; üzerlerinde barındırdıkları bitkisel, geometrik ve figürlü süslemeler bakımından önemli veriler sunmaktadır. Bu süslemeler kimi zaman Anadolu’nun diğer bölgelerindeki örneklerle benzerlik göstermekte, kimi zaman ise yalnızca yöreye özgü özellikler sergilemektedir. Bu çalışmada, özellikle yaşam çiçeği tohumu motifine odaklanılmış ve motifin kökeni ile sembolik anlamları üzerine değerlendirmeler yapılmaya çalışılmıştır. Araştırmacılar tarafından genellikle rozet, yıldız, yıldız çiçeği, gülbezek, gülçe veya şemse gibi adlarla sınıflandırılan bu motifin, gerçekte doğru biçimde adlandırılamadığı görülmektedir. Oysaki tıpkı çarkıfelek motifinde olduğu gibi, dini mimaride ve mezar taşlarında hayatın sonsuz döngüsünü ve sonsuzluk kavramını simgeleyen bu motifin sanat tarihi terminolojisinde doğru adıyla yer alması gerekmektedir. Kars bölgesinde yürütülen araştırmalarda, yaşam çiçeği tohumu motifine özellikle çatma lahit mezarların dış yüzeylerinde ve mezar taşı şahidelerinde rastlanmıştır. Çalışmanın yöntemsel çerçevesini; motifin kökenini belirlemek amacıyla literatür taraması yapılması, daha iyi anlaşılabilmesi için fotoğraflama ve bilgisayar ortamında çizimlerin hazırlanması, mimari ve el sanatlarında görülen benzer örneklerin tespit edilmesi oluşturmaktadır. Son aşamada ise motif, Anadolu ve diğer bölgelerdeki benzer örneklerle karşılaştırılarak Türk-İslâm sanatındaki yeri, anlamı ve önemi ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Funding Information
  • YOK