KARS MEZAR TAŞLARINDA YAŞAMIN KAYNAĞINDAN SONSUZLUĞUNA UZANAN BİR MOTİF DİZİSİ: YAŞAM ÇİÇEĞİ TOHUMU, YAŞAM AĞACI VE YAŞAM ÇİÇEĞİ
Author:
Open Access
- 22 September 2026
- journal article
- Published by Motif Akademi in Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi
- Vol. 19 (55) , 1474-1493
Abstract
ÖZ: Yaşam çiçeği tohumu motifi; altı yapraklı bir çiçek formu ile onu dıştan kuşatan ve sonsuzluğu simgeleyen daireden oluşan bir kompozisyona sahiptir. Kâinatın kaynağı ve sonsuz yaşamın sembolü olarak kabul edilen bu motif, yalnızca Anadolu coğrafyasında değil, farklı kültür ve bölgelerde de yaygın biçimde karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle motif, tarihsel süreç içinde çeşitli anlamlar yüklenmiş çok katmanlı bir sembol niteliği taşır. 2018 yılından itibaren Kars’ın il, ilçe merkezleri ve köylerinde yürüttüğümüz saha araştırmalarında tespit edilen çok sayıdaki mezar taşı; üzerlerinde barındırdıkları bitkisel, geometrik ve figürlü süslemeler bakımından önemli veriler sunmaktadır. Bu süslemeler kimi zaman Anadolu’nun diğer bölgelerindeki örneklerle benzerlik göstermekte, kimi zaman ise yalnızca yöreye özgü özellikler sergilemektedir. Bu çalışmada, özellikle yaşam çiçeği tohumu motifine odaklanılmış ve motifin kökeni ile sembolik anlamları üzerine değerlendirmeler yapılmaya çalışılmıştır. Araştırmacılar tarafından genellikle rozet, yıldız, yıldız çiçeği, gülbezek, gülçe veya şemse gibi adlarla sınıflandırılan bu motifin, gerçekte doğru biçimde adlandırılamadığı görülmektedir. Oysaki tıpkı çarkıfelek motifinde olduğu gibi, dini mimaride ve mezar taşlarında hayatın sonsuz döngüsünü ve sonsuzluk kavramını simgeleyen bu motifin sanat tarihi terminolojisinde doğru adıyla yer alması gerekmektedir. Kars bölgesinde yürütülen araştırmalarda, yaşam çiçeği tohumu motifine özellikle çatma lahit mezarların dış yüzeylerinde ve mezar taşı şahidelerinde rastlanmıştır. Çalışmanın yöntemsel çerçevesini; motifin kökenini belirlemek amacıyla literatür taraması yapılması, daha iyi anlaşılabilmesi için fotoğraflama ve bilgisayar ortamında çizimlerin hazırlanması, mimari ve el sanatlarında görülen benzer örneklerin tespit edilmesi oluşturmaktadır. Son aşamada ise motif, Anadolu ve diğer bölgelerdeki benzer örneklerle karşılaştırılarak Türk-İslâm sanatındaki yeri, anlamı ve önemi ortaya konulmaya çalışılmıştır.Keywords
Funding Information
- YOK
This publication has 8 references indexed in Scilit:
- Hasankeyf İç Kalesi’ndeki Konutlarda ve Dini Mimaride Kullanılan Cas Malzemeli SüslemelerİSTEM, 2025
- Ankara Müzelerinde XIV-XV. Yüzyıla Tarihlenen Taş Sanduka ÖrnekleriİSTEM, 2025
- Alevi-Bektaşi Şiirinde KozmosKün: Edebiyat ve Kültür Arastirmalari Dergis, 2023
- Flower of Life and Its Reflections on Ottoman Mosque ArchitectureSelçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 2023
- The Cosmatesque Mosaics of Westminster Abbey2019
- The Reflection of Alevi-Bektashi Culture on Turkish Folk Beliefs and PracticesTürk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 2019
- Chapter 2 Mesopotamian Mathematics2007
- Sound Holes and Geometrical Figures. Clues to the Terminology of Ancient Mesopotamian HarpsIraq, 1987