Ahmet Şen
Current Organizations / Institutes
The organizations/institutes from the scholar's latest article
Research Interests
Ahmet Şen has a total of 32 co-authors. Here are the top co-authors by number of shared publications:
- Ali Can Özçelik1 shared publication
- Aysu Ateş
MİMAR SİNAN ÜNİVERSİTESİ
1 shared publication - Ayşe Budak
Nevsehir Haci Bektas Veli Üniversitesi
1 shared publication - Bozkurt Ersoy
EGE ÜNİVERSİTES
1 shared publication - Burak Muhammet Gökler
Atatürk University
1 shared publication - Ceren Tuğçe Varol Koyuncu1 shared publication
Latest Publications
- Open Access
- 22 September 2026
- Published by Motif Akademi in Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi
- Vol. 19 (55) , 1474-1493
KARS MEZAR TAŞLARINDA YAŞAMIN KAYNAĞINDAN SONSUZLUĞUNA UZANAN BİR MOTİF DİZİSİ: YAŞAM ÇİÇEĞİ TOHUMU, YAŞAM AĞACI VE YAŞAM ÇİÇEĞİ
ÖZ: Yaşam çiçeği tohumu motifi; altı yapraklı bir çiçek formu ile onu dıştan kuşatan ve sonsuzluğu simgeleyen daireden oluşan bir kompozisyona sahiptir. Kâinatın kaynağı ve sonsuz yaşamın sembolü olarak kabul edilen bu motif, yalnızca Anadolu coğrafyasında değil, farklı kültür ve bölgelerde de yaygın biçimde karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle motif, tarihsel süreç içinde çeşitli anlamlar yüklenmiş çok katmanlı bir sembol niteliği taşır. 2018 yılından itibaren Kars’ın il, ilçe merkezleri ve köylerinde yürüttüğümüz saha araştırmalarında tespit edilen çok sayıdaki mezar taşı; üzerlerinde barındırdıkları bitkisel, geometrik ve figürlü süslemeler bakımından önemli veriler sunmaktadır. Bu süslemeler kimi zaman Anadolu’nun diğer bölgelerindeki örneklerle benzerlik göstermekte, kimi zaman ise yalnızca yöreye özgü özellikler sergilemektedir. Bu çalışmada, özellikle yaşam çiçeği tohumu motifine odaklanılmış ve motifin kökeni ile sembolik anlamları üzerine değerlendirmeler yapılmaya çalışılmıştır. Araştırmacılar tarafından genellikle rozet, yıldız, yıldız çiçeği, gülbezek, gülçe veya şemse gibi adlarla sınıflandırılan bu motifin, gerçekte doğru biçimde adlandırılamadığı görülmektedir. Oysaki tıpkı çarkıfelek motifinde olduğu gibi, dini mimaride ve mezar taşlarında hayatın sonsuz döngüsünü ve sonsuzluk kavramını simgeleyen bu motifin sanat tarihi terminolojisinde doğru adıyla yer alması gerekmektedir. Kars bölgesinde yürütülen araştırmalarda, yaşam çiçeği tohumu motifine özellikle çatma lahit mezarların dış yüzeylerinde ve mezar taşı şahidelerinde rastlanmıştır. Çalışmanın yöntemsel çerçevesini; motifin kökenini belirlemek amacıyla literatür taraması yapılması, daha iyi anlaşılabilmesi için fotoğraflama ve bilgisayar ortamında çizimlerin hazırlanması, mimari ve el sanatlarında görülen benzer örneklerin tespit edilmesi oluşturmaktadır. Son aşamada ise motif, Anadolu ve diğer bölgelerdeki benzer örneklerle karşılaştırılarak Türk-İslâm sanatındaki yeri, anlamı ve önemi ortaya konulmaya çalışılmıştır.
- 22 September 2026
- Published by Motif Akademi in Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi
- Vol. 19 (55) , 1474-1493
Open AccessKARS MEZAR TAŞLARINDA YAŞAMIN KAYNAĞINDAN SONSUZLUĞUNA UZANAN BİR MOTİF DİZİSİ: YAŞAM ÇİÇEĞİ TOHUMU, YAŞAM AĞACI VE YAŞAM ÇİÇEĞİ
ÖZ: Yaşam çiçeği tohumu motifi; altı yapraklı bir çiçek formu ile onu dıştan kuşatan ve sonsuzluğu simgeleyen daireden oluşan bir kompozisyona sahiptir. Kâinatın kaynağı ve sonsuz yaşamın sembolü olarak kabul edilen bu motif, yalnızca Anadolu coğrafyasında değil, farklı kültür ve bölgelerde de yaygın biçimde karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle motif, tarihsel süreç içinde çeşitli anlamlar yüklenmiş çok katmanlı bir sembol niteliği taşır. 2018 yılından itibaren Kars’ın il, ilçe merkezleri ve köylerinde yürüttüğümüz saha araştırmalarında tespit edilen çok sayıdaki mezar taşı; üzerlerinde barındırdıkları bitkisel, geometrik ve figürlü süslemeler bakımından önemli veriler sunmaktadır. Bu süslemeler kimi zaman Anadolu’nun diğer bölgelerindeki örneklerle benzerlik göstermekte, kimi zaman ise yalnızca yöreye özgü özellikler sergilemektedir. Bu çalışmada, özellikle yaşam çiçeği tohumu motifine odaklanılmış ve motifin kökeni ile sembolik anlamları üzerine değerlendirmeler yapılmaya çalışılmıştır. Araştırmacılar tarafından genellikle rozet, yıldız, yıldız çiçeği, gülbezek, gülçe veya şemse gibi adlarla sınıflandırılan bu motifin, gerçekte doğru biçimde adlandırılamadığı görülmektedir. Oysaki tıpkı çarkıfelek motifinde olduğu gibi, dini mimaride ve mezar taşlarında hayatın sonsuz döngüsünü ve sonsuzluk kavramını simgeleyen bu motifin sanat tarihi terminolojisinde doğru adıyla yer alması gerekmektedir. Kars bölgesinde yürütülen araştırmalarda, yaşam çiçeği tohumu motifine özellikle çatma lahit mezarların dış yüzeylerinde ve mezar taşı şahidelerinde rastlanmıştır. Çalışmanın yöntemsel çerçevesini; motifin kökenini belirlemek amacıyla literatür taraması yapılması, daha iyi anlaşılabilmesi için fotoğraflama ve bilgisayar ortamında çizimlerin hazırlanması, mimari ve el sanatlarında görülen benzer örneklerin tespit edilmesi oluşturmaktadır. Son aşamada ise motif, Anadolu ve diğer bölgelerdeki benzer örneklerle karşılaştırılarak Türk-İslâm sanatındaki yeri, anlamı ve önemi ortaya konulmaya çalışılmıştır.
- Open Access
- 31 August 2026
- Published by Türk Kültürü Açisindan Haci Bektas-i Veli Arastirmalari Uygulama ve Arastirma Merkezi in Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi
- No. 1,p. 37-63
ARDAHAN’IN DAMAL İLÇESİNDE BULUNAN TÜRKMEN ALEVİLERİNE AİT BEZEMELİ MEZAR TAŞLARI VE TÜRK SANATINDAKİ YERİ
Sultan Alparslan’ın 1064 yılında Ani’nin fethiyle başlattığı Anadolu fetih hareketi 1071yılındaki Malazgirt Zaferi ile taçlanmış; bu süreç içerisinde hızlıca Türk hâkimiyetine geçenKars, Ardahan ve çevresi Anadolu Türk Beyliklerinin yeni yerleşim yeri haline gelmiştir.Böylece Türk-İslam kültürüyle şenlenen bölge süreç içerisinde Türk kültürünün geliştiği vezenginleştiği bir yer olmuştur. Ardahan’ın Kafkasya ile olan komşuluğu ve Anadolu’yageçişte bir köprü görevi görmesi yöredeki sanat çeşitliliğini de etkilemiş bu durum bölgedeçok kültürlü bir sanatın oluşmasına zemin hazırlamıştır. Selçuklu döneminden günümüzekadar ulaşabilen çok sayıda taşınır ve taşınmaz sanat eseri bunun bir kanıtı niteliğindedir. Hiçşüphesiz bu sanat eserlerin biri de yazılı ve görsel belge niteliği taşıyan tarihi mezartaşlarımızdır. Damal mezar ve mezar taşları; üzerlerinde barındırdığı bitkisel, geometrik,nesneli ve figürlü süslemeler açısından bizlere önemli veriler sunmaktadır. BazenAnadolu’daki diğer örneklerle benzerlik gösteren bu süslemeler bazen de sadece yöreye özgüünik karakter göstermektedir. Tespit edilen mezar taşlarındaki; atlı kahraman asker, hançer,kılıç, tüfek, tabanca, çarkıfelek ve çeşitli günlük kullanım eşyalardan oluşan süsleme detaylarıbölgedeki mezar taşlarında sıklıkla rastladığımız süslemeler arasında yer alır. Bunların dışındabölgedeki kültürel çeşitliliğin de mezar taşlarına yansıdığı görülmektedir. Özellikle Alevivatandaşlarımızın mezar taşlarında görülen ibrik, leğen, bardak vb. nesneli süslemelerinyöreye özgü süsleme ögeleri olduğu söylenebilir. Bütün bu süsleme kompozisyonlarınınaltında farklı ikonografik anlamlar yatmaktadır. Söz konusu bu süsleme elemanları ölenkişinin inancı ve yaşamış olduğu hayat hakkında bizlere kısa ipuçları vermektedir. Buçalışmada Ardahan’ın Damal ilçesi Aşağıgündeş ve Burmadere köylerinde yaptığımızaraştırmada tespit edilen Türkmen Alevilerine ait bezemeli mezar ve mezar taşı örnekleri elealınmış olup söz konusu örnekler; mezar tipi, mezar taşı formu, başlık biçimi ve süslemeözellikleri açısından değerlendirilmiştir. Son olarak ele aldığımız mezar ve mezar taşları birdeğerlendirmeye tabi tutularak yöredeki mezar taşlarının Türk sanatındaki yeri ve önemitespit edilmeye çalışılmıştır.
- 31 August 2026
- Published by Türk Kültürü Açisindan Haci Bektas-i Veli Arastirmalari Uygulama ve Arastirma Merkezi in Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi
- No. 1,p. 37-63
Open AccessARDAHAN’IN DAMAL İLÇESİNDE BULUNAN TÜRKMEN ALEVİLERİNE AİT BEZEMELİ MEZAR TAŞLARI VE TÜRK SANATINDAKİ YERİ
Sultan Alparslan’ın 1064 yılında Ani’nin fethiyle başlattığı Anadolu fetih hareketi 1071yılındaki Malazgirt Zaferi ile taçlanmış; bu süreç içerisinde hızlıca Türk hâkimiyetine geçenKars, Ardahan ve çevresi Anadolu Türk Beyliklerinin yeni yerleşim yeri haline gelmiştir.Böylece Türk-İslam kültürüyle şenlenen bölge süreç içerisinde Türk kültürünün geliştiği vezenginleştiği bir yer olmuştur. Ardahan’ın Kafkasya ile olan komşuluğu ve Anadolu’yageçişte bir köprü görevi görmesi yöredeki sanat çeşitliliğini de etkilemiş bu durum bölgedeçok kültürlü bir sanatın oluşmasına zemin hazırlamıştır. Selçuklu döneminden günümüzekadar ulaşabilen çok sayıda taşınır ve taşınmaz sanat eseri bunun bir kanıtı niteliğindedir. Hiçşüphesiz bu sanat eserlerin biri de yazılı ve görsel belge niteliği taşıyan tarihi mezartaşlarımızdır. Damal mezar ve mezar taşları; üzerlerinde barındırdığı bitkisel, geometrik,nesneli ve figürlü süslemeler açısından bizlere önemli veriler sunmaktadır. BazenAnadolu’daki diğer örneklerle benzerlik gösteren bu süslemeler bazen de sadece yöreye özgüünik karakter göstermektedir. Tespit edilen mezar taşlarındaki; atlı kahraman asker, hançer,kılıç, tüfek, tabanca, çarkıfelek ve çeşitli günlük kullanım eşyalardan oluşan süsleme detaylarıbölgedeki mezar taşlarında sıklıkla rastladığımız süslemeler arasında yer alır. Bunların dışındabölgedeki kültürel çeşitliliğin de mezar taşlarına yansıdığı görülmektedir. Özellikle Alevivatandaşlarımızın mezar taşlarında görülen ibrik, leğen, bardak vb. nesneli süslemelerinyöreye özgü süsleme ögeleri olduğu söylenebilir. Bütün bu süsleme kompozisyonlarınınaltında farklı ikonografik anlamlar yatmaktadır. Söz konusu bu süsleme elemanları ölenkişinin inancı ve yaşamış olduğu hayat hakkında bizlere kısa ipuçları vermektedir. Buçalışmada Ardahan’ın Damal ilçesi Aşağıgündeş ve Burmadere köylerinde yaptığımızaraştırmada tespit edilen Türkmen Alevilerine ait bezemeli mezar ve mezar taşı örnekleri elealınmış olup söz konusu örnekler; mezar tipi, mezar taşı formu, başlık biçimi ve süslemeözellikleri açısından değerlendirilmiştir. Son olarak ele aldığımız mezar ve mezar taşları birdeğerlendirmeye tabi tutularak yöredeki mezar taşlarının Türk sanatındaki yeri ve önemitespit edilmeye çalışılmıştır.
- Open Access
- 31 December 2025
- Published by Islam Sanat Tarih Edebiyat ve Musıkisi Dergisi ISTEM in İSTEM
- No. 46,p. 247-276
İstanbul Kadıköy, Ayrılık Çeşmesi Arap Mezarlığında Bulunan Serpuş Türleri
Adını, Kadıköy’deki Taşköprü caddesi üzerinde bulunan ve 17. yüzyılda Kızlarağası Gazanfer Ağa tarafından yaptırıldığı bilinen çeşmeden alan Ayrılık Çeşmesi Arap Mezarlığı, pek çok tarihî şahsiyetin mezar taşlarını içinde barındırması sebebiyle oldukça önemlidir. Genellikle saray mensubu kişilerin kabirlerinin bulunduğu mezarlık alanından günümüze çok az bir bölümü ulaşabilmiştir. Mevcut mezar taşlarının çoğunun da başlık veya gövde bölümleri kırılmış, çok az bir kısmı ise sağlam ve dikili olarak mevcudiyetini koruyabişmiştir. Osmanlı döneminde çeşitli unvanlara göre farklılık gösteren serpuşlar, başa takılan ve kişinin sosyal statüsünü gösteren tamamlayıcı bir giyim kuşam aracıdır. Genellikle kumaş, keçe veya derinin içine pamuk doldurularak dikilen ve üzerlerine çeşitli şekillerde sarık sarılmasıyla oluşan serpuşlar, farklı dönemlerde farklı adlarla anılmıştır. Bu çalışmada ele aldığımız İstanbul Kadıköy, Ayrılık Çeşmesi Arap Mezarlığında bulunan başlık tipleri; sarık, kavuk veya külahın hâkim olduğu serpuşlar olmak üzere üç kategoride tasniflenmiştir. Arap Mezarlığı’nda bulunan 794 adet mezar üzerinde yaptığımız inceleme sonucunda; 4 ilmiye, 1 örfi, 2 kuka, 13 dardağan olmak üzere 17 sarık; 41 kâtibi, 3 nezkeb, 4 horasani, 2 paşalı, 1 serdengeçti, 1 destarlı kubbeli kalafat olmak üzere 51 kavuk ve 1 zerrin külah olmak üzere toplamda 75 serpuş tespit edilmiştir. 794 mezardan geriye kalan 719 mezar ise kadın mezarları, fes tipi başlıklı şahidelerden oluşan mezarlar ile başlık bölümü kırık şahidelerden müteşekkil mezarlardan oluşmaktadır. Bu araştırmada bir makale boyutu sınırları aşılacağından dolayı kadın mezar taşlarında görülen başlıklar ve fes tipi başlıklar çalışmaya dâhil edilmemiş olup sadece mezarlık alanında bulunan sarık, kavuk ve külah türlerinden oluşan serpuşlar tasnif edilmiştir. Ayrıca çalışmada Arap Mezarlığında bulunan serpuşların İstanbul’daki ve Anadolu’daki benzer örnekleri de tespit edilerek Arap Mezarlığı’nda yer alan serpuş türlerinin yayılımı saptanmaya çalışılmıştır.
- 31 December 2025
- Published by Islam Sanat Tarih Edebiyat ve Musıkisi Dergisi ISTEM in İSTEM
- No. 46,p. 247-276
Open Accessİstanbul Kadıköy, Ayrılık Çeşmesi Arap Mezarlığında Bulunan Serpuş Türleri
Adını, Kadıköy’deki Taşköprü caddesi üzerinde bulunan ve 17. yüzyılda Kızlarağası Gazanfer Ağa tarafından yaptırıldığı bilinen çeşmeden alan Ayrılık Çeşmesi Arap Mezarlığı, pek çok tarihî şahsiyetin mezar taşlarını içinde barındırması sebebiyle oldukça önemlidir. Genellikle saray mensubu kişilerin kabirlerinin bulunduğu mezarlık alanından günümüze çok az bir bölümü ulaşabilmiştir. Mevcut mezar taşlarının çoğunun da başlık veya gövde bölümleri kırılmış, çok az bir kısmı ise sağlam ve dikili olarak mevcudiyetini koruyabişmiştir. Osmanlı döneminde çeşitli unvanlara göre farklılık gösteren serpuşlar, başa takılan ve kişinin sosyal statüsünü gösteren tamamlayıcı bir giyim kuşam aracıdır. Genellikle kumaş, keçe veya derinin içine pamuk doldurularak dikilen ve üzerlerine çeşitli şekillerde sarık sarılmasıyla oluşan serpuşlar, farklı dönemlerde farklı adlarla anılmıştır. Bu çalışmada ele aldığımız İstanbul Kadıköy, Ayrılık Çeşmesi Arap Mezarlığında bulunan başlık tipleri; sarık, kavuk veya külahın hâkim olduğu serpuşlar olmak üzere üç kategoride tasniflenmiştir. Arap Mezarlığı’nda bulunan 794 adet mezar üzerinde yaptığımız inceleme sonucunda; 4 ilmiye, 1 örfi, 2 kuka, 13 dardağan olmak üzere 17 sarık; 41 kâtibi, 3 nezkeb, 4 horasani, 2 paşalı, 1 serdengeçti, 1 destarlı kubbeli kalafat olmak üzere 51 kavuk ve 1 zerrin külah olmak üzere toplamda 75 serpuş tespit edilmiştir. 794 mezardan geriye kalan 719 mezar ise kadın mezarları, fes tipi başlıklı şahidelerden oluşan mezarlar ile başlık bölümü kırık şahidelerden müteşekkil mezarlardan oluşmaktadır. Bu araştırmada bir makale boyutu sınırları aşılacağından dolayı kadın mezar taşlarında görülen başlıklar ve fes tipi başlıklar çalışmaya dâhil edilmemiş olup sadece mezarlık alanında bulunan sarık, kavuk ve külah türlerinden oluşan serpuşlar tasnif edilmiştir. Ayrıca çalışmada Arap Mezarlığında bulunan serpuşların İstanbul’daki ve Anadolu’daki benzer örnekleri de tespit edilerek Arap Mezarlığı’nda yer alan serpuş türlerinin yayılımı saptanmaya çalışılmıştır.
- 29 December 2025
- Published by Karadeniz Arastirmalari Dergisi in Karadeniz Araştırmaları
- Vol. 22 (88) , 1659-1671
TÜRK OKÇULUĞU’NUN DUAYEN İSMİ TOZKOPARAN İSKENDER’E AİT YENİ TESPİT EDİLEN MENZİL TAŞI
Tozkoparan İskender, Türk okçuluk tarihinin en büyük üç kemankeşinden biri olup yaşadığı devre damga vurmuş isimlerdendir. Ekmekçiler Bölüğü’nde acemi oğlan iken küçük yaşta okçuluğa heves etmiş olan İskender, Fatih devri kemankeşlerinden Molla Hüsrev'in kulu Kadıkulu Hüsam’dan okçuluk dersleri görüp kabza almıştır. Ayrıca Şeyh Hamdullah Efendi'den de bir süre okçuluk dersleri alan İskender, gösterdiği başarıları sebebiyle Yeniçeri Ocağı’na kabul edilmiştir. Tozkoparan İskender, döneminin en uzun menzil rekorlarını kırmış ve en çok menzil bozan kemankeş olarak tarihe geçmiştir. İmparatorluğun çeşitli vilayetlerinde on farklı rekor kırarak adına menzil taşı diktirmiştir. Tozkoparan İskender, yaşadığı dönemde sadece erişilmez rekorlar kırmış bir kemankeş değil aynı zamanda katıldığı seferlerde de büyük faydalar göstermiş bir tirendazdır. Ne yazık ki Tozkoparan İskender’in menzil yerlerindeki menzil taşları ya kaybolmuş ya da günümüze ulaşamamıştır. Yeni tespit etmiş olduğumuz menzil taşı okçuluk tarihimizin en ünlü kemankeşlerinden olan Tozkoparan İskender’in bilinen ilk ve tek menzil taşı olması hasebiyle oldukça önemlidir. Bu makalede İstanbul’un Tuzla ilçesinde tarafımızca ilk defa tespit edilen Tozkoparan İskender’in Menzil taşı incelenmiş olup Türk okçuluk tarihimizin en ünlü kemankeşlerinden biri olan Tozkoparan İskender’in menzil taşının bilim ve tarih dünyasına tanıtılması amaçlanmıştır.
- 29 December 2025
- Published by Karadeniz Arastirmalari Dergisi in Karadeniz Araştırmaları
- Vol. 22 (88) , 1659-1671
TÜRK OKÇULUĞU’NUN DUAYEN İSMİ TOZKOPARAN İSKENDER’E AİT YENİ TESPİT EDİLEN MENZİL TAŞI
Tozkoparan İskender, Türk okçuluk tarihinin en büyük üç kemankeşinden biri olup yaşadığı devre damga vurmuş isimlerdendir. Ekmekçiler Bölüğü’nde acemi oğlan iken küçük yaşta okçuluğa heves etmiş olan İskender, Fatih devri kemankeşlerinden Molla Hüsrev'in kulu Kadıkulu Hüsam’dan okçuluk dersleri görüp kabza almıştır. Ayrıca Şeyh Hamdullah Efendi'den de bir süre okçuluk dersleri alan İskender, gösterdiği başarıları sebebiyle Yeniçeri Ocağı’na kabul edilmiştir. Tozkoparan İskender, döneminin en uzun menzil rekorlarını kırmış ve en çok menzil bozan kemankeş olarak tarihe geçmiştir. İmparatorluğun çeşitli vilayetlerinde on farklı rekor kırarak adına menzil taşı diktirmiştir. Tozkoparan İskender, yaşadığı dönemde sadece erişilmez rekorlar kırmış bir kemankeş değil aynı zamanda katıldığı seferlerde de büyük faydalar göstermiş bir tirendazdır. Ne yazık ki Tozkoparan İskender’in menzil yerlerindeki menzil taşları ya kaybolmuş ya da günümüze ulaşamamıştır. Yeni tespit etmiş olduğumuz menzil taşı okçuluk tarihimizin en ünlü kemankeşlerinden olan Tozkoparan İskender’in bilinen ilk ve tek menzil taşı olması hasebiyle oldukça önemlidir. Bu makalede İstanbul’un Tuzla ilçesinde tarafımızca ilk defa tespit edilen Tozkoparan İskender’in Menzil taşı incelenmiş olup Türk okçuluk tarihimizin en ünlü kemankeşlerinden biri olan Tozkoparan İskender’in menzil taşının bilim ve tarih dünyasına tanıtılması amaçlanmıştır.
- 31 October 2025
- Published by Necmettin Erbakan University in Selçuklu Medeniyeti Araştırmaları Dergisi
- No. Özel Sayı,p. 272-288
11-13. Yüzyıllarda Türkistan ın Gölgesinde Anadolu: Ani Ören Yeri Kazılarında Bulunan Büyük Moğol İmparatoru Möngke/Mengü Kağan Adına Darp Edilmiş Sikkeler
Ani, Kars’ın yaklaşık 45 km doğusunda yer alan Ortaçağ’ın önemli yerleşim yerlerinden birisidir. Ani’nin ipek yolu güzergâhı üzerinde stratejik bir konuma sahip olması, ekonomik açıdan gelişmesine olanak sağlamış ve bu durum Ani‘nin bölgedeki tüm devletlerin sahip olmak için arzuladığı bir Ortaçağ şehrine dönüşmesine sebebiyet vermiştir. Böylesine önemli bir Ortaçağ şehri olan Ani’de, son yıllarda ivme kazanan arkeolojik kazılarda ortaya çıkartılan buluntular dönem insanlarının siyasi, ekonomik ve sosyal yaşam şekilleri hakkında yeni bilgiler sunmaktadır. Bunlardan birisi de makale konusu olarak ele aldığımız dönemin siyasi ve ticari hayatı hakkında bizlere bilgi veren Ani şehrinin çeşitli noktalarında yapılan arkeolojik kazılarda ortaya çıkartılan sikkelerdir. Ait olduğu dönemin vazgeçilmez alışveriş aracı olan sikkeler aynı zamanda üzerlerindeki yazı, ünvan ve sembollerle sultan pulu olarak da kabul görmüştür. Bu çalışmada Ani Ören Yeri Kazılarında bulunan, Büyük Moğol İmparatoru Möngke Kağan 649-658/1251-1260 adına darp edilmiş sikkeler incelenmiştir. Söz konusu sikkelere ait buluntu grubu; bronz malzemeden imal edilmiş 14 adet sikkeden oluşmaktadır. Yapılan çalışma sonucunda değerlendirilmeye alınan sikkelerin özellikle Ani‘nin Türk devri yapıları olan; Ani Selçuklu Büyük Hamamı, Selçuklu Konutları ve Selçuklu Çarşısı’nda bulunmuş olması bu yapıların, Ani’nin Selçuklu Türklerinin elinden çıkmasından sonra da 595/1199 işlevlerini koruduğunu ve bu yapılarda ticari hayatın sürdüğünü göstermesi açısından oldukça önemlidir.
- 31 October 2025
- Published by Necmettin Erbakan University in Selçuklu Medeniyeti Araştırmaları Dergisi
- No. Özel Sayı,p. 272-288
11-13. Yüzyıllarda Türkistan ın Gölgesinde Anadolu: Ani Ören Yeri Kazılarında Bulunan Büyük Moğol İmparatoru Möngke/Mengü Kağan Adına Darp Edilmiş Sikkeler
Ani, Kars’ın yaklaşık 45 km doğusunda yer alan Ortaçağ’ın önemli yerleşim yerlerinden birisidir. Ani’nin ipek yolu güzergâhı üzerinde stratejik bir konuma sahip olması, ekonomik açıdan gelişmesine olanak sağlamış ve bu durum Ani‘nin bölgedeki tüm devletlerin sahip olmak için arzuladığı bir Ortaçağ şehrine dönüşmesine sebebiyet vermiştir. Böylesine önemli bir Ortaçağ şehri olan Ani’de, son yıllarda ivme kazanan arkeolojik kazılarda ortaya çıkartılan buluntular dönem insanlarının siyasi, ekonomik ve sosyal yaşam şekilleri hakkında yeni bilgiler sunmaktadır. Bunlardan birisi de makale konusu olarak ele aldığımız dönemin siyasi ve ticari hayatı hakkında bizlere bilgi veren Ani şehrinin çeşitli noktalarında yapılan arkeolojik kazılarda ortaya çıkartılan sikkelerdir. Ait olduğu dönemin vazgeçilmez alışveriş aracı olan sikkeler aynı zamanda üzerlerindeki yazı, ünvan ve sembollerle sultan pulu olarak da kabul görmüştür. Bu çalışmada Ani Ören Yeri Kazılarında bulunan, Büyük Moğol İmparatoru Möngke Kağan 649-658/1251-1260 adına darp edilmiş sikkeler incelenmiştir. Söz konusu sikkelere ait buluntu grubu; bronz malzemeden imal edilmiş 14 adet sikkeden oluşmaktadır. Yapılan çalışma sonucunda değerlendirilmeye alınan sikkelerin özellikle Ani‘nin Türk devri yapıları olan; Ani Selçuklu Büyük Hamamı, Selçuklu Konutları ve Selçuklu Çarşısı’nda bulunmuş olması bu yapıların, Ani’nin Selçuklu Türklerinin elinden çıkmasından sonra da 595/1199 işlevlerini koruduğunu ve bu yapılarda ticari hayatın sürdüğünü göstermesi açısından oldukça önemlidir.
- Open Access
- 25 June 2025
- Published by Ataturk Universitesi in Journal of Literature and Humanities
- No. 74,p. 84-93
Anadolu Selçuklu Sikkelerinde Anlam ve Sembol
Ait olduğu her dönemin vazgeçilmez alışveriş aracı olan sikkeler aynı zamanda üzerlerindeki yazı, unvan ve sembollerle sultan pulu olarak da kabul görmüştür. Türk İslam devlet geleneğinde hükümdar olmanın ilk şartı adına hutbe okutmak ve sikke kestirmek olmuş, tahta geçen hükümdar, sultan, melik vb. yöneticiler kendi adına sikke bastırarak gücün ve iktidarın yegâne temsilcisi olduğunu tebaasına göstermiştir. Sikkeler özellikle Türk İslam medeniyeti içerisinde maddi değerinin yanı sıra güç ve kudretin göstergesi olarak bir propaganda aracı gibi de işlev görmüş; kazanılan zaferler, yönetilen topraklar, inanç, kültür gibi ibareler semboller veya ifadeler ile anlatılmıştır. Antik dönemden itibaren görmeye başladığımız atlı süvari, aslan, kartal vb. tasvirler çoğu medeniyetlerin sikkelerinde de hükümdarlık alameti ve hükümdarın gücünü yansıtan bir sembolizim olarak karşımıza çıkmaktadır. Anadolu Selçuklu Devleti hükümdarları da kendinden önceki medeniyetlerde uygulanan bu güç sembollerine kendi sikkelerinde yer vermiş, para denince akla gelen portre, atlı süvari, unvan ve doğada var olan en güçlü yırtıcı hayvanları güç timsali olarak kendi sikkelerine darp etmişlerdir. Bu makalede Anadolu Selçuklu sikkeleri üzerinde yer alan yazı, figür ve sembollerin içerik ve ikonografik anlamları üzerinde değerlendirmeler yapılmış olup Selçuklu sikkelerinde yer alan figür ve sembollerin ortaya çıkış süreçleri, etkileşim alanları ve bu tasvirlerin Selçuklu sonrası gelişimleri üzerinde durularak bir sonuca varılmaya çalışılmıştır.
- 25 June 2025
- Published by Ataturk Universitesi in Journal of Literature and Humanities
- No. 74,p. 84-93
Open AccessAnadolu Selçuklu Sikkelerinde Anlam ve Sembol
Ait olduğu her dönemin vazgeçilmez alışveriş aracı olan sikkeler aynı zamanda üzerlerindeki yazı, unvan ve sembollerle sultan pulu olarak da kabul görmüştür. Türk İslam devlet geleneğinde hükümdar olmanın ilk şartı adına hutbe okutmak ve sikke kestirmek olmuş, tahta geçen hükümdar, sultan, melik vb. yöneticiler kendi adına sikke bastırarak gücün ve iktidarın yegâne temsilcisi olduğunu tebaasına göstermiştir. Sikkeler özellikle Türk İslam medeniyeti içerisinde maddi değerinin yanı sıra güç ve kudretin göstergesi olarak bir propaganda aracı gibi de işlev görmüş; kazanılan zaferler, yönetilen topraklar, inanç, kültür gibi ibareler semboller veya ifadeler ile anlatılmıştır. Antik dönemden itibaren görmeye başladığımız atlı süvari, aslan, kartal vb. tasvirler çoğu medeniyetlerin sikkelerinde de hükümdarlık alameti ve hükümdarın gücünü yansıtan bir sembolizim olarak karşımıza çıkmaktadır. Anadolu Selçuklu Devleti hükümdarları da kendinden önceki medeniyetlerde uygulanan bu güç sembollerine kendi sikkelerinde yer vermiş, para denince akla gelen portre, atlı süvari, unvan ve doğada var olan en güçlü yırtıcı hayvanları güç timsali olarak kendi sikkelerine darp etmişlerdir. Bu makalede Anadolu Selçuklu sikkeleri üzerinde yer alan yazı, figür ve sembollerin içerik ve ikonografik anlamları üzerinde değerlendirmeler yapılmış olup Selçuklu sikkelerinde yer alan figür ve sembollerin ortaya çıkış süreçleri, etkileşim alanları ve bu tasvirlerin Selçuklu sonrası gelişimleri üzerinde durularak bir sonuca varılmaya çalışılmıştır.
- 21 February 2025
- Published by Academician Publishing
- p. 681-700
Osmanlı Hamamları
İnsanoğlu geçmişten günümüze değin gerek dini gayeler gerekse sağlıklı bir yaşam için yıkanmaya ve temizlemeye ihtiyaç duymuştur. Bu durum insanların yaşadıkları mekân algısına da yansımış, hayatlarını sürdürdükleri binalara bu yönde tasarımlar eklemiş veya sadece yıkanma fonksiyonuna sahip bağımsız binalar inşa etmesine sebebiyet vermiştir. Hiç şüphesiz bunlardan birisi de bir veya birden çok kişinin bir arada yıkanabileceği hamamlar olmuştur. Sıcak suya ulaşımın her zaman mümkün olmadığı yerlerde devlet eliyle büyük halk hamamları inşa edilmiş böylelikle halkın sıcak suya ulaşabilmesi sağlanmıştır. Hamamlar genellikle güç ve iktidar sahibi kişiler tarafından hem vakıflarına gelir kaynağı hem de tebaaya adlarını duyurdukları bir propaganda aracı olarak inşa edilmiş ve hamamlar banisinin (yaptıranın) ismiyle anılmıştır. Hamam kültürünün zirve noktaya ulaştığı Osmanlı dönemi, Türk hamam mimarisi için önemli bir yer teşkil etmektedir. Çalışmamızda çeşitli araştırmalara konu olan, büyük bir kısmı ise henüz bilinmezliğini koruyan Osmanlı hamamları ele alınmış olup söz konusu hamamlar mimari, süsleme, ısıtma tertibatı gibi yönleriyle tanıtılmış ve elde edilen veriler ışığında Osmanlı hamamlarının Türk hamam mimarisi içindeki yeri belirlenmeye çalışılmıştır.
- 21 February 2025
- Published by Academician Publishing
- p. 681-700
Osmanlı Hamamları
İnsanoğlu geçmişten günümüze değin gerek dini gayeler gerekse sağlıklı bir yaşam için yıkanmaya ve temizlemeye ihtiyaç duymuştur. Bu durum insanların yaşadıkları mekân algısına da yansımış, hayatlarını sürdürdükleri binalara bu yönde tasarımlar eklemiş veya sadece yıkanma fonksiyonuna sahip bağımsız binalar inşa etmesine sebebiyet vermiştir. Hiç şüphesiz bunlardan birisi de bir veya birden çok kişinin bir arada yıkanabileceği hamamlar olmuştur. Sıcak suya ulaşımın her zaman mümkün olmadığı yerlerde devlet eliyle büyük halk hamamları inşa edilmiş böylelikle halkın sıcak suya ulaşabilmesi sağlanmıştır. Hamamlar genellikle güç ve iktidar sahibi kişiler tarafından hem vakıflarına gelir kaynağı hem de tebaaya adlarını duyurdukları bir propaganda aracı olarak inşa edilmiş ve hamamlar banisinin (yaptıranın) ismiyle anılmıştır. Hamam kültürünün zirve noktaya ulaştığı Osmanlı dönemi, Türk hamam mimarisi için önemli bir yer teşkil etmektedir. Çalışmamızda çeşitli araştırmalara konu olan, büyük bir kısmı ise henüz bilinmezliğini koruyan Osmanlı hamamları ele alınmış olup söz konusu hamamlar mimari, süsleme, ısıtma tertibatı gibi yönleriyle tanıtılmış ve elde edilen veriler ışığında Osmanlı hamamlarının Türk hamam mimarisi içindeki yeri belirlenmeye çalışılmıştır.
- Open Access
- 21 February 2025
- Published by Academician Publishing
Osmanlı Sanatı ve Mimarisi
Osmanlı Mimarisinde Dönemler ve Kültürel İlişkiler Yıldıray ÖZBEK Erken Dönem Osmanlı Camileri İsmail KUĞU Erken Dönem Osmanlı Türbeleri Murat KARADEMİR Erken Dönem Osmanlı Medreseleri Muhammed Lütfi KINDIĞILI Erken Dönem Osmanlı Mimar ve Sanatçıları Mustafa Çağhan KESKİN Klasik Dönem Osmanlı Camileri İsmail AYTAÇ Klasik Dönem Osmanlı Türbeleri Mustafa ÇETİNASLAN Ali Can ÖZÇELİK 16. Yüzyıl Osmanlı Medreseler Ahmet YAVUZYILMAZ Klasik Dönem Osmanlı Mimarisinde Süsleme Süreyya EROĞLU BİLGİN Klasik Dönem Osmanlı Mimar ve Sanatkârları Çiçek AKÇIL HARMANKAYA Batılılaşma Dönemi Osmanlı Camileri Burak Muhammet GÖKLER Batılılaşma Dönemi Osmanlı Türbeleri Esra HALICI 17. ve 18. Yüzyıl Osmanlı Medreseleri Zerrin KÖŞKLÜ Batılılaşma Dönemi Osmanlı Mimarlık Akımları Servet ÖZKAN 17. ve 18. Yüzyılda Osmanlı Mimar ve Sanatkârları Aysu ATEŞ Tanzimat Sonrası Osmanlı Mimar ve Sanatkârları Müjde Dila GÜMÜŞ Osmanlı Saray Mimarisi Gülay APA KURTİŞOĞLU Osmanlı Ticaret Yapıları Bozkurt ERSOY Osmanlı Bedesten, Arasta ve Çarşıları Mustafa EKMEKCİ Osmanlı Şehir Külliyeleri Nuri SEÇGİN Osmanlı Tarikat Yapıları: Tekkeler Baha TANMAN Osmanlı İmaretleri (Aşevleri) Ayşe BUDAK Osmanlı Kütüphane Mimarisi Sami BAYRAKTAR Osmanlı Hamamları Ahmet ŞEN Osmanlı Çeşme ve Sebil Mimarisi Gül GEYİK Osmanlı Savunma Mimarisine Genel Bir Bakış Ceren Tuğçe VAROL KOYUNCU Osmanlı Kamu Yapıları Nurcan YAZICI METİN Osmanlı Dönemi Endüstri Yapılarından Fabrikalar Müge ÇİFTYÜREK Osmanlı Hapishane Mimarisi Emre KOLAY Osmanlı Konut Mimarisi Erkan AYGÖR Osmanlı Kitap Sanatları Hüseyin ELİTOK Osmanlı Arkeolojisi Selçuk SEÇKİN Aysu ATEŞ Osmanlı’da Vakıf Kültürü Ümit KILIÇ
- 21 February 2025
- Published by Academician Publishing
Open AccessOsmanlı Sanatı ve Mimarisi
Osmanlı Mimarisinde Dönemler ve Kültürel İlişkiler Yıldıray ÖZBEK Erken Dönem Osmanlı Camileri İsmail KUĞU Erken Dönem Osmanlı Türbeleri Murat KARADEMİR Erken Dönem Osmanlı Medreseleri Muhammed Lütfi KINDIĞILI Erken Dönem Osmanlı Mimar ve Sanatçıları Mustafa Çağhan KESKİN Klasik Dönem Osmanlı Camileri İsmail AYTAÇ Klasik Dönem Osmanlı Türbeleri Mustafa ÇETİNASLAN Ali Can ÖZÇELİK 16. Yüzyıl Osmanlı Medreseler Ahmet YAVUZYILMAZ Klasik Dönem Osmanlı Mimarisinde Süsleme Süreyya EROĞLU BİLGİN Klasik Dönem Osmanlı Mimar ve Sanatkârları Çiçek AKÇIL HARMANKAYA Batılılaşma Dönemi Osmanlı Camileri Burak Muhammet GÖKLER Batılılaşma Dönemi Osmanlı Türbeleri Esra HALICI 17. ve 18. Yüzyıl Osmanlı Medreseleri Zerrin KÖŞKLÜ Batılılaşma Dönemi Osmanlı Mimarlık Akımları Servet ÖZKAN 17. ve 18. Yüzyılda Osmanlı Mimar ve Sanatkârları Aysu ATEŞ Tanzimat Sonrası Osmanlı Mimar ve Sanatkârları Müjde Dila GÜMÜŞ Osmanlı Saray Mimarisi Gülay APA KURTİŞOĞLU Osmanlı Ticaret Yapıları Bozkurt ERSOY Osmanlı Bedesten, Arasta ve Çarşıları Mustafa EKMEKCİ Osmanlı Şehir Külliyeleri Nuri SEÇGİN Osmanlı Tarikat Yapıları: Tekkeler Baha TANMAN Osmanlı İmaretleri (Aşevleri) Ayşe BUDAK Osmanlı Kütüphane Mimarisi Sami BAYRAKTAR Osmanlı Hamamları Ahmet ŞEN Osmanlı Çeşme ve Sebil Mimarisi Gül GEYİK Osmanlı Savunma Mimarisine Genel Bir Bakış Ceren Tuğçe VAROL KOYUNCU Osmanlı Kamu Yapıları Nurcan YAZICI METİN Osmanlı Dönemi Endüstri Yapılarından Fabrikalar Müge ÇİFTYÜREK Osmanlı Hapishane Mimarisi Emre KOLAY Osmanlı Konut Mimarisi Erkan AYGÖR Osmanlı Kitap Sanatları Hüseyin ELİTOK Osmanlı Arkeolojisi Selçuk SEÇKİN Aysu ATEŞ Osmanlı’da Vakıf Kültürü Ümit KILIÇ
- 25 December 2023
- Published by Diyanet İşleri Başkanlığı in Diyanet İlmi Dergi
- Vol. 59 (4) , 1339-1372
Manisa’nın Salihli İlçesi, Poyraz Köyü Mezarlığında Bulunan Osmanlı Dönemi Mezar Taşları
Salihli, Bozdağların kuzey eteklerinde yer alan Gediz Ovası ya da Salihli Ovası olarak tanımlanan ovanın güneyinde bulunan bir ilçemizdir. Salihli’nin kuzeyinde yer alan Poyraz köyü ise Salihli ilçe merkezine yirmi üç kilometre uzaklıkta olup Manisa’nın Gördes ve Köprübaşı ilçelerine komşu niteliğindedir. Araştırmamıza konu olan Poyraz köyü mezar taşları da bölge tarihine ışık tutan birer tarihi belge olmakla birlikte ait oldukları dönemin sanatsal, sosyal ve kültürel anlayış özelliklerini yansıtması bakımından oldukça önemlidir. Çalışmamızda Poyraz köyü mezarlığı içerisinde biri yüksek çerçeveli mezar, on dokuzu toprak mezar olmak üzere toplamda yirmi adet Osmanlı dönemine tarihlenen mezar tipi tespit edilmiştir. Tespit edilen mezarlarda bulunan mezar taşlarının on adedi erkek, onu kadın baş şahidesi, dörtü ise ayak şahidesidir. Bu şahidelerin en erkeni 1798, en geçi ise 1922 tarihlidir. Tespit edilen mezar taşları; kitâbe içerikleri, yazı türleri, mezar taşı ve başlık formları, süsleme özellikleri bakımından ele alınmıştır. Çalışmada temel amaç bölgede bulunan mezar taşlarının Türk-İslâm mezar taşları içerisindeki yerinin ve öneminin belirlenmesi olmuştur.
- 25 December 2023
- Published by Diyanet İşleri Başkanlığı in Diyanet İlmi Dergi
- Vol. 59 (4) , 1339-1372
Manisa’nın Salihli İlçesi, Poyraz Köyü Mezarlığında Bulunan Osmanlı Dönemi Mezar Taşları
Salihli, Bozdağların kuzey eteklerinde yer alan Gediz Ovası ya da Salihli Ovası olarak tanımlanan ovanın güneyinde bulunan bir ilçemizdir. Salihli’nin kuzeyinde yer alan Poyraz köyü ise Salihli ilçe merkezine yirmi üç kilometre uzaklıkta olup Manisa’nın Gördes ve Köprübaşı ilçelerine komşu niteliğindedir. Araştırmamıza konu olan Poyraz köyü mezar taşları da bölge tarihine ışık tutan birer tarihi belge olmakla birlikte ait oldukları dönemin sanatsal, sosyal ve kültürel anlayış özelliklerini yansıtması bakımından oldukça önemlidir. Çalışmamızda Poyraz köyü mezarlığı içerisinde biri yüksek çerçeveli mezar, on dokuzu toprak mezar olmak üzere toplamda yirmi adet Osmanlı dönemine tarihlenen mezar tipi tespit edilmiştir. Tespit edilen mezarlarda bulunan mezar taşlarının on adedi erkek, onu kadın baş şahidesi, dörtü ise ayak şahidesidir. Bu şahidelerin en erkeni 1798, en geçi ise 1922 tarihlidir. Tespit edilen mezar taşları; kitâbe içerikleri, yazı türleri, mezar taşı ve başlık formları, süsleme özellikleri bakımından ele alınmıştır. Çalışmada temel amaç bölgede bulunan mezar taşlarının Türk-İslâm mezar taşları içerisindeki yerinin ve öneminin belirlenmesi olmuştur.