İlkokul Öğretim Programlarında Saygı Değerinin Yapısı ve Pedagojik Yansımaları: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Üzerine Bir Doküman Analizi
Author:
Open Access
- 20 August 2026
- journal article
- Published by Marmara University in Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi
- Vol. 6 (2) , 331-346
Abstract
Amaç: Bu araştırmanın amacı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında yayımlanan Hayat Bilgisi, İlkokul Türkçe, Sosyal Bilgiler ile İnsan Hakları, Vatandaşlık ve Demokrasi öğretim programlarında saygı değerinin yapısını, görünürlüğünü ve program metinlerinde öngörülen pedagojik yansımalarını incelemektir. Yöntem ve Araçlar: Nitel araştırma yaklaşımında yürütülen çalışmada doküman analizi kullanılmıştır. Veri kaynaklarını Hayat Bilgisi, İlkokul Türkçe, Sosyal Bilgiler ile İnsan Hakları, Vatandaşlık ve Demokrasi öğretim programları oluşturmuştur. Toplam 60 tema/öğrenme alanı, Erdem-Değer-Eylem Çerçevesinde D14 koduyla tanımlanan saygı değeri ile D14.1, D14.2 ve D14.3 boyutları temel alınarak yönlendirilmiş içerik analiziyle incelenmiştir. Sonuçlar: D14 Saygı kodu 60 analiz biriminin 49’unda (%81,7) belirlenmiştir. Görünürlük İlkokul Türkçe programında %100, İnsan Hakları, Vatandaşlık ve Demokrasi programında %75, Hayat Bilgisi programında %61,1 ve Sosyal Bilgiler programında %50’dir. Bulgular, D14.1’in iletişim ve etkin dinleme, D14.3’ün toplumsal, kültürel ve çevresel bağlamlarda daha belirgin olduğunu; D14.2’nin öz saygı ve kişisel sınırlar açısından daha sınırlı kaldığını göstermiştir. Saygının iş birliği, sosyal farkındalık, sorumluluk, adalet, sevgi ve duyarlılıkla bütünleştirildiği belirlenmiştir. Drama, tartışma, iş birlikli çalışma ve demokratik karar alma öne çıkan pedagojik yollar olmuştur. Sonuç olarak saygı, programlarda disiplinler arası ve çok boyutlu bir çatı değer olarak yapılandırılmıştır. Bulgular program tasarımına ilişkindir; sınıf içi uygulamayı veya öğrencilerin saygı değerini kazanma düzeyini göstermemektedir.Keywords
This publication has 17 references indexed in Scilit:
- Theorising Respect and Disrespect by and About Children and Young People: A Qualitative Systematic Literature ReviewChildren & Society, 2026
- Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli İlkokul Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının Değerler Eğitimi Açısından İncelenmesiDeğerler Eğitimi Dergisi, 2025
- Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının Değer Sınıflandırmaları Bağlamında İncelenmesi: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Erdem-Değer-Eylem ÇerçevesiMilli Eğitim Dergisi, 2025
- Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ne göre hazırlanan ders kitaplarındaki değerlerin gelişimsel dönemler açısından incelenmesiKocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 2025
- TYMM HAYAT BİLGİSİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMININ BİRİNCİ SINIF ÖĞRETMEN GÖRÜŞLERİNE GÖRE DEĞERLENDİRİLMESİThe Journal of Academic Social Sciences, 2025
- Öğretmenlerin Değerler Eğitimi Uygulamalarına Yönelik Görüşleriİnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2022
- The Development of Respect in Children and AdolescentsMonographs of the Society for Research in Child Development, 2020
- Respect: An Integrative ReviewNursing Science Quarterly, 2018
- Document Analysis as a Qualitative Research MethodQualitative Research Journal, 2009
- Three Approaches to Qualitative Content AnalysisQualitative Health Research, 2005