Erzurum'da Sinema Kültürünün Dönüşümü ve Gündelik Hayata Etkileri (1946-1960)
- 30 June 2026
- journal article
- Published by Ataturk Universitesi in Tarih ve Tarihçi
- Vol. 5 (1) , 42-53
Abstract
Bu çalışma, çok partili siyasal hayata geçişin başladığı 1946 yılı ile 27 Mayıs askerî müdahalesinin gerçekleştiği 1960 yılı arasında Erzurum'da sinema kültürünün geçirdiği dönüşümü incelemektedir. Sinema burada yalnızca bir eğlence pratiği olarak değil; modernleşme süreçlerinin yerelleştiği bir kamusal mekân, devlet kültür politikasının görünürleştiği bir araç ve gündelik hayatın yeniden örgütlendiği bir alan olarak ele alınmıştır. Belirtilen on dört yıllık dönemde Erzurum'daki sinema mekânlarının inşa, işletme ve izleme süreçlerini ortaya koymak; bu süreçlerin merkez-taşra ilişkileri, toplumsal cinsiyet pratikleri ve modernleşme örüntüleri açısından taşıdığı anlamı değerlendirmek araştırmanın temel amacını oluşturmaktadır. Nitel araştırma paradigması içinde tarihsel araştırma yöntemine dayanan inceleme, üç ayrı veri kategorisinden yararlanmıştır: Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı (BCA) ve Erzurum Belediyesi Arşivi belgeleri, dönemin yerel ve ulusal gazete koleksiyonları ile Türk sinema tarihine ilişkin ikincil literatür. Toplanan veriler doküman analizi yöntemiyle çözümlenmiş; bulgular tarihsel bağlam, siyasal konjonktür ve yerel toplumsal yapı dikkate alınarak yorumlanmıştır.Araştırma, dönem boyunca Erzurum'da dört sinema mekânının (Cumhuriyet, Saray, Doğu ve Halkevi sinemaları) etkin biçimde faaliyet gösterdiğini ortaya koymaktadır. Cumhuriyet Sineması'nın 1929'da belediye eliyle inşa edilmesi, Tek Parti döneminin taşradaki kültürel mobilizasyon stratejisinin somut bir örneğidir. Halkevi sineması CHP Genel Sekreterliğinin ideolojik iletim aracı olarak işlev görmüş; ücretli gösterim talepleri çevresinde gelişen yazışmalar taşradaki uygulama farklılıklarını gözler önüne sermiştir. Demokrat Parti döneminde Halkevlerinin kapatılmasıyla sinema işletmeciliği tamamen özel sektöre devrolmuş; Hollywood yapımları ve Yeşilçam ürünleri Erzurum izleyicisinin temel tercih alanı haline gelmiştir. Aynı dönemde uygulanan kadın matineleri, geleneksel toplumsal normlarla modernleşme süreçlerinin birbirini hem sınırlandırdığı hem de dönüştürdüğü bir uzlaşı alanı oluşturmuştur. Çalışma, taşra sinema tarihine yönelik mevcut akademik boşluğun bir bölümünü doldurma çabasıyla Erzurum özelinde sinema-kültür-iktidar ilişkisinin yerel boyutlarını belgelemektedir.Keywords
Funding Information
- YOK (Yok)
This publication has 7 references indexed in Scilit:
- CUMHURİYET’İN DENETİM MEKANİZMASI OLARAK UMUMİ MÜFETTİŞLİK: ÜÇÜNCÜ UMUMİ MÜFETTİŞ TAHSİN UZER’İN KARS’TAKİ FAALİYETLERİAnkara Üniversitesi Türk İnkilap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 2026
- DEMOKRAT PARTİ DÖNEMİNDE TÜRK DIŞ POLİTİKASINDA DENGE ARAYIŞI: BALKAN PAKTI VE STOCİA PLANI ÖRNEĞİBelgi Dergisi, 2026
- A NEW INSTRUMENT OF PROPAGANDA IN TURKISH POLICY: THE POLITICISATION OF TELEVISION IN THE 1970SHistory Studies, 2023
- Dışarıdan Eve Taşınan Eğlence Kültürü: 1970’lerde Türkiye’de Televizyonun Sosyo-Kültürel Yaşamdaki YeriKorkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 2023
- ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNDE TÜRK SİNEMASININ ULUS-DEVLET POLİTİKALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRMEKaradeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 2017
- The People’s Houses’ Educational Cinema Repertoire: Cinema, Education, Propaganda during the Early Republican Turkey (1923-1945)sinecine: Sinema Araştırmaları Dergisi, 2015
- The Mass Production of the Senses: Classical Cinema as Vernacular ModernismModernism/modernity, 1999