DNA Metilasyonundan Epigenom Düzenlemeye: Bitki Epigenetik Mekanizmalarının Stres Toleransı ve Ürün İyileştirmeye Entegre Edilmesi
Authors:
- Leyla KurganLKLeyla Kurgan
- Barış ErenBarış Eren
- Adnan AydınAAAdnan Aydın
- Fatih DemirelFDFatih Demirel
- Ahmet SayAhmet Say
- Ahmet SümbülASAhmet Sümbül
- Serap DemirelSDSerap Demirel
- Mehmet Zeki KoçakMehmet Zeki Koçak
- Seren DoğarSDSeren Doğar
- Harun AlptekinHAHarun Alptekin
- Ramazan GürbüzRGRamazan Gürbüz
- İsmail AlaserhatIAİsmail Alaserhat
Open Access
- 4 November 2025
- book chapter
- Published by Özgür Yayınları
- p. 179-188
Abstract
Bitkilerin çevresel strese adaptasyonu yalnızca genetik çeşitliliğe değil, aynı zamanda DNA dizisini değiştirmeden gen ifadesini düzenleyen dinamik epigenetik mekanizmalara da dayanır. Bu düzenlemenin temel katmanları arasında DNA metilasyonu, histon modifikasyonları, kromatin yeniden modellenmesi, küçük RNA'lar ve epitranskriptomik işaretler bulunur; bunların tümü stres tepkilerini ve gelişimsel esnekliği şekillendirmek için etkileşime girer. Bu mekanizmalar, bitkilerin kuraklık, tuzluluk, ısı ve ağır metal stresi sırasında transkripsiyonel programlarını hassas bir şekilde ayarlamasını ve bazı durumlarda nesiller içinde veya nesiller boyunca devam edebilen stres hafızası oluşturmasını sağlar. Son keşifler, küçük RNA'ların ve N6-metiladenozin (m6A) gibi RNA modifikasyonlarının transkripsiyon sonrası düzenlemedeki rolünü vurgulayarak bitki epigenetik ağlarının karmaşıklığını daha da genişletmektedir. Daha da önemlisi, özellikle DNA veya kromatin değiştiricileriyle birleştirilmiş CRISPR/dCas9 tabanlı sistemler olmak üzere epigenom düzenleme teknolojilerinin ortaya çıkışı, epigenetik durumların hedefli ve geri dönüşümlü bir şekilde manipüle edilmesine olanak tanır. Bu tür yaklaşımlar, kararlı epialeller oluşturabilir, epigenetik nicel özellik lokuslarını (epiQTL'ler) belirleyebilir ve nihayetinde bitki ıslahı ve iklim direnci için yeni araçlar sağlayabilir. Umut verici ilerlemeye rağmen, bitkilere verimli uygulama, hedef dışı etkilerin en aza indirilmesi ve saha koşullarında indüklenen epigenetik değişikliklerin istikrarının sağlanması gibi zorluklar devam etmektedir. Çoklu omik analizlerini epigenom düzenlemeyle entegre eden gelecekteki araştırmalar, temel epigenetik içgörülerin tarımsal uygulamalara dönüştürülmesi için çok önemli olacaktır. Genel olarak, mekanik anlayışı yenilikçi düzenleme stratejileriyle birleştirmek, bitki epigenetiğini iklim değişikliği çağında sürdürülebilir ürün iyileştirmenin ön saflarına yerleştirmektedir.Keywords
This publication has 253 references indexed in Scilit:
- Post‐translational modifications of histones: Mechanisms, biological functions, and therapeutic targetsMedcomm, 2023
- Enhanced metabolism and target gene overexpression confer resistance against acetolactate synthase‐inhibiting herbicides in Bromus sterilisPest Management Science, 2020
- Seasonal phenotype‐specific expression of microRNAs during metamorphosis in the European map butterfly Araschnia levanaArchives of Insect Biochemistry and Physiology, 2020
- Epigenetic inheritance and plant evolutionPopulation Ecology, 2019
- Epigenetic regulation – contribution to herbicide resistance in weeds?Pest Management Science, 2017
- Epigenetics, plasticity, and evolution: How do we link epigenetic change to phenotype?Journal of Experimental Zoology Part B: Molecular and Developmental Evolution, 2014
- Expanding the eco‐evolutionary context of herbicide resistance researchPest Management Science, 2014
- Unravelling the genetic bases of non‐target‐site‐based resistance (NTSR) to herbicides: a major challenge for weed science in the forthcoming decadePest Management Science, 2012
- Weed Biology and Climate Change2010
- A direct link between core histone acetylation and transcriptionally active chromatin.The EMBO Journal, 1988