Şap Hastalığı (Foot-and-Mouth Disease, FMD) Epidemiyolojik Durum ve Kontrol Stratejileri
Open Access
- 24 October 2025
- book chapter
- Published by Özgür Yayınları
- p. 91-108
Abstract
Şap hastalığı (FMD), başta sığır, koyun, keçi ve domuz olmak üzere çift tırnaklı hayvanları etkileyen, son derece bulaşıcı ve akut seyirli viral bir hastalıktır. Etkeni, Picornaviridae ailesine ait olan Aphthovirus cinsidir. Virüsün yedi ana serotipi (O, A, C, SAT-1, SAT-2, SAT-3 ve Asia-1) bulunmakta olup, serotipler arasında çapraz bağışıklık olmaması hastalığın küresel kontrolünü ciddi şekilde güçleştirmektedir. Hastalık, yüksek morbidite oranlarına (%100'e kadar) ulaşarak hayvanlarda et ve süt veriminde büyük kayıplara yol açmakta, dolayısıyla ulusal ekonomiler ve uluslararası hayvansal ürün ticareti için ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Türkiye, uzun yıllardır endemik bir coğrafya olarak FMD ile mücadele etmektedir. Ülkemizdeki tarihsel salgınlar O, A ve Asia-1 serotipleri tarafından tetiklenmişken, son dönemde Afrika'ya özgü SAT-1 ve SAT-2 serotiplerinin görülmesi, hastalığın epidemiyolojik haritasında yeni bir risk alanı yaratmıştır. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın 2024 yılı için Şap hastalığı oranında %80'lik bir düşüş bildirmesine rağmen, Kurban Bayramı gibi dönemlerde artan hayvan hareketleri ve yeni serotipler, sürekli bir dikkat ve proaktif mücadele stratejileri gerektirmektedir. Bu derlemede hastalığın etiyolojisinden patogenezine, klinik bulgularından teşhis yöntemlerine kadar tüm yönlerini ele almakta, Türkiye'deki güncel durumu literatür taramasıyla incelemekte ve geleceğe yönelik bütüncül kontrol stratejilerine dair öneriler sunmaktadır.Keywords
This publication has 244 references indexed in Scilit:
- The use of PRP injections in the management of knee osteoarthritisCell and tissue research, 2019
- Hand, foot and mouth disease: current knowledge on clinical manifestations, epidemiology, aetiology and preventionEuropean Journal of Clinical Microbiology & Infectious Diseases, 2018
- Platelet-rich plasma (PRP) injections as an effective treatment for early osteoarthritisEuropean Journal of Orthopaedic Surgery & Traumatology, 2012
- Pasteurella multocida: Diseases and Pathogenesis2012
- Detection of Chronic Kidney Disease With Creatinine, Cystatin C, and Urine Albumin-to-Creatinine Ratio and Association With Progression to End-Stage Renal Disease and MortalityJAMA, 2011
- Characterisation of foot-and-mouth disease virus strains circulating in Turkey during 1996–2004Archives of Virology, 2007
- Analysis of the Pasteurella multocida outer membrane sub‐proteome and its response to the in vivo environment of the natural hostProteomics, 2006
- Effect of stress on viral–bacterial synergy in bovine respiratory disease: novel mechanisms to regulate inflammationComparative and Functional Genomics, 2005
- The human liver clears both asymmetric and symmetric dimethylarginine†Hepatology, 2005
- Identification of Pasteurella multocida virulence genes in a septicemic mouse model using signature-tagged mutagenesisMicrobial Pathogenesis, 2000