Ayşegül İŞCANOĞLU ÇEKİÇ

Bu çalışma, küresel jeopolitik risk şokları karşısında altının Türkiye piyasasındaki güvenli liman işlevinin evrimini ve bu ilişkinin yerel ve küresel makro-finansal koşullar tarafından nasıl şekillendiğini ampirik olarak incelemektedir. Çalışmada 17 Ağustos 2014 – 31 Mayıs 2026 dönemine ait 615 haftalık veri seti kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki zamana bağlı parametre değişimlerini ve rejim kaymalarını yakalamak amacıyla Zamana Göre Değişen Parametreli Vektör Otoregresif (TVP-VAR) modeli uygulanmış; analizler Etki-Tepki Fonksiyonları (TVP-IRF) ve Varyans Ayrıştırması yöntemleriyle desteklenmiştir. Modelde temel ilgi değişkeni olarak gram altın getirisi; açıklayıcı ve kontrol değişkenleri olarak Küresel Jeopolitik Risk Endeksi (GPR), Küresel Oynaklık Endeksi (VIX), Türkiye 2 yıllık gösterge tahvil faizi, USD/TRY döviz kuru, 5 yıllık CDS primi ve BIST 100 endeksi yer almaktadır. Ampirik bulgular, altının küresel jeopolitik risklere karşı “güvenli liman” niteliğinin statik ve mutlak olmadığını, aksine dönemsel rejimlere göre değiştiğini göstermektedir. 2020 öncesinde jeopolitik risk şokları karşısında pozitif getiri sergileyen altın (güçlü güvenli liman), 2020 sonrasında yerel makro-finansal baskıların öne çıkmasıyla jeopolitik şoklara karşı negatif tepki vermeye başlamıştır. Farklı kriz rejimleri incelendiğinde; 2018 Kur Krizi ve 2020 COVID-19 dönemlerinde altının geleneksel güvenli liman rolünü koruduğu; ancak 2022 Rusya-Ukrayna Savaşı, 2023 Parasal Sıkılaşma ve 2026 İran-İsrail Gerilimi rejimlerinde bu işlevin zayıfladığı veya tamamen kırıldığı saptanmıştır. TVP-VAR varyans ayrıştırması sonuçları, Türkiye’de altın getiri oynaklığının ana belirleyicilerinin döviz kuru ve ülke risk primi (CDS) olduğunu, küresel jeopolitik şokların ise iç piyasaya doğrudan yansımak yerine kur ve risk primi kanalları üzerinden aktarıldığını teyit etmektedir.

Çalışmada, hisse senedi, döviz, ham petrol, değerli madenler piyasaları arasındaki oynaklık yayılımının varlığı Türkiye örneğinde araştırılmıştır. 01 Ocak 2013- 01 Ocak 2023 dönemini kapsayan bu çalışmada, BIST100 endeksi, USD/TL ve EUR/TL kuru, dolar cinsinden Brent ham petrol fiyatları, dolar cinsinden spot altın ve spot gümüş fiyatları günlük olarak ele alınmış ve piyasalar arası oynaklık yayılımı Diebold ve Yılmaz Bağlantılılık Analizi yardımı ile analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda, yönsel yayılım bulgularına göre, diğer piyasalardan en az etkilen değişkenin Brent, en fazla etkilenen değişkenin ise EUR olduğu gözlemlenmiştir. Diğer taraftan, diğer piyasalar üzerine en fazla oynaklık yayan değişkenin USD, en az oynaklık yayan değişkenin ise Brent olduğu gözlemlenmektedir. Ayrıca, net yayılım bulgularına göre ise en fazla net yayılıma sahip olan değişken USD iken, net yayılımın en düşük olduğu değişken BIST100 olarak tespit edilmiştir.

Kredi Temerrüt Swap (CDS) primleri, ülkelerin kredi riskinin bir göstergesi olarak kabul edilmektedir. Bu çalışmada Türkiye’nin CDS primlerini etkileyen makroekonomik faktörlerin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, makroekonomik faktörler arasından dış borç stoku, reel efektif döviz kuru, uluslararası altın ve döviz rezervleri değişkenleri ele alınmış ve 2008:Q4-2022:Q2 dönemi üçer aylık veriler kullanılarak analizler gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında Doğrusal Olmayan Otoregresif Gecikmesi Dağıtılmış (NARDL) modeller kullanılarak, makroekonomik faktörlerde meydana gelen pozitif ve negatif şokların etkilerinin ayrı ayrı gözlemlenmesi amaçlanmıştır. NARDL modelinden elde edilen bulgular, dış borç stokunda meydana gelecek artışın CDS primlerinde artışa neden olacağını, dış borç stokunda meydana gelecek azalışın ise CDS primlerinde azalışa neden olacağını göstermektedir. Yine elde edilen sonuçlar, reel efektif döviz kurunda meydana gelecek artışların CDS primlerinde azalışa neden olacağını göstermektedir. Uluslararası döviz rezervlerinde meydana gelecek artışlar CDS primleri üzerinde anlamlı etkiye sahip iken, döviz rezervlerinde meydana gelecek azalışların CDS primleri üzerinde anlamlı etkiye sahip olmadığı belirlenmiştir. Son olarak uluslararası altın rezervleri değerlendirildiğinde, rezervlerin Türkiye’nin CDS primleri üzerinde uzun dönemde etkin olduğu ve etkinin asimetrik olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

This study mainly focuses on the impact of various financing channels on corporate innovations. For this purpose, three kinds of external financing sources and two kinds of internal financing sources are considered. The study covers 18 Turkis h companies traded in Istanbul Stock Exchange with the highest R&D expenditures of the year 2019. The analyzes are carried out using dynamic panel data analysis. The estimation results show that loans have a negative and statistically significant effect on R&D expenditures. Moreover, according to the findings, there is no statistically significant effect of internal financing on R&D expenditures. The results of the study provide valuable information on how companies finance innovation processes.

MSCI Gelişmekte Olan Piyasa Endeksleri, uluslararası yatırımcıların gelişmekte olan ülkelerdeki yatırım fırsatlarını değerlendirmeleri ve yatırımcıya öngörü fırsatı sunması için geliştirilmiştir. Finansal piyasalardaki hızlı küreselleşme ve bulaşma etkileri nedeniyle son yıllarda MSCI Gelişen Piyasa Endeksleri üzerine yapılan çalışmalar büyük ilgi görmektedir. Bu çalışma, yükselen piyasa oynaklığının uzun hafıza özelliklerini araştırmayı ve Gelişmekte Olan Piyasalar ile ABD hisse senedi piyasası arasında çapraz korelasyonların varlığını göstermeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla finans alanında tahminlerde yaygın olarak kullanılan Maksimum Örtüşmeli Ayrık Dalgacık Dönüşümü (MODWT) uygulanmıştır. Zaman serisindeki tüm özellikler ile kullanılabilen MODWT, tüm ölçek boyutlarında kullanılmakta ve asimptotik olarak daha verimli dalgacık varyans tahmin edicilerinin üretilmesini sağlamaktadır. Çalışmada 2 Mayıs 2014 ile 25 Ekim 2018 arasındaki dönem dikkate alınarak yedi gelişmekte olan piyasanın MSCI endeksleri kullanılmıştır. Elde edilen bulgular tüm gelişmekte olan piyasalarda oynaklığın istikrarlı ve kısa hafızalı olduğunu göstermektedir. Ek olarak, ABD ve Gelişmekte Olan Piyasalar arasında yüksek ve zamana bağlı korelasyonun olduğu gözlemlenmektedir.

In the study, the authors investigate the impacts of macroeconomic news originating from Turkey, US, Euro Zone, and China on the Turkish financial market. They consider Purchasing Managers Indices and Gross Domestic Product growth rates as macroeconomic news. The study covers the period from May 4, 2015 to January 1, 2019, and six sectoral indices are included into the analysis. The findings show that impacts of macroeconomic surprises on abnormal returns are significant for all the sectors except Holdings and Investments and Insurance. The authors also provide evidence that the impacts of macroeconomic surprises on volatilities are significant for only Holdings and Investments and Technology. Request access from your librarian to read this chapter's full text.

Markowitz (1952) çalışması iyi bir risk yönetiminde, finansal yatırım araçları arasındaki korelasyonların dikkate alınmasına işaret etmiş ve yatırımcıların seçimlerinde korelasyonların önemini vurgulamıştır. Zaman içinde ise bu olgu genel kabul görmüştür. Birçok araştırmacı ve yatırımcı için risk yönetimi korelasyonlar ile özdeşleşmiştir. Son yıllarda, finansal ürünler arasındaki çapraz korelasyonların saptanması için finansal ağlar önem kazanmıştır. Çalışmada, bu yöntemlerden Minimum Yayılan Ağaç (MST) dikkate alınarak, Borsa İstanbul’da işlem gören hisse senetleri arasındaki kısa dönem çapraz korelasyonların incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, BIST100 endeksine dahil 94 hisse senedi dikkate alınmış ve Ocak 2018 ve Haziran 2018 dönemine ait günlük hisse senedi fiyat verisi kullanılmıştır. Bu ağaçtan yola çıkarak, hisse senetlerinin ağaç üzerinde konumlarının portföy performanslarına etkisi simülasyonlar yardımı ile araştırılmıştır. Çalışmanın bulgularına göre, büyük hisse senedi kümelerinin merkezi hisselerinin, THYAO, BIMAS, CEMAS, IEYHO, FLAP ve AYEN kodlu hisseler olduğu ve bu hisselerin kendi kümelerindeki diğer hisseler üzerinde güçlü etkiye sahip oldukları gözlemlenmiştir. Ayrıca portföylerin ağaç üzerindeki konumlarının performanslarında etkin olduğu gözlemlenerek aynı uç dallara ait bağlantısız kümelerden oluşturulan portföylerinde performanslarının diğer portföylere göre daha iyi olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Gelişmekte olan ülkeler, ekonomik potansiyeli yüksek olup yatırımcılara yüksek getiri imkanları sunan ülkelerdir. Bu ülkeler çok hızlı büyümeleri dışında risk oranlarının da yüksek olduğu piyasalardır. Risklere karşı çeşitli korunma yöntemleri mevcuttur. Bu bağlamda altın güvenli bir hedge ürün olarak yaygın kabul görmektedir. Bu çalışmada, altının, riskli piyasalarda yatırımcılar için güvenli bir yatırım ürünü olup olmadığının gösterilmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, altın piyasaları ile gelişmekte olan ülkeler arasındaki etkileşimler analiz edilmiştir. Çalışmada, gelişmekte olan ülkelerden Türkiye, Çin, Brezilya, Rusya, Hindistan seçilmiş ve bu ülkelere ait hisse senedi piyasa endeksleri ele alınmıştır. Ayrıca altın fiyatlarının bir göstergesi olarak uluslararası altın fiyatları veri setine dahil edilmiştir. Çalışma, 01.01.2010-01.10.2018 dönemini kapsamakta ve analizde yöntem olarak koşullu korelasyonların zamanla değişimini ele alan DCC metodu kullanılmıştır. Çalışmanın bulgularına göre, uluslararası altın piyasaları ile incelenen ülke piyasaları arasında ki korelasyonların zamana bağlı ve oldukça oynak olduğu tespit edilmiştir.

The Turkish Private Pension System is an investment system which aims to generate income for future consumption. This is a volunteer system, and the contributions are held in individual portfolios. Therefore, management of the funds is an important issue for both the participants and the insurance company. In this study, we propose an optimal private pension plan with a guarantee feature that is based on Constant Proportion Portfolio Insurance (CPPI). We derive a closed form formula for the optimal strategy with the help of dynamic programming. Moreover, our model is evaluated with numerical examples, and we compare its performance by implementing a sensitivity analysis.